Το σεξ ως μελέτη θανάτου

ΤΟ ΕΠΙΣΤΟΛΙΜΑΙΟ ΑΡΙΣΤΟΥΡΓΗΜΑ ΤΟΥ
ΛΑΚΛΟ «ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ» (1782)
ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΑ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΜΑΡΚΗΣΙΟΥ ΝΤΕ
ΣΑΝΤ (ΠΟΥ ΕΓΡΑΨΕ ΤΟ 1784 ΤΙΣ «120
ΗΜΕΡΕΣ ΤΩΝ ΣΟΔΟΜΩΝ») ΑΠΟΤΕΛΟΥΝ
ΤΗΝ ΚΟΡΥΦΗ ΤΗΣ ΕΡΩΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ
ΤΩΝ ΕΛΕΥΘΕΡΟΦΡΟΝΩΝ ΤΟΥ ΔΙΑ
ΦΩΤΙΣΜΟΥ
Οι ελευθερόφρονες, οι λιμπερτίνοι, ήταν μια διανοουμενίστικη μόδα ευρείας χρονικής διάρκειας από την εποχή της Αναγέννησης έως τα πρώτα χρόνια της Γαλλικής Επανάστασης, μόδα που έφτασε μ΄ αυτούς τους δύο αντιπροσωπευτικούς συγγραφείς (πρώην στρατιωτικούς) που διεκδικούν πρώτοι τον χαρακτηρισμό των «ακόλαστων» και «καταραμένων» ποιητών- δημιουργών. Εδώ βέβαια πρέπει να σημειώσω πως η πρώτη κριτική που έγινε για τον «τύπο» του άθεου, κολασμένου, κυνικού, ερωτικά ανικανοποίητου λιμπερτίνου είναι στο αριστούργημα του Μολιέρου «Δον Ζουάν», την έξοχη ειρωνική ιλαροτραγωδία.

Ο Λακλό στις επιστολές που ανταλλάσσουν οι δύο ακόλαστοι εραστές- προαγωγοί-

Ο Μίλερ μετέτρεψε το έργο του Λακλό σε πολιτικό δοκίμιο για τη βία της εξουσίας πάνω σε πνεύματα και σώματα

σαδομαζοχιστές, ο Βαλμόν και η Μερτέιγ, εξαντλεί το ρεπερτόριο του ερωτικού λεξιλογίου. Συγκροτεί τη χάρτα των διαστροφών, την επώδυνη ηδονή της σεξουαλικής βίας, όλες τις στρατηγικές της ερωτομανούς ρητορικής, τη σκευωρία των φύλων, τις παγίδες της σαγήνης και τη γοητεία των ερωτικών ποικιλιών. Χωρίς ίχνος ηθικολογικής ερμηνείας οφείλω εδώ να πω πως η «Φιλοσοφία του μπουντουάρ» (για να δανειστώ, γενικεύοντας, τον κομβικό τίτλο έργου του Σαντ), όπου το σεξ λειτουργεί ως μηχανισμός πλήρους ελέγχου των μυϊκών και νευρικών, ορμονικών και διανοητικών συστημάτων, ως παραγωγός υγρών, εκκρίσεων, περιττωμάτων κ.τ.λ., δεν μπορεί να νοηθεί χωρίς την πλήρη απουσία ηθικών κανόνων, πάσης φύσεως και κυρίως μεταφυσικών και θεολογικών δογμάτων.

Οι λιμπερτίνοι ήταν κατ΄ αρχάς και κατ΄ αρχήν άθεοι, αλλά και αλλεργικοί σε όρους και κανόνες ζωής ρυθμισμένους με αξιολογικά, ιστορικά κεκτημένα, κριτήρια κοινωνικής συμβίωσης. Η γυναίκα ως ερωτικός σύντροφος είναι έννοια απεχθής. Υπάρχει μόνο ως παθητικό αντικείμενο προσφοράς ηδονής. Επιλέγεται για να αποτελέσει όργανον, δουλικού φρονήματος, ως ζώον που με τα φυσικά του θέλγητρα, τα υγρά του και τις μυρουδιές του ερεθίζει το ορμονικό σύστημα που διεγείρει τον φαλλό.

Υπάρχουν όμως και οι γυναίκες λιμπερτίνοι, όσες εξαιτίας ενός κορεσμού ερωτικής ποικιλίας συνευρέσεων μετατρέπονται σε εμπειρικούς συμβούλους των ανδρών, σε «τεχνοκράτες» της γυναικείας σεξουαλικότητας και ως αποστάτες του φύλου τους που αλλάζοντας στρατόπεδο και εκμεταλλευόμενες τη συσσωρευμένη ερωτική ταπείνωση μετατρέπονται, όπως είπα, σε σαδιστικούς τυράννους εκδικούμενες την αλλοτρίωσή τους στο πρόσωπο αφελών κορασίδων που σαγηνεύουν και εκπορνεύουν τιμωρώντας έτσι τη χαμένη δική τους βιασμένη αθωότητα.

Ο Λακλό εκφράζει την εποχή του και τον κυνικό της ορθολογισμό, που ενέταξε στο cogito και την ερωτική διάθεση ακολουθώντας τη συλλογιστική του Καρτέσιου ότι ο άνθρωπος είναι μια Μηχανή. Θυμάμαι πως κάποτε που επισκέφθηκα το διαβόητο Πανεπιστήμιο του Λέιντεν στην Ολλανδία, ένα από τα οχυρά του ορθολογισμού, μου έδειξαν μια αίθουσα όπου κατά παράδοση στους τοίχους της υπογράφουν διάσημοι επισκέπτες. Ανέγνωσα τις υπογραφές του Νεύτωνα, του Αϊνστάιν, του Μπορ, του Έρασμου. Μου έκανε όμως εντύπωση μια τεράστια στην κορυφή επιγραφή, προφανώς των διαφωτισμένων φοιτητών του παρελθόντος, με κόκκινη μπογιά. Οι φοιτητές παρωδούσαν το καρτεσιανό αξίωμα Cogito ergo sum (Σκέπτομαι άρα υπάρχω) ως εξής: Coito ergo sum (Συνουσιάζομαι άρα υπάρχω)!!

Το έργο του Λακλό για πολλές δεκαετίες (έναν αιώνα περίπου) βούλιαξε στη λήθη και στην αποστροφή της εδραιωμένης πλέον μετεπαναστατικής συντηρητικής αστικής ηθικής. Το ξέθαψαν οι υπερρεαλιστές και ο πρόδρομός τους Απολινέρ. Η νέα επαναστατικότητα, ο μαρξισμός, η ψυχανάλυση και η φροϋδική σεξουαλική ερμηνεία των κινήτρων φώτισε με άλλο φως το κείμενο του τολμηρού λιμπερτίνου, όπως εξάλλου και τα έργα του Ντε Σαντ.

Στις μέρες μας ο Χάινερ Μίλερ, ο αξιόλογος και αντιφατικός ιδεολογικά μεταμπρεχτικός μεταμοντέρνος συγγραφέας ο οποίος έγινε διάσημος ως μετα-σκευαστής μεγάλων κλασικών έργων («Μηχανή-Άμλετ», «Υλικό Μήδειας», «Κουαρτέτο» = «Επικίνδυνες σχέσεις»), κατέφυγε στο έργο του Λακλό για να το συρρικνώσει σε λίγες σελίδες διαλογικού κυνισμού και ερωτομανούς ρητορείας. Ο Μίλερ παρ΄ όλο που υπηρέτησε ως υπάλληλος το θέατρο της Ανατολικής Γερμανίας και κατά τα τεκμήρια της Στάζι υπέκυψε και στον πειρασμό να την υπηρετήσει για να μπορεί να ταξιδεύει στο εξωτερικό (έτσι τον γνώρισα κι εγώ επί σειρά ετών στους Δελφούς να μου αφηγείται αντισοβιετικά ανέκδοτα!!), υπήρξε ένας βαθύς μαρξιστής άθεος και ορθολογιστής με εφόδια μπρεχτικής διαλεκτικής.

Στην κολασμένη σχέση Βαλμόν- Μερτέιγ είδε σε πρώτο επίπεδο την εξουσιαστική βία και τις ποικίλες μεταμορφώσεις της.

Είδε την ισοπέδωση των φύλων, σαν οδοστρωτήρας καταλυτικός είναι το σεξ ή όποιο άλλο δογματικό, σχεδόν μεταφυσικό ιδεολόγημα.

Βαλμόν και Μερτέιγ σε έναν παρελθόντα, παρόντα και μέλλοντα (κυρίως μέλλοντα) χρόνο αλλάζοντας θέση, ανταλλάσσοντας εμπειρίες, στρατηγικές, σαγήνη, παγίδες και λεκτική γοητεία ασκούν μια ωμή δικτατορία των ενστίκτων, μια ανελέητη εκμετάλλευση της ανθρώπινης αδυναμίας προς όφελος μιας υπεράνθρωπης βούλησης για ισχύ. Ο Μίλερ μετέτρεψε το έργο του Λακλό σε πολιτικό δοκίμιο για τη βία της εξουσίας πάνω σε πνεύματα και σώματα.