Σε άλλο μήκος κύματος

Πέτερ Στάιν,Τόνι Χάρισον,Βασίλης Παπαβασιλείου. Οι τρεις αυτοί εμπνευσμένοι θεατράνθρωποι θα είναι οι κεντρικοί εισηγητές στο Φόρουμ που θα πραγματοποιηθεί στις 15-18 Ιουλίου στην Επίδαυρο, με τη συμμετοχή μεταπτυχιακών φοιτητών απ΄ όλη την Ευρώπη, οι οποίοι θα παρουσιάσουν τις τρέχουσες ερευνητικές εργασίες τους με θέμα τις σύγχρονες παραστάσεις αρχαίου δράματος. Είναι η κορύφωση αυτό το συνέδριο, μιας υπόθεσης διεθνούς βεληνεκούς που ξεκίνησε το 2002 από πρωτοβουλία ελληνική, του θεατρολόγου-καθηγητή στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Πλάτωνα Μαυρομούστακου. Πρόκειται για τα «Σεμινάρια της Επιδαύρου» που πραγματοποιούνται (στα αγγλικά) κάθε Ιούλιο στο Λυγουριό, σε εγκαταστάσεις που παραχωρεί ο δήμος, με χρηματοδότηση από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Εrasmus και κάποιες χορηγίες. Επί δύο εβδομάδες, κορυφαίοι φιλόλογοι και θεατρολόγοι ευρωπαϊκών πανεπιστημίων εμψυχώνουν εντατικά «εργαστήρια» με καμιά 30ριά επιλεγμένους φοιτητές από διάφορα κράτη (οι Έλληνες είναι σχετικά λίγοι), οι οποίοι μελετούν την σχέση του αρχαίου δράματος με το σήμερα, έχοντας την ευκαιρία να παρακολουθήσουν πρόβες και παραστάσεις στην Επίδαυρο αλλά και να συνομιλήσουν με τους συντελεστές τους. Φέτος λ.χ. τα σεμινάρια αρχίζουν αύριο (1-14 Ιουλίου) με θέμα την «Επίδραση του αρχαίου ελληνικού δράματος στην διαμόρφωση της σύγχρονης ευρωπαϊκής ταυτότητας», και εστίαση στη λειτουργία των θεατρικών φεστιβάλ· γι΄ αυτό προβλέπεται και μια συζήτηση (14/7) με τον Γιώργο Λούκο και την Ντίκμεν Γκουρούν, διευθυντές των Φεστιβάλ Αθηνών-Επιδαύρου και Ιστανμπούλ. Μεταξύ των φετινών καθηγητών οι: Έρικα Φίσερ-Λίχτε, Μπερντ Ζάϊντενστίκερ (Βερολίνο), Ντμίτρι Τρουμπότσκεν (Μόσχα), Φρέντι Ντεκρές (Γάνδη), Νίκος Χουρμουζιάδης (Θεσσαλονίκη), Ελένη Παπάζογλου (Θεσσαλονίκη) κ.ά….που συμμετέχουν χωρίς αμοιβή! Και φυσικά το δραστήριο δίδυμο Μαυρομούστακος και Όλιβερ Τάπλιν (κλασικός φιλόλογος στην Οξφόρδη), οι οποίοι πριν από δέκα ακριβώς χρόνια δημιούργησαν την υποδομή αυτής της ιστορίας: το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Έρευνας και Τεκμηρίωσης Παραστάσεων Αρχαίου Δράματος, με ακαδημαϊκούς από 25 χώρες πλέον. Σκοπός του ο διάλογος θεατρολόγων και φιλολόγων στο καινούργιο τοπίο που έχει διαμορφωθεί με την θεαματική αύξηση των παραστάσεων αρχαίου δράματος (περίπου 50 παραγωγές μεταξύ 1900-1950, 300 παραγωγές μεταξύ 1990-2000), και με τον αναπροσανατολισμό των φιλολογικών σπουδών προς μια προσέγγιση που υπερβαίνει τα κείμενα εξετάζοντας πια και τις θεατρικές αναγνώσεις τους. Καρπός αυτής της δραστηριότητας, μια βάση δεδομένων με 2200 λήμματα ήδη, για όλες τις παραστάσεις αρχαίου δράματος από την Αναγέννηση μέχρι σήμερα. Μόνο στην Οξφόρδη υπάρχει κάτι παρόμοιο αλλά λιγότερο αναλυτικό. Ουάου!

Μπορούμε άραγε να μιλήσουμε για νεοελληνικό φονταμενταλισμό ως προς τις παραστάσεις αρχαίου δράματος; Για μια αντίληψη ιερότητας των κειμένων δηλαδή, που δυσχεραίνει την σύγχρονη ανάγνωσή τους στην Ελλάδα; Για την προσκόλληση στο γράμμα και όχι στο πνεύμα του κειμένου, που γεννά παραστάσεις «ευσεβείς» οι οποίες επαναλαμβάνουν παλαιές λύσεις; Ενδεχομένως. Είναι πάντως αρκετά διαδεδομένη η αντίληψη ότι οι Έλληνες είναι οι μοναδικοί θεματοφύλακες της παράδοσης του αρχαίου δράματος, καθώς είναι σε θέση και να κατανοήσουν καλύτερα τα κείμενά του. Ο 47χρονος Μαυρομούστακος κινείται σε διαφορετικό μήκος κύματος- και δεν είναι ο μόνος. Δυσφορεί με την πολύ στενή αντιμετώπιση του αρχαίου δράματος που το εξαιρεί από τον χώρο του σύγχρονου σκηνικού και σκηνοθετικού προβληματισμού. Τον κεντρίζουν αντίθετα, αναγνώσεις όπως του Κλάους Μίχαελ Γκρούμπερ για τις «Βάκχες», του Στάιν για την «Ορέστεια», του Κουκ για τις «Ικέτιδες» κ.ά. Δεν πρόκειται όμως για ένα επιφανειακό αίτημα εκσυγχρονισμού αλλά για μια μετατόπιση της εστίασης, που του έχει μάλιστα κοστίσει μια εναντίον του πολεμική. «Προσπαθώ να καταλάβω πώς έχει επιδράσει η παράσταση του αρχαίου δράματος στην εξέλιξη του θεατρικού γεγονότος», μου εξηγούσε τις προάλλες. «Με ενδιαφέρει ο ρόλος που έχουν να παίξουν τα αρχαία κείμενα στον διάλογο για τα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου».

«Δεν είμαι κολλημένος με το αρχαίο δράμα όμως πιστεύω ότι οι παραστάσεις του είναι ο σαφέστερος δείκτης για τις εξελίξεις στην ανάπτυξη της τέχνης του θεάτρου στην Ελλάδα», υποστηρίζει ο Μαυρομούστακος που ενδιαφέρεται εξίσου για την σύγχρονη ελληνική δραματουργία, και έχει ασχοληθεί σε βάθος με τον Μπρεχτ, τον Μολιέρο και την όπερα στα Επτάνησα. Το 2005 μάλιστα, κυκλοφόρησε την ουσιαστικά πρώτη συνοπτική ιστορία του μεταπολεμικού ελληνικού θεάτρου ( Το θέατρο στην Ελλάδα 1940-2000, Εκδ. Καστανιώτης). Μαθητής του Κώστα Γεωργουσόπουλου στο σχολείο, διάλεξε έναν δρόμο με αρκετές αποκλίσεις από εκείνον του δασκάλου του, σπούδασε νομικά στην Αθήνα και θεατρολογία στη Σορβόννη με τον Μπερνάρ Ντορτ, και από το 1991 διδάσκει στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Καποδιστριακού. Το 1995 εκδίδει το Ένα θαμπό χειρόγραφο (Καστανιώτης) για τη συγγραφή της ιστορίας του νεοελληνικού θεάτρου από τον Γ. Σιδέρη, ακολουθεί το 2000 ένα βιβλίο για τον Μολιέρο που εγκαινίασε μια εκδοτική σειρά με μεταφράσεις των απάντων του, και πέρσι δύο βιβλία με κριτικά κείμενά του για το ελληνικό και παγκόσμιο θέατρο. Τα Σεμινάρια της Επιδαύρου (από φέτος στο πρόγραμμα του Φεστιβάλ) δικαιώνουν την παρεμβατική-παιδευτική του δραστηριότητα με τον καλύτερο τρόπο. Διότι έχουν εδραιωθεί στον διεθνή πανεπιστημιακό χάρτη και διαψεύδουν την ελληνική εσωστρέφεια.