Τα πικρά δάκρυα του Γκύντερ Γκρας

ΥΠΑΡΧΕΙ Ο ΚΙΝΔΥΝΟΣ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΝΑ ΠΕΡΑΣΕΙ ΑΠΑΡΑΤΗΡΗΤΟ,
ΚΑΘΩΣ ΤΟ «ΝΑΖΙΣΤΙΚΟ» ΜΥΣΤΙΚΟ ΤΟΥ ΝΟΜΠΕΛΙΣΤΑ
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑ ΕΧΕΙ ΚΙΟΛΑΣ ΓΕΙΩΘΕΙ ΥΣΤΕΡΑ ΑΠΟ ΤΑ ΤΟΣΑ
ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΓΡΑΦΕΙ ΚΑΙ ΕΙΠΩΘΕΙ ΓΙ΄ ΑΥΤΟ, ΕΔΩ ΚΑΙ ΕΝΑΝ
ΧΡΟΝΟ.
Δεν θέλω να φανώ επιφυλακτική και μίζερη, όμως αυτό είναι που με φοβίζει στα βιβλία που υποτίθεται ότι κομίζουν ένα μυστικό. Το ενδιαφέρον τους εξαντλείται πολύ πριν ένας σελιδοδείκτης σκάσει μύτη ανάμεσα στις σελίδες. Οι ιδεολογικές αντιπαραθέσεις που ξεσηκώνουν τέτοια πονήματα απάγουν τα βιβλία από το πεδίο της λογοτεχνίας και με κλειστά τα μάτια τα οδηγούν κατευθείαν στο πεδίο των ιδεών. Έτσι όμως δεν γίνεται δουλειά, έξω από κάποια λιβελλογραφήματα ή αρθρογραφία συμπαράστασης, ανάλογα με το προφίλ που θέλει να οικοδομήσει όποιος συμμετέχει στον δημόσιο διάλογο. Ο Φύρερ
Ένα άλλο πράγμα που μου διαφεύγει είναι οι πραγματικές προθέσεις του ίδιου του συγγραφέα όταν έμπαινε στον κόπο να σκαλίσει τη ναζιστική εμπειρία της πρώιμης εφηβείας του ξεφλουδίζοντας το κρεμμύδι της μνήμης του. Τα δάκρυα πάντως που προκαλεί το ξεφλούδισμα ενός κρεμμυδιού είναι βιολογικό αποτέλεσμα χωρίς την παραμικρή συναισθηματική συμμετοχή του «ξεφλουδιστή», οπότε…

Ο Γκύντερ Γκρας έχει την πρόθεση να γράψει κάτι σαν κύκνειο άσμα. Σ΄ αυτό τουλάχιστον με οδήγησαν αποστροφές του τύπου «όσο επιμελώς και να ανασκαλεύω τις αναμνήσεις μου δεν βρίσκω τίποτε που να με ευνοεί» και «το να πιστεύεις στον Φύρερ δεν απαιτούσε προσπάθεια, ήταν πανεύκολο. Ο Φύρερ έμεινε αλώβητος και ήταν ό,τι παρίστανε». Και για να τελειώνουμε, δεν το βρίσκω καθόλου αδιανόητο για έναν Γερμανό πιτσιρικά με το συγκεκριμένο οικογενειακό περιβάλλον να θαυμάσει τον Χίτλερ, έστω κι αν ωριμάζοντας έγινε ιδεολογικός διώκτης του. Έχει και τέτοια η ζωή κι όποιος καμώνεται ότι δεν ξέρει για ποιο πράγμα μιλάμε μάλλον ως παιδί υπήρξε μικρο μέγαλος. Αν πιστέψουμε μάλιστα ότι η εναρκτήρια ναζιστική ζάλη του Γκύντερ Γκρας συνέπεσε με τα ενδέκατα γενέθλιά του, το πράγμα μιλάει από μόνο του. Για τελευταία φορά επικαλούμαι τα δόγματα της Εξελικτικής Ψυχολογίας σύμφωνα με την οποία η λατρεία της παντοδυναμίας είναι εντελώς κανονική σε τέτοιες ηλικίες και περνάω στο παρασύνθημα, δηλαδή στη λογοτεχνική πρόθεση τού «σκανδαλώδους» βιβλίου αν υποθέσουμε ότι υπάρχει. Προσωπικά δεν βρήκα τίποτε τέτοιο στις 460 σελίδες της πιο βαρετής μαρτυρίας που έχω ποτέ διαβάσει. Η ελάχιστη προσπάθεια του συγγραφέα να χειριστεί λογοτεχνικά το υλικό του εξαντλείται σε προβλέψιμες διατυπώσεις που περιγράφουν το ψυχικό βάρος μιας τέτοιας αποκάλύψης.

Η Δημοκρατία
Ο συγγραφέας αναφέρεται στο κλίμα που ευνόησε την άνοδο του ναζισμού, στην πρώιμη σχέση του ίδιου με τη λογοτεχνία, στο τραύμα της διαιρεμένης Γερμανίας, σε οικογενειακές ιστορίες καθώς και στο ταξίδι του στη θάλασσα της σύγχρονης ευρωπαϊκής λογοτεχνίας και της δημοκρατίας, χωρίς ωστόσο ούτε στιγμή να απομακρύνεται από την αρχική του πρόθεση να βγάλει ο ίδιος στη φόρα το γεγονός ότι υπηρέτησε αυτοβούλως στα Ες Ες. Με όλο το σέβας προς τον συγγραφέα του «Ταμπούρλου» νομίζω ότι η αποκάλυψη αυτή άργησε επτά χρόνια, ακριβώς όσο απέχει η βράβευσή του με το Νόμπελ ίσα με τη χρονιά που εκδόθηκε η συγκεκριμένη μαρτυρία. Πολλοί του προσάπτουν ότι άφησε επίτηδες τη μνήμη του να τεμπελιάσει ώσπου να καβατζώσει το Νόμπελ του 1999. Αν έχει συμβεί κάτι τέτοιο, είναι αχαρακτήριστο. Εξίσου αχαρακτήριστη μου φαίνεται η επιμονή του να παρουσιάσει τη μελανή σελίδα της ζωής του σαν κάτι που είχε χαθεί στα νταμάρια του Συνειδητού και χρειάστηκε προσωπική γενναιότητα ώσπου να αναδυθεί και να βγει στο φως. Σιγά… Σιγά να μην πιστέψουμε ότι η μνήμη αρχίζει από τα δεκαεπτά μας χρόνια. Τόσων ετών ήταν όταν αποστρατεύθηκε από τα Ες Ες ο Γκύντερ Γκρας και είναι εντελώς λογικό να αναφέρεται σε αυτό με ανατριχιαστικές λεπτομέρειες σε κάθε σελίδα του «Ξεφλουδίζοντας το κρεμμύδι».

G nter Grass

ΞΕΦΛΟΥ

ΔΙΖΟΝΤΑΣ ΤΟ ΚΡΕΜΜΥΔΙ

ΜΤΦ: ΤΟΥΛΑ ΣΙΕΤΗ, ΕΚΔ. ΟΔΥΣΣΕΑΣ, 2007 ΣΕΛ.
461, ΤΙΜΗ 30,30 ΕΥΡΩ