Γυναίκες – έκπληξη

Είναι γυναίκες αντισυμβατικές σε χώρες που μέχρι πρόσφατα τις λέγαμε τριτοκοσμικές, και τώρα τις βλέπουμε να μετασχηματίζονται. Ζουν σε κοινωνίες ανδροκρατικές, όπου οι προσπάθειες εκσυγχρονισμού σκοντάφτουν στην παράδοση, όπου μαίνονται οι θρησκευτικές έριδες και ανατέλλει ο φονταμενταλισμός. Κι όμως είναι πολύ πιο απελευθερωμένες απ΄ όσο μπορούμε να φανταστούμε- ή μάλλον, απ΄ όσο τα δυτικά ΜΜΕ μας έχουν προετοιμάσει να περιμένουμε. Φλερτάρουν και καπνίζουν σαν κι εμάς τις «ελεύθερες», μάλιστα κάποιες είναι χωρισμένες με παιδιά, κι αν είναι Μουσουλμάνες δεν φορούν μαντίλα. Ούτε είναι κλεισμένες στο σπίτι τους. Διδάσκουν οι περισσότερες, κάνουν επιστημονική έρευνα και γράφουν. Απ΄ όλα. Ποίηση πολλή, μυθιστορήματα, σενάρια, θεατρικά. Με επιτυχία σε πωλήσεις και βραβεία. Έχουν κάνει το άλμα, έχουν διαμορφώσει κοινωνική ταυτότητα και έχουν επιβάλει την υποκειμενικότητά τους χωρίς να καμώνονται τις ηρωίδες. Χωρίς να βροντοφωνάζουν «αντίσταση!». Οι νεώτερες ντύνονται σύμφωνα με τα δυτικά πρότυπα αλλά παραείναι υποψιασμένες για να αφήσουν την ψυχή τους να γίνει δυτική. Κι όλες μιλούν φαρσί τα αγγλικά. Όχι όμως επειδή είναι μετααποικιακά θύματα της παγκοσμιοποίησης, όπως θα μας βόλευε να τις χαρακτηρίσουμε, αλλά επειδή αυτή η γλώσσα που περνάει τα σύνορα και αγκαλιάζει ετερόκλιτους κόσμους είναι το δικό τους παράθυρο προς την ελευθερία. Τις συνάντησα στο Σεμινάριο Λογοτεχνίας του Καίμπριτζ και πείσθηκα ότι ο αφροασιατικός φεμινισμός ανθεί. Μόνο που είναι πολύ διαφορετικός από τα καλούπια που του έχουμε ετοιμάσει…

Η Μάχα,η Ρούκμινι,η Σιρίν,η Σαντάνα,η Βιβιμαρί τινάζουν στον αέρα τις έτοιμες απόψεις μας. Θα καγχάζατε όσοι διαβάσατε το μπεστ-σέλερ του καλοκαιριού, το Μέγαρο Γιακουμπιάν (Πόλις), αν ανάμεσα στις ηρωίδες του υπήρχε μια 50άρα Αιγύπτια μάνα που ερευνά το χιπχοπ. Κι όμως αυτή η γυναίκα υπάρχει και δεν αποτελεί εξαίρεση. Είναι η Μάχα Ελ Σαΐντ με το βροντερό γέλιο, που ετοιμάζει μια μελέτη με τίτλο «From slam to jam». Είναι αναπληρώτρια καθηγήτρια Σύγχρονης Ποίησης στο Πανεπιστήμιο του Καΐρου, ποιήτρια η ίδια στα αγγλικά που κάνει δημόσιες αναγνώσεις, και επιπλέον επαγγελματίας παραμυθού στα αραβικά. Την απασχολεί η μελέτη της παραδοσιακής κουλτούρας από φεμινιστική σκοπιά και γράφει ειρωνικά ερωτικά ποιήματα. Το γνωστότερο έχει τίτλο «Κάνε μου πόλεμο»! Αλλά και η Ινδή Ρούκμινι Μπχάγια Ναΐρ διάβασε δημόσια ένα καθαρόαιμο λεσβιακό ποίημά της.

Και είναι πρόεδρος του Τμήματος Κοινωνικών και Ανθρωπιστικών Επιστημών στο Τεχνολογικό Ινστιτούτο στο Νέο Δελχί, γλωσσολόγος που έχει διδάξει μέχρι και στο αμερικανικό Στάνφορντ, παντρεμένη με καθηγητή Φυσικής και μάνα, διανοούμενη ευρωπαϊκής κοπής που παίζει στα δάχτυλα τον Φουκώ και μελετά την μετααποικιακή νοοτροπία και την ιστορία των καταφρονεμένων (subaltern history). Θεωρείται η σημαντικότερη μεταμοντέρνα ποιήτρια στην αγγλόφωνη ινδική χερσόνησο και είναι στέλεχος σε ένα κορυφαίο ινδικό λογοτεχνικό περιοδικό με διεθνή εμβέλεια. Ο τίτλος του; «Βiblio»! Αντίστοιχης ηλικίας είναι και η Πακιστανή Σιρίν Ραχίμ που διδάσκει σύγχρονο μυθιστόρημα στο Πανεπιστήμιο της Λαχώρης, μελετά την πολιτισμική αναπαράσταση της ινδικής χερσονήσου στην ταξιδιωτική λογοτεχνία, φοράει σάρι αλλά χορεύει και ροκ. Πακιστανή, αρκετά νεώτερη, χωρισμένη και με δύο παιδιά, μαχητική, είναι και η Σαντάνα Μίνχας που διδάσκει σενάριο στο Καράτσι, κρατάει μια δημοσιογραφική στήλη με πολιτικά παραλειπόμενα, γράφει σίριαλ και εξέδωσε το πρώτο της μυθιστόρημα όχι στο Πακιστάν αλλά στην Ινδία. «Γράφω στα αγγλικά, όμως δεν μου το επέβαλε κανείς. Σε μια χώρα με τόσες γλώσσες που η καθεμιά τους έχει διαφορετικό πολιτισμικό βάρος, τα αγγλικά αποφορτίζουν το κλίμα, και λειτουργούν ενοποιητικά», μου εξηγούσε. «Μπορώ να πω ό,τι θέλω αρκεί να μην προσβάλω τον Προφήτη. Κυρίως με απασχολούν τα γυναικεία θέματα και η υπόγεια ταξική σύγκρουση, όμως τα κλισέ είναι παντοδύναμα. Τώρα που η γνωστή σκηνοθέτις Σαμπίχα Σουμάρ διασκεύασε μια τέτοια νουβέλα μου για το πανί, έβαλε και την Αλ Κάιντα στο παιχνίδι…». Για τις εξαφανίσεις των «κόκκινων» αγωνιστών στη Σρι Λάνκα αλλά και για το τραύμα του χωρισμού μιλά απ΄ την πλευρά της στα ποιήματά της η Βιβιμαρί Βαντερπόορτεν-Μενταβατεγκεντερα, που δέκα χρόνια τώρα διδάσκει λογοτεχνία στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο του Κολόμπο. Βαφτισμένη Καθολική, διάλεξε τον Βουδισμό όταν μεγάλωσε «επειδή είναι πιο φιλελεύθερη θρησκεία», και σήμερα την βλέπεις άλλοτε με καουμπόικες μπότες άλλοτε με σάρι. «Σε χώρες σαν τις δικές μας», μου έλεγε, «το πιο σημαντικό είναι να μπορείς να διαλέγεις πόση δόση παράδοσης και πόση δόση νεωτερικότητας θα βάλεις στη ζωή σου».

Τον ίδιο αντικομφορμισμό,με αντίθετη αφετηρία, δείχνει και η Ρόζαλιντ Μπάκτον-Τάκερ, μια φοβερή Αγγλίδα ειδικευμένη στην αμερικανική λογοτεχνία, που πέρασε από την Κύπρο και 30 χρόνια τώρα, τριγυρνά σε μουσουλμανικά κράτη. Δίδαξε Λογοτεχνία του 20ού αιώνα στο Ιράν, στο Κουβέιτ, στα Ενωμένα Αραβικά Εμιράτα, και τώρα στο Πανεπιστήμιο του Ομάν. Το οποίο, προσφέρει δωρεάν σπουδές- βιβλία- σίτιση και είναι μεικτό, μου τόνισε. «Μόνο που οι φοιτήτριές μου κάθονται στα πίσω θρανία». Μήπως λοιπόν πρέπει να επανεξετάσουμε τα στερεότυπά μας για τις γυναίκες της Ανατολής;