Δύο Ήλιοι στον ίδιο γαλαξία

Η ΚΟΙΝΗ ΓΕΝΝΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΣΥΝΗΘΩΣ ΑΥΤΗ
ΠΟΥ ΕΥΝΟΕΙ ΤΙΣ ΣΥΓΚΡΙΣΕΙΣ. ΝΑ ΟΜΩΣ ΠΟΥ
ΗΡΘΕ Ο ΣΧΕΔΟΝ ΣΥΓΧΡΟΝΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ ΔΥΟ
ΜΕΓΑΛΩΝ ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟΥ,
ΤΟΥ ΙΝΓΚΜΑΡ ΜΠΕΡΓΚΜΑΝ ΚΑΙ
ΤΟΥ ΜΙΚΕΛΑΝΤΖΕΛΟ ΑΝΤΟΝΙΟΝΙ, ΝΑ ΜΑΣ ΚΑΝΕΙ ΝΑ ΑΝΑΠΟΛΗΣΟΥΜΕ ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΤΟΥΣ.
Και πριν από όλα, η θεματολογία τους. Για τον Μπέργκμαν ο Θεός, ή καλύτερα η απουσία του και η εναγώνια αναζήτησή του, βρίσκεται στο κέντρο του έργου του. Και συνδέεται άμεσα με την αβάσταχτη και σπαραχτική μοναξιά του ανθρώπου. Η μοναξιά έχει μεταφυσικές ρίζες. Αντίθετα, ο Θεός δεν φαίνεται να απασχολεί τον Αντονιόνι. Για τον Αντονιόνι ο χώρος, η εποχή, η κοινωνία παίζουν καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μοναξιά. Οι ταινίες του, αν και μιλούν για κάτι που υπερβαίνει την εποχή τους, είναι άρρηκτα δεμένες με αυτήν. Τα μπεργκμανικά δράματα όμως μπορούν να κινούνται έξω από κάθε εποχή ή χωρόχρονο.

Αλλά η μοναξιά του ανθρώπου, όποια και αν είναι η κύρια αιτία της, δεν γίνεται αντιληπτή πάρα μέσα από την επικοινωνία (ή την αδυναμία επικοινωνίας) με τον άλλον. Μπορεί λοιπόν η αδιέξοδη συναισθηματική επικοινωνία να είναι επίσης, μαζί με τη μοναξιά, ένα κοινό θέμα των δύο σκηνοθετών, αλλά και πάλι οι προσεγγίσεις τους διαφέρουν. Στο έργο του Μπέργκμαν τα ίδια τα συναισθήματα δεν είναι γενεσιουργά των προβλημάτων. Οι συναισθηματικές δυσλειτουργίες προκύπτουν από το μεταφυσικό χάος που απειλεί να μας κατασπαράξει. Για τον Αντονιόνι όμως ο άνθρωπος βασανίζεται από την εσωτερική ασθένεια των ίδιων των συναισθημάτων. Άλλωστε αυτός ο ίδιος είχε ομολογήσει ότι πρώτα «ανακαλύπτει την αρρώστια των συναισθημάτων και ύστερα τα ίδια τα συναισθήματα».

Το ξεκίνημα
Μπορεί η παραπάνω σχηματοποιημένη κάπως θεματολογία των σκηνοθετών να μην άλλαξε ριζικά στο πέρασμα των χρόνων, αλλά η πορεία του καθενός έχει πολλά να πει για τις ιδιαιτερότητες του έργου και τής προσωπικότητάς τους. Ο Αντονιόνι ξεκίνησε μέσα από τον κινηματογράφο. Και γρήγορα οδηγήθηκε στη διατύπωση ενός νέου συντακτικού τής κινηματογραφικής γλώσσας. Ύστερα από την περίφημη τριλογία του, τίποτα δεν θα είναι πια ίδιο στον κόσμο του κινηματογράφου. Η συνέχεια, όπως ήταν φυσικό, δεν μπορούσε να είναι το ίδιο συναρπαστική. Με τις υπόλοιπες ταινίες του επιβεβαίωσε τις ικανότητές του, αλλά, όπως ο ίδιος ο Μπέργκμαν έχει πει γι΄ αυτόν, «ενώ βρισκόταν στον σωστό δρόμο, χάθηκε, πνιγμένος από την ίδια του την ανία». Η πορεία του μπορεί να συνεχίστηκε, αλλά στην ουσία το έργο του είχε ήδη κλείσει. Έφτασε στο τέλος του αφήνοντας σαν κύκνειο άσμα μια στείρα ωραιοποιημένη εικονογραφία γυμνών κοριτσιών («Το επικίνδυνο νήμα των πραγμάτων») και μια ναρκισσιστική αντιπαράθεση με τον Μωυσή του συνονόματου Μπουοναρότι («Το βλέμμα του Μιχαήλ Άγγελου»).

Αντίθετα, ο Μπέργκμαν ξεκίνησε από το θέατρο και με κάποιο ιδιαίτερο τρόπο του έμεινε πιστός, ακόμα και όταν έκανε κινηματογράφο. Άλλαξε πολλές φορές στην πορεία, χωρίς όμως να αλλάξει ουσιαστικά. Ο Μπέργκμαν έκανε κινηματογράφο από απόγνωση. Για να αποφύγει την ολοκληρωτική βύθιση ή την αυτοκτονία. Γι΄ αυτό και οι ταινίες του δεν σηματοδότησαν καμιά επαναστατική αλλαγή στη γλώσσα του κινηματογράφου, κάτι που έτσι κι αλλιώς δεν τον απασχολούσε.