«Ηλέκτρα», αφιερωμένη εξαιρετικά

Ανεκδοτολογικές στιγμές αποκαλύπτουν το παρασκήνιο της τελευταίας και πιο φιλόδοξης παραγωγής που οργάνωσε ο Νίκος Κούρκουλος
Η αναμονή για την παράσταση του Πέτερ Στάιν έχει φουντώσει. Η ζήτηση για μια θέση στο αρχαίο θέατρο, παρ΄ ότι τα εισιτήρια έχουν εξαντληθεί εδώ και μία εβδομάδα, δίνει μια άλλου τύπου κινητικότητα και ζωντάνια στη μεθαυριανή πρεμιέρα στην Επίδαυρο. Όπως και νά ΄χει, η «Ηλέκτρα» είναι το κορυφαίο γεγονός του καλοκαιριού. Ο Νίκος Κούρκουλος το ήξερε, όταν το προκαλούσε και το οργάνωνε. Η πολυαναμενόμενη παράσταση των φετινών Επιδαυρίων του οφείλει την πρωτοβουλία της πρόσκλησης του Γερμανού σκηνοθέτη, της συνεργασίας του με Έλληνες καλλιτέχνες και της πρώτης συμπαραγωγής του Εθνικού Θεάτρου με το Ελληνικό Φεστιβάλ.

Αν ο θάνατος δεν είναι παρά η άλλη όψη της ζωής, ένα καλλιτεχνικό γεγονός στην Επίδαυρο είναι ένας ύμνος στη μυθολογία του καθημερινού αγώνα. Ανάμεσα στο βιολογικό τέλος και στον θρίαμβο της προσπάθειας, η ανατομία της απώλειας μετασχηματίζεται σε ιστορία. Κόντρα στις μοιραίες ματαιώσεις η ζωή συνεχίζεται και το Εθνικό Θέατρο, που τόσο φανατικά υπηρέτησε ο Κούρκουλος για δώδεκα χρόνια, συνεχίζει το έργο του. Ανεπαίσθητα και η μνήμη ξεδιπλώνει κάποιες ανέκδοτες στιγμές που προετοίμαζαν αυτό το γεγονός.

Το καλοκαίρι του 1985 ο Νίκος Κούρκουλος δεν υποπτευόταν, φυσικά, την ανάμειξή του με το Εθνικό Θέατρο, τον Γερμανό σκηνοθέτη Πέτερ Στάιν, την πρώτη συ

Ελάχιστος φόρος τιμής, όπως δήλωσε από την πρώτη στιγμή που ανέλαβε τη διεύθυνση του Εθνικού Θεάτρου ο Γιάννης Χουβαρδάς, η παράσταση της «Ηλέκτρας» είναι αφιερωμένη στη μνήμη του Νίκου Κούρκουλου.
Αντάξια της μνήμης του

μπαραγωγή του Εθνικού και του Ελληνικού Φεστιβάλ με την «Ηλέκτρα». Είκοσι δύο χρόνια πριν, τον Ιούλιο του 1985, ο Κούρκουλος συγχαίροντας τη Μελίνα- η οποία είχε φέρει για τις εκδηλώσεις της Αθήνας Πρώτης Πολιτιστικής Πρωτεύουσας της Ευρώπης τα «τρία Π», τους κορυφαίους Ευρωπαίους σκηνοθέτες Πίτερ Μπρουκ, Πέτερ Στάιν και Πίτερ Χολ, με τις εμβληματικές παραστάσεις τους αντίστοιχα, «Μαχαμπχαράτα», «Ορέστεια» και «Κοριολανό»- έλεγε: «Σπουδαίο για το ελληνικό θέατρο το γεγονός ότι θα δουν οι Έλληνες καλλιτέχνες αυτές τις παραστάσεις-θηρία. Εγώ, πάντως, θα καλούσα κάποιον από αυτούς να κάνει εδώ μια ελληνική παράσταση, με Έλληνες καλλιτέχνες». Ήταν μια ενστικτώδης, αποκαλυπτική σύλληψη, που έκανε τη Μελίνα να προσβλέπει στον Κούρκουλο και στον ρόλο που θα διαδραμάτιζε από μια θεσμική θέση.

Εννέα χρόνια
αργότερα τον διορίζει πρόεδρο του Δ.Σ.

του Εθνικού Θεάτρου και έναν χρόνο μετά – λίγο πριν πεθάνει – και σε συνεννόηση με τον τότε αναπληρωτή υπουργό Πολιτισμού, Θάνο Μικρούτσικο, τον διορίζει Καλλιτεχνικό Διευθυντή της πρώτης κρατικής σκηνής, η οποία εκείνο τον καιρό άλλαζε νομοθετικό πλαίσιο. Δύσκολες εποχές. Χρειαζόταν ένας αποφασιστικός αρχηγός, αλλά και ευαίσθητος καλλιτέχνης. Έτσι δούλεψε. Σκληρά και τρυφερά. Έβαλε το Εθνικό σ΄ έναν δρόμο, το προχώρησε, το ξεμπλοκάρισε, το εκσυγχρόνισε. Ένας αγώνας γόνιμος, που προκάλεσε ορισμένους καλλιτεχνικούς σπινθήρες και ξανάβαλε τον κόσμο στο θέατρο. Τίποτα δεν ήταν εύκολο. Όλα όμως είχαν την πρόκληση ενός αγώνα που άξιζε να δοθεί και που ο Κούρκουλος τα αντιμετώπιζε «πατριωτικά».


«Αυτή την παράσταση δεν θέλω να τη χάσω»

Η τελευταία του ενέργεια ήταν εκείνη η παλιά σκέψη, να προσκαλέσει έναν σπουδαίο σκηνοθέτη, τον Πέτερ Στάιν, για μια παράσταση αρχαίου δράματος στην Επίδαυρο. Με τον Διονύση Φωτόπουλο- στενό συνεργάτη του Στάιν- και τον Γιώργο Λούκο βρήκαν τη φόρμουλα της φιλόδοξης και δαπανηρής (για τα δεδομένα του θεάτρου) συμπαραγωγής. Τα εμπόδια ξεπερνιούνταν, τα προβλήματα λύνονταν το ένα μετά το άλλο. Το νερό είχε μπει στο αυλάκι. Η επιτυχής έκβαση των προσπαθειών τον έκανε χαρούμενο. Αλλά ο χρόνος του λιγόστευε. Τον περασμένο Ιανουάριο μπήκε στο νοσοκομείο για τελευταία φορά. Και όταν οι δικοί του τον ενθάρρυναν, λέγοντάς του τη μισή αλήθειαπως η αδυναμία που αισθάνεται οφείλεται σε αφυδάτωση- έκανε πως το πίστεψε. Και από την άλλη τους φοβέριζε: «Τότε, να μου βάλετε όσα γαλόνια νερό χρειάζεται, για να είμαι στο ραντεβού με τον Στάιν. Αυτή την παράσταση δεν θέλω να τη χάσω».

Η παράσταση είναι έτοιμη. Ο Στάιν κάνει τις τελευταίες δοκιμές στον χώρο. Ο Φωτόπουλος βάζει τις τελευταίες πινελιές στο σκηνικό και τα κοστούμια. Οι ηθοποιοί προβάρουν τους ρόλους τους. Η ώρα έφτασε. Κι ο Νίκος Κούρκουλος, θα είναι εκεί. Με τον δικό του τρόπο.