Φαινόμενα

Μπροστά στο αμείλικτο βλέμμα

Το σποτάκι με το μήνυμα- απειλή ενός πιτσιρικά προς τον ενήλικο πληθυσμό της Γης, μαζί με τις συναυλίες για το περιβάλλον εγείρουν ερωτήματα για τις μεθόδους διαχείρισης της παγκόσμιας αγωνίας
«Μπορεί να πείτε “δεν με νοιάζει”, μπορεί να πείτε “δεν μ΄ ενδιαφέρει΄”, αλλά δεν μπορεί να πείτε δεν γνώριζα». Με τη φράση αυτή ολοκληρώνει την ενημέρωσηέκκληση- απειλή που απευθύνει στην ανθρωπότητα, ο πιτσιρικάς στο σποτάκι της Greenpeace. Εικόνα θαμπή, με κίνηση ηλεκτρονική σαν αναμετάδοση από δορυφόρο, στο κεφάλι του μια κουκούλα, θα μπορούσε να είναι κουκούλα από το σπορ φουτεράκι που είναι μόδα μεταξύ των σχολιαρόπαιδών, θα μπορούσε να είναι και κουκούλα από κουρελιασμένη αυτοσχέδια κάπα από αυτές με τις οποίες σκεπάζονται στις χολιγουντιανές ταινίες για την «επόμενη ημέρα» οι εξαθλιωμένοι διασωθέντες.

Σκληρό το παιδικό πρόσωπο, όσο σκληρό διαγράφεται και το μέλλον που ετοιμαζόμαστε να παραδώσουμε. Και δεν είναι το μοναδικό σποτάκι που αυτό το καλοκαίρι κάνει τον γύρο των τηλεοράσεων του κόσμου σε μια πρωτοφανή απόπειρα να ενωθεί η ανθρωπότητα στον αγώνα για την προστασία του περιβάλλοντος.

Τα τελειότερα μέσα, οι οθόνες της τηλεόρασης, οι δορυφορικές συνδέσεις, οι συναυλίες με τους ροκ σταρ, τα διφορούμενα σύμβολα της εποχής, από τη μια του κακομαθημένου, πανάκριβου τρόπου ζωής και από την άλλη, με τα τραγούδια τους, της εφηβικής εξέγερσης κατά του κατεστημένου των εξουσιών.

Διφορούμενη και η εποχή μας τού «παγκόσμιου τηλεοπτικού χωριού». Γιατί η έννοιά του ταυτίστηκε με την ανάπτυξη του ατομικισμού, την ενίσχυση του ανθρώπινου «εγώ» μέσω των ριάλιτι, του ανθρώπινου εαυτού με τα μικρά μεγέθη, ο οποίος αποθεώνεται στις τηλεοπτικές οθόνες τα τελευταία 25 χρόνια, προκειμένου να έχει την ψευδαίσθηση ότι αποτελεί κέντρο του κόσμου. Σε έναν κόσμο, του οποίου τα κολοσσιαία οικονομικά μεγέθη το τελευταίο που υπολογίζουν είναι η ανθρώπινη μονάδα.

Σε αυτό το «παγκόσμιο χωριό», ο άνθρωπος των μικρών μεγεθών βρήκε τη δικαίωση και την αίσθηση του όμοιου, του όλοι ίδιοι, μικροί, με τα ίδια μικροπροβλήματα, με τους μικρούς, ιδιωτικούς καημούς.

Και χάρη σε αυτό το «παγκόσμιο χωριό» επιβεβαιώνει στη συνέχεια την ύπαρξή του ο άνθρωπος των τηλεοπτικών μικρών οριζόντων, χάρη στα τηλεοπτικά events, τα οποία αναμεταδίδονται απ΄ όλες τις τηλεοράσεις, δίνοντας την αίσθηση ότι όλοι μπορούμε να είμαστε ενωμένοι, παρακολουθώντας το ίδιο θέαμα, μέρος του εμπνεόμενο από τα μηνύματά του (είτε τελετές Ολυμπιακών Αγώνων είναι, είτε ποδοσφαιρικά Κύπελλα, είτε γιουροβιζιονικά πανηγύρια, είτε- όπως έχει γίνει μόδα- υπερσυναυλίες με μηνύματα προστασίας του Τρίτου Κόσμου, για την παγκόσμια ειρήνη και τώρα για την προστασία του περιβάλλοντος).

Γι΄ αυτό και το μήνυμα παραμένει διφορούμενο. Την ίδια στιγμή που επιβεβαιώνει ότι οι αξίες του πολιτισμού δεν χάθηκαν και σε αυτές οφείλουμε να καταφύγουμε για να κερδίσουμε την ειρηνική συνύπαρξη των λαών και την ευτυχία, η κολοσσιαία σπατάλη ενέργειας και χρημάτων προκειμένου να οργανωθούν οι επικοινωνιακές εκστρατείες, όπως και οι σπάταλες ζωές των μιντιακών συμβόλων που «μεταφέρουν» το μήνυμα, μοιάζουν να το αμφισβητούν αν όχι και να το ακυρώνουν.

Η τεχνολογία της επικοινωνίας απαραίτητη. Στη χώρα μας τα κινητά ένωσαν στην κοινή ιδέα της διαμαρτυρίας των πολιτών για την καταστροφή του περιβάλλοντος. Το μήνυμα ριζώνει όταν οι αποδέκτες είναι έτοιμοι να το δεχθούν.
Ο σκοπός υπάρχει όσο υπάρχει πολιτισμός

Το θέαμα μπορεί να είναι βοηθητικό, ποτέ όμως λυτρωτικό. Παραμένει ξέσπασμα, ξέφρενο, υστερικό πανηγύρι που με το τεράστιο μέγεθος, το οποίο του δίνουν οι τηλεοπτικές αναμεταδόσεις, δίνει την ψευδαίσθηση της κοινότητας, αλλά η ίδια αίσθηση υπάρχει και στα Κύπελλα ποδοσφαίρου ή στους Ολυμπιακούς Αγώνες. Το κοινό γλέντι απέχει από την κοινή, παγκόσμια αντίσταση στις αποφάσεις που καταστρέφουν όχι μόνο το περιβάλλον, αλλά και τις αξίες του πολιτισμού, τις οποίες υποτίθεται ότι υπερασπίζεται. Είναι μέρος του θεάματος. Μια στιγμή έξαλλης εκτόνωσης, που ταυτίζεται με την εκπλήρωση του χρέους.

Πώς αλλιώς, αναρωτιέται κανείς. Ποιος άλλος τρόπος πίεσης μπορεί να υπάρξει;

Το σκληρό βλέμμα του έφηβου με την κουκούλα στο σποτάκι της Greenpeace δεν αφήνει περιθώρια. Με κάθε τρόπο, κάθε στιγμή, με όλα τα μέσα του πολιτισμού, με τις οθόνες αλλά όχι μόνο με αυτές, με τα βλέμματα, αλλά όχι μόνο με αυτά, κυρίως μακριά από τον καναπέ της τηλεθέασης κι ας επιμένουν οι άνθρωποι της τηλεόρασης ότι χάρη σε αυτόν «γνωρίζουμε», γιατί όσο «γνωρίζουμε» μόνο μέσα από το θέαμα, μας αρκεί να γινόμαστε μέρος του, μας αρκεί η θέα του διαμαρτυρόμενου μαζικά εαυτού μας. Είμαστε κι εμείς εκεί, στο γλέντι για τον μεγάλο σκοπό. Αλλά ο σκοπός υπάρχει όσο υπάρχει πολιτισμός που να τον θέτει.