Η Ιστορία και οι ιστορίες, κοινώς παραμύθια

«Η ΠΑΤΡΙΣ ΜΑΣ ΕΙΝΑΙ ΑΣΥΓΚΡΙΤΩΣ ΓΛΥΚΥΤΕΡΑ
ΚΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΠΟΥΓΚ΄ ΙΑ ΣΟΥ, ΚΑΙ ΑΠΟ
ΤΟΥΣ ΕΥΤΥΧΕΙΣ ΤΟΠΟΥΣ ΤΟΥΣ ΟΠΟΙΟΥΣ
ΥΠΟΣΧΕΣΑΙ ΝΑ ΜΑΣ ΔΩΣΕΙΣ. ΟΘΕΝ, ΜΑΤΑΙΩΣ
ΚΟΠΙΑΖΕΙΣ, ΕΠΕΙΔΗ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΜΑΣ
ΔΕΝ ΠΩΛΕΙΤΑΙ, ΟΥΤ΄ ΑΓΟΡΑΖΕΤΑΙ ΣΧΕΔΟΝ
ΜΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΘΗΣΑΥΡΟΥΣ ΤΗΣ ΓΗΣ, ΠΑΡΑ
ΜΕ ΤΟ ΑΙΜΑ ΚΑΙ ΘΑΝΑΤΟΝ ΕΩΣ ΤΟΥ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟΥ
ΣΟΥΛΙΩΤΟΥ.»
Μωρέ τι πατριδολογικά είν΄ αυτά; Και ποια εθνικιστική Ιστορία άραγε τα αναχαράζει, του Λιακόπουλου ή του Άδωνη Γεωργιάδη; Ή μήπως φιγουράρουν προμετωπίδα στου Καραμπελιά το περιοδικό; Ή τάχα στης Κανέλλη; Στη Φωνή Κυρίου ίσως, ή στην Τόλμη της Αρχιεπισκοπής;

Όχι: σελίδα 33 στην περιλάλητη Ιστορία της Στ΄ δημοτικού, αυτήν ντε που χρηματοδοτήθηκε από ξένα κέντρα, με στόχο να αφελληνίσει τα ελληνόπουλα, να αποεθνικοποιήσει την Ιστορία, να μας σούρει σιδηροδέσμιους στα σκοτεινά αμπάρια της παγκοσμιοποίησης, ένθα απέδρα πάσα εθνική συνείδησις. Στην «Ιστορία της Ρεπούση», όπως χλευαστικά αναφέρεται, αυτήν που στο προκείμενο εξωραΐζει την οθωμανική κατοχή, και απλώς σαν εξαίρεση μας δείχνει τη διαστροφή κάποιων να θέλουν, άγνωστο γιατί, να πεθάνουν.

Το κείμενο με το οποίο ξεκίνησα (η ιδέα κλεμμένη από άρθρο της καθηγήτριας της ιστορίας

«Το κρυφό σχολειό υπήρξε διότι όλοι εμείς μάθαμε στα σχολειά μας ότι υπήρξε. Και τώρα, τι θα γίνει, θα πετάξουμε όλα αυτά που μάθαμε, ακόμη κι αν είναι ψέματα;» (Ν. Κακαουνάκης)

Χριστίνας Κουλούρη, Βήμα 7.1.07)είναι η επιστολή των Σουλιωτών προς τον Αλή πασά, με τη μεγαλειώδη, συγκλονιστική υπογραφή: Όλοι οι Σουλιώτες μικροί και μεγάλοι. Και είναι ένα από τα κείμενα-μαρτυρίες που δίνονται σε κάθε ενότητα, έπειτα από ένα σύντομο αφηγηματικό κείμενο, σαν υλικό προς εργασία, ερέθισμα για σκέψη, αφορμή για συζήτηση, με τον καθοδηγητικό ρόλο του δασκάλου-ό,τι δηλαδή απουσίαζε εντελώς από τα παλιά, καλά μας βιβλία, προαγωγούς (διόλου τυχαία!) απομνημόνευσης και μόνο.

Η συγκεκριμένη ενότητα λοιπόν (για να πάρει ο αναγνώστης μια ιδέα για το βιβλίο που τόσο συζητήθηκε και συζητιέται από ανθρώπους που στη μεγάλη τους πλειονότητα δεν το ΄χουν καν ανοίξει) τιτλοφορείται «Οι μορφές αντίστασης», και αρχίζει ως εξής:

«Κατά τη διάρκεια της οθωμανικής αυτοκρατορίας, πολλές είναι οι μορφές αντίστασης ενάντια στους Οθωμανούς κατακτητές. Οι Ρωμιοί αντιστέκονται στους Οθωμανούς διατηρώντας τις μνήμες, τη γλώσσα και τη θρησκεία τους. »Στις ένοπλες μορφές αντίστασης περιλαμβάνονται εξεγέρσεις…» κτλ.

Φτάνει τόσο, νομίζω, για τον καλόπιστο αναγνώστη, που μπορεί τώρα να αντιπαραβάλει αυτές τις τέσσερις μόλις γραμμές με όσα έχει διαβάσει από τους ασύστολα αδιάβαστους επικριτές του βιβλίου. Και φερειπείν να τους ρωτήσει: αν το βιβλίο λέει, όπως λένε, πως οι Έλληνες καλοπέρναγαν με τους Οθωμανούς, γιατί τότε αντιστέκονταν, και με «πολλές μορφές»; Και σαν τι λέξεις τάχα είναι αυτές, αντίθετες με την politically correct, ήτοι την «αφυδατωμένη» γραμμή συγγραφής του βιβλίου: αντίσταση, κατακτητές, αντιστέκονται, εξεγέρσεις ; Και να διατηρούνε αποπάνω οι Έλληνες και μνήμες και γλώσσα και θρησκεία; Και να το τονίζουν τώρα αυτοί, οι συγγραφείς δηλαδή του βιβλίου, που «πληρώθηκαν αδρά» για να εξαλείψουν ακριβώς μνήμες και γλώσσα και θρησκεία;

Σύγχυση του βιβλίου είναι αυτή ή σύγχυση των επικριτών του; Και αν το δεύτερο, σύγχυση απλώς, ή μεθοδευμένη διαστρέβλωση, κοινώς, κοινότατα: μάχη πολιτική, και πρωτίστως, εννοείται, ιδεολογική;

Πίσω όμως στο βιβλίο: Η ενότητα ανοίγει με το σύντομο, όπως είπα, αφηγηματικό κείμενο (στοιχείο-η συντομία εννοώ- που γενικότερα χαρακτηρίστηκε αδυναμία του βιβλίου, αλλά προφανώς δεν εστιάστηκε εδώ η κριτική που μας απασχολεί) και ακολουθεί σύντομο γλωσσάριο και σύντομος χρονολογικός πίνακας· η συνέχεια στην αντικριστή σελίδα χαρακτηρίζεται «…μαθητεία στην ιστορία», και εδώ αρχίζει το μεγάλο έργο του δασκάλου και η πορεία του μαθητή για την κατάκτηση και όχι την απομνημόνευση της γνώσης, με ερεθίσματα πλήθος μαρτυρίες, εικονογραφικές και κειμενικές. Στη συγκεκριμένη πάντα ενότητα, κάτω από τον τίτλο «Επαναστατικές ενέργειες- κινήματα» εικονίζεται η «Πολιορκία της Κορώνης από το ρώσικο στόλο, το 1770» από λιθογραφία του 1822, και δίπλα υπάρχει σχετικό απόσπασμα από την ιστορία του Ν. Σβορώνου· και ακολουθούν δύο ερωτήσεις, αφορμή, όπως είπα, για συζήτηση, από τις πλέον ενδεδειγμένες μεθόδους για αφομοίωση της πληροφορίας, και προπάντων παρακίνηση για σκέψη κτλ. Στο δεύτερο μισό της σελίδας τυπώνεται η «Επιστολή των Σουλιωτών προς τον Αλή πασά», που είδαμε παραπάνω, και δίπλα υπάρχει ο πίνακας του Ντενεβίλ «Σουλιώτισσες σε μάχη εναντίον των στρατευμάτων του Αλή πασά»· και ακολουθούν και εδώ οι σχετικές ερωτήσεις: «Πώς απαντούν οι Σουλιώτες στην προσπάθεια του Αλή πασά να τους υποδουλώσει;» και «Ποιοι αντιστέκονται στον Αλή πασά και με ποιο τρόπο;» Ο αναγνώστης τώρα ξέρει. Πολύ περισσότερο όταν έχει στο νου του αυτό που δεν έχουν ή σκόπιμα παρασιωπούν οι άλλοι, πως το βιβλίο απευθύνεται σε εντεκάχρονα παιδιά.

Πάμε τώρα στα Μικρασιατικά, με τον περίφημο, εμβληματικό, κατά τη λέξη του συρμού, «συνωστισμό». Και εδώ σημασία πια έχει μια ματιά στο ίδιο το βιβλίο, έπειτα από την προηγούμενη επιφυλλίδα, όπου στάθηκα σε δύο βασικούς άξονες-ενστάσεις στην όλη συζήτηση: (α) τι είναι η Ιστορία και πώς την πραγματεύεται κανείς, και πιο συγκεκριμένα τι μπορεί και τι πρέπει να διδάσκεται σε σχολικό εγχειρίδιο, και μάλιστα του δημοτικού, οπότε η καθαυτό επιστημονική προσέγγιση της Ιστορίας συγχέεται με τη διδακτική και την παιδαγωγική πράξη!

(β) αν παραταύτα θα ΄πρεπε να λέμε «όλη την αλήθεια», ακόμα και σε 11χρονα παιδιά, τότε το επίδικο βιβλίο όφειλε να καταγράψει στην αιτιακή τους αλληλουχία πρώτα την εισβολή των ελληνικών στρατευμάτων, με όλες τις απίστευτες αγριότητες που διέπραξαν, και έπειτα τη θηριωδέστερη απάντηση των Τούρκων.

Ξανανοίγουμε λοιπόν το βιβλίο: Έξι σελίδες, με πρώτη την ενότητα «Μικρασία: εκστρατεία και καταστροφή», όπου και η φράση πως «χιλιάδες Έλληνες συνωστίζονται στο λιμάνι προσπαθώντας να μπουν στα πλοία και να φύγουν για την Ελλάδα». Μόνη της η φράση; Βεβαίως όχι. Μέσα σε έξι σελίδες, όπως είπα, με κείμεναμαρτυρίες και φωτογραφικό υλικό.

Χαρακτηριστικό εδώ, αν και άσχετο με το συνωστισμό: στα κείμενα περιλαμβάνεται απόσπασμα από το διάγγελμα του Βενιζέλου προς το λαό της Σμύρνης ότι «Το πλήρωμα του χρόνου ήλθεν. Η Ελλάς εκλήθη υπό του Συμβουλίου της Ειρήνης να καταλάβη την Σμύρνην, ίνα ασφαλίση την τάξιν. […] διότι […] είναι αποφασισμένη η ένωσις της Σμύρνης μετά της Ελλάδος…»: όπου δηλαδή το «αντεθνικά ουδέτερο» εγχειρίδιο «στηρίζει», θα πω τώρα εγώ, την επίσημη κρατική πολιτική, την επίσημη, εθνική Ιστορία!

Και φωτογραφικό υλικό: μεταξύ άλλων τον Σμύρνης Χρυσόστομο να ευλογεί τους Έλληνες στρατιώτες, αλλά κυρίως τη Σμύρνη στις φλόγες, το λιμάνι να βουλιάζει από κόσμο, λεζάντα:

«Μετά την είσοδο των τουρκικών στρατευμάτων στη Σμύρνη, οι Έλληνες της περιοχής προσπαθούν με κάθε τρόπο να φύγουν…», και ερώτηση-θέμα προς εργασία:

« Περιγράφω την κατάσταση που επικρατεί στο λιμάνι της Σμύρνης μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή» (σ. 103).

Σαν τι καλούνται να απαντήσουν τώρα οι εντεκάχρονοι μαθητές,τι τους υποβάλλει η ίδια η ερώτηση,έπειτα από αυτό που τόσο παραστατικά τους δείχνει η φωτογραφία,ακόμα κι αν δεν υπάρχει δάσκαλος μέσα στην τάξη;

Πάντως, και επειδή, λέω, τα παιδιά έχουν μπροστά τους το βιβλίο, βλέπουν δηλαδή και διαβάζουν, αντίθετα απ΄ τους άλλους, είναι απολύτως σίγουρο πως δε θ΄ απαντήσουν με κανένα από αυτά τα ευφυολογήματα, στα οποία διαγωνίστηκαν με τόσο ζήλο οι πατεράδες τους όλο αυτό το διάστημα.