Επιφυλλίδα

Ας μιλήσουμε για αρχαιολογικά πάρκα

Το αρχαιολογικό πάρκο αποτελεί μια περιορισμένη αλλά πολύτιμη έκταση του φυσικού κόσμου, που περιλαμβάνει αρχιτεκτονικά κατάλοιπα οικοδομημάτων πολιτικού και λατρευτικού χαρακτήρα, τοπική χλωρίδα και άγρια μικροπανίδα, καθώς και ζωντανούς ανθρώπους, περαστικούς επισκέπτες ή μόνιμους κατοίκους.

Οι περισσότεροι συνδέουν την έννοια του πάρκου με δέντρα ή δάσος, αισθάνονται μάλιστα την υποχρέωση να φυτέψουν δένδρα ακόμη και σε αρχαιολογικούς χώρους αναπόσπαστα δεμένους με ένα γυμνό αρχικά και βραχώδες τοπίο, όπως οι Δελφοί. Ο ίδιος ο Απόλλωνας, κατά τη μυθική παράδοση, έπειτα από περιπλανήσεις στην Πιερία, τη Θεσσαλία, την Εύβοια και τη Βοιωτία διάλεξε τα βραχώδη μέρη της Κρίσας για να οικοδομήσει τον ναό του: «Κάτω από τον Παρνασσό με τα πολλά τα χιόνια, εκεί που κάνει γόνατο κατά τη Δύση κι από πάνω κρέμεται ένας βράχος, κι από κάτω πάει του μάκρους μια τραχιά κοιλάδα» (Ομηρ. Ύμνος στον Απόλλωνα, στ. 281-6). «Η μεγαλοσύνη και η αδρότητα, η ανήσυχη μορφή των στοιχείων του τόπου αυτού, η εντελώς ασυνήθιστη φυσιογνωμία του προκαλεί το θαυμασμό, είναι τελείως διαφορετική από την υγρή και μαλακή ομορφιά της Ολυμπίας ή από τη λευκή εκπνευματισμένη ομορφιά της Αττικής», έγραφε ο Χρήστος Καρούζος το 1974 με τη σπάνια αίσθηση του δελφικού τοπίου και την εκφραστική δύναμη που τον χαρακτήριζε. Στην υποβλητικότητα και τον ιδιαίτερο χαρακτήρα

Η αποκατάσταση του «αρχαίου» τοπίου, του φυσικού περιβάλλοντος των μνημείων είναι εξίσου σημαντική με την αναστήλωση των μνημείων

αυτού του τοπίου χρωστούν εν μέρει οι Δελφοί την πανελλήνια ακτινοβολία και αναγνώρισή τους ως θρησκευτικού κέντρου και ξακουστού μαντείου. Κάποιοι ωστόσο «αρμόδιοι» αποφάσισαν πριν από κάμποσα χρόνια να φυτέψουν μέσα στο ιερό τέμενος του Φοίβου δέντρα χαλεπίου πεύκης (!). Δέντρα ασύμβατα με τον τόπο, επικίνδυνα για τα μνημεία και εύφλεκτα, που γεμίζουν τον τόπο πευκοβελόνες, κάμπιες και ρετσίνια. Έχουν αλλοιώσει δραματικά τη φυσιογνωμία του τοπίου, εμποδίζοντας ταυτόχρονα την ελεύθερη θέαση προς τα μνημεία. Ευτυχώς ορισμένοι τόλμησαν να τα αραιώσουν, απελευθερώνοντας κάπως τα αρχαία οικοδομήματα από τον ολέθριο εναγκαλισμό.

Η αποκατάσταση του «αρχαίου» τοπίου, του φυσικού περιβάλλοντος των μνημείων είναι πιστεύω εξίσου σημαντική με την αποκατάσταση-αναστήλωση των ίδιων των μνημείων. Πρέπει να επιλέγονται θαμνοειδή και μικρά δένδρα της τοπικής χλωρίδας ύστερα από φυτοτεχνική μελέτη. Η έρευνα αρχαίων πηγών, όπως ο Παυσανίας, συμβάλλει ουσιαστικά στην αποκατάσταση της χλωρίδας ενός χώρου.

Στην Ολυμπία για παράδειγμα υπήρχε αναμφίβολα άλσος, όπως δηλώνει άλλωστε η λέξη Άλτις, όχι όμως άλσος από πελώρια πεύκα που πνίγουν το ιερό τέμενος, το Κρόνιο και τη γύρω περιοχή, προκαλώντας συχνά ζημιές με την πτώση ή την ανάφλεξή τους. Ρείκια, ιτιές και θάμνοι χαρακτήριζαν κάποτε το παραποτάμιο τοπίο του ιερού, όπως δείχνουν παλιές γκραβούρες και φωτογραφίες. Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας.