Επιφυλλίδα

Ο άγνωστος θρήνος της κατσίκας

Σε διάσημο νησί των Κυκλάδων, πριν από μία βδομάδα, με κυκλοφορία που κάνει την κίνηση αυτοκινήτων και πεζών ασφυκτική. Αν πιστεύει κανείς πως για ν΄ αλλάξει η συμπεριφορά και η νοοτροπία των ανθρώπων, χρειάζεται το νησί να αντικαταστήσει το άστυ, το χωριουδάκι τη μεγαλούπολη, πλανάται. Το θέμα που επικρατεί στις συζητήσεις είναι ότι σε μια βδομάδα ντόπιοι και αλλοδαποί δεν θα βρίσκουν χώρο για να παρκάρουν τα αυτοκίνητά τους. Φαίνεται να υπάρχουν άνθρωποι που ηδονίζονται, ενώ επαίρονται πως έχουν αλλάξει, να επιμένουν στο οικείο και αηδιαστικό τροπάρι τους. Ένας σπουδαίος Γάλλος συγγραφέας, ο Ζαν Ζιονό, διατεινόταν στα μέσα του περασμένου αιώνα πως τον πόλεμο τον δημιουργούν οι μεγαλουπόλεις, τα βουνά και τα χωράφια δεν μπλέκονται ποτέ σε συγκρούσεις.

Δεν είχε, φαίνεται, γνωρίσει τις Κυκλάδες καλοκαίρι. Ώρα απογευματινή, ειδυλλιακή, σ΄ ένα χωράφι με ανύπαρκτη βλάστηση, γεμάτο αγκάθια, βόσκουν ακριβώς επτά κατσίκες. Στις έξι τα πόδια τους τους τα έχουν δέσει ανά δύο με χοντρό σκοινί ώστε να περπατάνε με μεγάλη δυσκολία. Της έβδομης όμως της έχουν δέσει με το ίδιο χοντρό σκοινί και τα τέσσερα μαζί πόδια ώστε να μην μπορεί να κάνει ούτε βήμα, μπορεί μόνο να πηδάει επί τόπου. Το ζωντανό όμως όσο κι αν συνειδητοποιεί την οδύνη, δεν αντιλαμβάνεται τη διαφορά, έτσι ώστε σε κάθε βήμα να διπλώνεται στα δύο και πέφτοντας να χτυπάει το κεφάλι του. Όταν ο φίλος Σταμάτης που μόλις αντιλήφθηκε το περιστατικό έστρεψε το κεφάλι του και άρχισε να τρέχει, ρώτησε άναυδος λίγες ώρες αργότερα έναν ντόπιο γιατί είχαν δεμένη την κατσίκα με τον τρόπο αυτόν, ο τελευταίος ηρεμότατα του απάντησε: «Είναι η πιο άτακτη».

Η λογοτεχνία, ακόμη και η πολύ σπουδαία, είναι σαν να μην έχει υπάρξει. Σε αριστουργηματική μετάφραση του Φοίβου Πιομπίνου έχει δημοσιευτεί ένα διήγημα του Γκι ντε Μωπασάν για έναν γάιδαρο που, αφού γέρασε και δεν τον χρειάζονταν, τον έδεσαν σε έναν πάσσαλο και τον άφησαν να ψοφήσει, ενώ κοντά του θέριευε φρέσκο, ολοπράσινο χορτάρι που ο δυστυχής δεν μπορούσε να το φτάσει γιατί ήταν κοντό το σκοινί που μ΄ αυτό τον είχαν δεμένο. Το τρομερό δεν είναι ότι αυτός που έδεσε τις κατσίκες δεν είχε διαβάσει το διήγημα του Γκι ντε Μωπασάν. Το πραγματικά τρομερό είναι ότι δεν φοβήθηκε ή δεν ντράπηκε να εκτεθεί (έστω και ελάχιστοι θα τον γνωρίζουν) ως αναίσθητος. Η αναισθησία όταν υπάρχει δεν εκδηλώνεται αποκλειστικά προς τα ζώα. Ένας άνθρωπος που μπορεί να βασανίσει ένα ζώο, με την ίδια ή και μεγαλύτερη ευχέρεια μπορεί να βασανίσει έναν άλλον άνθρωπο. Θα αντέτεινε κανείς πως είναι, αντίθετα, δείγμα μεγάλης ευαισθησίας να δέσει κάποιος τα πόδια στις κατσίκες ώστε να μην καταστρέψουν την ιδιοκτησία του γείτονα. Δυστυχώς αν η αναισθησία εμφανίζεται κάποια στιγμή γενικευμένη, είναι γιατί ο καθένας την υποθέτει μεγαλύτερη στον διπλανό του απ΄ ό,τι στον εαυτό του. Όταν η μιζέρια που αποκαλύπτεται με το να επιχαίρει κανείς γιατί προηγήθηκε σ΄ έναν στενό δρόμο στην ανεύρεση «πάρκινγκ» σε σχέση μ΄ έναν άλλον, θεωρείται κάτι φυσιολογικό, επόμενο είναι η αναισθησία σε κοινωνικό επίπεδο να λογαριάζεται ως εύσημο. Αν για τη χεροπόδαρα δεμένη κατσίκα δεν θα διαμαρτυρόταν κανείς, δεν είναι γιατί αυτός που την έδεσε έδειχνε να σέβεται την ιδιοκτησία του γείτονα. Είναι γιατί απεδείκνυε σ΄ όλους πόσο πολύτιμη είναι για τον ίδιο η έννοια της ιδιοκτησίας. Η έκφραση της αναισθησίας που θα μπορούσε σ΄ έναν μεγάλο κίνδυνο να γίνει πραγματικά απειλητική για την ιδιοκτησία του οποιουδήποτε, δεν μετρούσε εδώ γιατί ένας αντίστοιχος κίνδυνος δεν ήταν ορατός στα χωράφια του νησιού.

Όσοι «ξεκαλοκαιριάσουν» στο ομώνυμο ή σε οποιοδήποτε άλλο νησί, θα φαντάζονται αναμφίβολα πως είναι οι προσωπικές τους εντυπώσεις, ευχάριστες ή δυσάρεστες, συγκλονιστικές ή αδιάφορες, που θα κάνουν ανεξίτηλη τη μνήμη του φετινού καλοκαιριού. Αν έστω κι ένας μπορούσε να αντιληφθεί, ενώ δεν υπήρξε αυτόπτης μάρτυρας, τον θρήνο της κατσίκας να στοιχειώνει τον ανέμελο ουρανό του Αιγαίου, ίσως ένα επόμενο καλοκαίρι να κρατούσε ενθυλακωμένη μέσα του για όλους μας τη μεγάλη, πραγματική έκπληξη.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η λέξη»