Σίγησε ο διεθνής Έλληνας

Σίγησε η φωνή ενός από τους διασημότερους Έλληνες της όπερας, παρτνέρ της Μαρίας Κάλλας με λαμπρή διεθνή καριέρα μισού αιώνα
Λίγοι είναι οι Έλληνες τραγουδιστές που το όνομά τους αναφέρεται σε όλα τα μεγάλα μουσικά λεξικά και τις εγκυκλοπαίδειες του κόσμου. Ο μπάσος (ή βαθύφωνος, κατά την ελληνική ορολογία) Νίκος Ζαχαρίου έχει το προνόμιο της Μαρίας Κάλλας. Από το Grove και την Εnciclopedia della Μusica ώς τη Μεγάλη Σοβιετική Εγκυκλοπαίδεια και το μουσικό Larousse κατέχει περίοπτη θέση το όνομα του Έλληνα και διεθνούς τραγουδιστή, τόσο αγαπημένου των ιταλικών λυρικών θεάτρων (κυρίως της Σκάλας του Μιλάνου) που πολλοί είχαν φτάσει να τον θεωρούν Ιταλό, ως Νicola Ζaccaria!

Ο μπάσος που τραγούδησε στο πλευρό της Κάλλας και των Ελίζαμπεθ Σβάρτσκοπφ, Κρίστα Λούντβιχ, Μέριλιν Χορν θα μείνει στα μουσικά λήμματα ως ένα από τα πολυγραφότερα (στο στούντιο και λάιβ) αστέρια της όπερας, στη χρυσή εποχή της και στα μεγαλύτερα λυρικά θέατρα. Η καρδιά του όμως σταμάτησε να χτυπά- τον παίδευε μακροχρόνια ασθένεια- στα 84 του.

Γεννημένος στις 9 Μαρτίου 1923 στον Πειραιά εξάσκησε από μικρός την εντυπωσιακή φωνή του στη χορωδία της Αγίας Τριάδας Πειραιά και σε άλλα σχήματα (και υπό τον Μενέλαο Παλλάντιο), ενώ σπούδαζε στο Εθνικό Ωδείο- με τον Μίλτο Βιθηνό. Στα 20 του προσλήφθηκε στη Χορωδία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής και το 1949 (παντρεμένος πλέον, με την Ελευθερία Ελευθεριάδου) έκανε το ντεμπούτο του ως Ραϊμόντο στη «Λουτσία Ντι Λαμερμούρ» του Ντονιτσέτι- στα χρόνια που και η Κάλλας έκανε τα πρώτα βήματα στην ίδια σκηνή. Εκεί ο Νίκος Ζαχαρίου τραγούδησε έως Μανώλη Καλομοίρη και Θεόφραστο Σακελλαρίδη.

Ο Φιλοκτήτης Οικονομίδης ήταν από τους πρώτους που εκτίμησαν την «πλούσια και σταθερή φωνή», «βελούδινη, βαθιά, στρογγυλή και όμορφη» (όπως έγραφε το περιοδικό «Οpera» μετά τη «Νόρμα» με τη Μαρία Κάλλας, όταν η κριτική τον εντόπισε ως «τον καλύτερο Οροβέζο»). Και τον χρησιμοποίησε το 1953 σε κοντσέρτο στο αρχαίο ωδείο Πάτρας και στην Ενάτη Συμφωνία του Μπετόβεν στο Ηρώδειο. Την ίδια χρονιά πήγε στη Σχολή Τραγουδιού της Σκάλας του Μιλάνου και σύντομα έκανε εκεί το ντεμπούτο του ως Σπαραφούτσιλε στον «Ριγκολέτο» του Βέρντι. Από εκεί πέρασε στα σημαντικότερα λυρικά θέατρα Ευρώπης, Βόρειας και Νότιας Αμερικής, Νότιας Αφρικής και Αυστραλίας.

Θριάμβευσε με την Κάλλας στη «Λουτσία Ντι Λαμερμούρ» υπό τον Χέρμπερτ φον Κάραγιαν το 1955 (παράσταση που ηχογραφήθηκε και μεταφέρθηκε με επιτυχία στην Κρατική Όπερα της Βιέννης). Ενώ επέστρεψε με τη Φιλαρμονική του Βερολίνου και τον Κάραγιαν στην Επίδαυρο για το «Ρέκβιεμ» του Βέρντι και, το 1966, για τον Φίλιππο Β΄ στον «Ντον Κάρλος» του Βέρντι στο Ηρώδειο (ρόλο που τραγούδησε και στο πρώτο ανέβασμα της όπερας με το γαλλικό λιμπρέτο, στο Παρίσι το 1963 – με κολακευτικά σχόλια και από τους «Τimes»). Και οι θρίαμβοι διαδέχονταν ο ένας τον άλλον. Πέρα από τη μουσικότητα, την έκταση της φωνής του, κάτι που την κάνει εντυπωσιακά ευέλικτη και «λαμπερή» στους ρόλους του μπάσου, είχε το ατού ότι γνώριζε τέσσερις γλώσσες (ιταλικά, γερμανικά, γαλλικά, αγγλικά) και μπορούσε να αποδίδει τέλεια τα λιμπρέτι. Στις πρόβες των δεκάδων παραστάσεων και ηχογραφήσεων με τη Μαρία Κάλλας (ως Νicola Ζaccaria) θυμόταν την ντίβα «να γίνεται μαθήτρια και να εργάζεται περισσότερο από τον καθένα». Και συνόψιζε: «Στο πρόσωπο της Μαρίας η φύση μάς έδειξε τι πραγματικά μπορεί να κάνει».

Το 1964 τραγούδησε με τη Σκάλα του Μιλάνου στο θέατρο Μπαλσόι της Μόσχας «Ρέκβιεμ» του Βέρντι, με τον Κάραγιαν (ηχογραφήθηκε λάιβ από τη «Μelodiya») και στο Κρεμλίνο «Τουραντότ» του Πουτσίνι, αλλά και ένα ατομικό ρεσιτάλ με τεράστια επιτυχία.

Έχει τιμηθεί από το ελληνικό κράτοςτο 2002 από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας- από το ιταλικό κράτος και έχει γίνει (δις!) επίτιμος πολίτης του Ντάλας στο Τέξας (τιμήθηκε και με τον τίτλο του «Ναυάρχου»).

Στις τελευταίες του «κεντρικές» ερμηνείες ας σημειωθεί εκείνη του «Μπορίς Γκοντουνόφ» του Μουσόργκσκι στο Ηρώδειο, τη δεκαετία του ΄70.


Φινάλε και για τον Θύμιο Μιχαλόπουλο

Το διεθνές λυρικό στερέωμα έχασε άλλο ένα αστέρι του. Ο μπάσος Θύμιος Μιχαλόπουλος κηδεύτηκε χτες από το Γ΄ Νεκροταφείο. Οι απαρχές του καλλιτέχνη, που σπούδασε τραγούδι στην Ιταλία και όπως ο Νίκος Ζαχαρίου έφτασε να γίνει μόνιμο στέλεχος της Σκάλας του Μιλάνου, σχετίζονται με τον Μάνο Χατζιδάκι. Το 1958, στο «Παραμύθι χωρίς όνομα» του Ιάκωβου Καμπανέλλη, με μουσική Χατζιδάκι, από τον θίασο Μαρίας Αλκαίου- Βασίλη Διαμαντόπουλου, 17χρονος τότε τραγουδούσε Μάνο μπροστά από την αυλαία, συνοδεία κλασικής κιθάρας, καλύπτοντας τα κενά στην αλλαγή των σκηνικών.