Κριτική εικαστικών

Επαναπροσδιορίζοντας τον χώρο

Άραγε ο καλλιτέχνης φτιάχνει τα εργαλεία ή το αντίστροφο; Το παλιό ερώτημα ξαναφυτρώνει όταν αντικρύζουμε εκθέσεις με ανήσυχες έρευνες τόσο ως προς τα μέσα έκφρασης όσο και ως προς τα όρια λειτουργίας της τέχνης. Ένα δεύτερο, πιο έντονο, ερώτημα ακολουθεί σχεδόν πάντα: ποιανού καλλιτέχνη ο πειραματισμός έχει περισσότερο κύρος, εκείνου που έχει κατακτήσει τα παραδοσιακά εργαλεία της τέχνης του πριν ξαπλωθεί σε πειραματισμούς; Ή εκείνου που για να καινοτομήσει ξεκινά απ΄ όπου θέλει χωρίς να δώσει λογαριασμό σε καμιά ιστορία και σε καμιά καλλιτεχνική ηθική;

Παλιομοδίτικος μοιάζει ο πρόλογος αυτός σε μια εποχή που η εικαστική επικαιρότητα διψά για συνεχή παραξενιά, όμως δεν υπήρξε ακόμη καλλιτεχνική πρόταση που να επικυρώθηκε εάν πριν δεν εντάχθηκε σε μιαν ευρύτερη παράδοση την οποία και ζητά να ανανεώσει.

Μ΄ αυτές τις σκέψεις φύγαμε από την έκθεση του Μανόλη Γιανναδάκη στο Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τράπεζας και των αποφοίτων Γιάννη Ψυχοπαίδη από την ΑΣΚΤ που δημιουργούν με θέμα τη «Μητρόπολη», το θρυλικό μεσοπολεμικό φιλμ του Φριτς Λανγκ.

Κοινός τους παράγοντας η έγνοια για τα εργαλεία του εικαστικού καλλιτέχνη, ειδικότερα θα έλεγα του χαράκτη, αφού ο μεν Γιανναδάκης είναι γνωστός και καθιερωμένος σ΄ αυτήν την ειδική περιοχή, αλλά και με έντονες τάσεις έρευνας για τις προεκτάσεις στη νέα εποχή, ενώ χαράκτης ξεκίνησε και ο Ψυχοπαίδης κληροδοτώντας αυτήν τη βαθύτερη ανησυχία για τεχνικά ή κοινωνικά ζητήματα και στη μετέπειτα ζωγραφική του και στους καλούς φοιτητές του, μην ξεχνάμε μάλιστα ότι ο κινηματογράφος και η φωτογραφία έχουν κληρονομήσει το ιστορικό δρομολόγιο της χαρακτικής, δηλαδή την πολλαπλότητα, την τεχνική προϋπόθεση και τη ρητορική ως προς το νόημα.

Έκπληξη μεγάλη η έκθεση του Γιανναδάκη, είδαμε τη χαρακτική να απλώνεται σ΄ όλον τον χώρο (και σε βιντεοπροβολή) με ένα κεντρικό θέμα

ΙΝFΟ

● Μανόλης Γιανναδάκης: «Γεωγραφίες Χωρικών Ορίων», Εικαστικό περιβάλλον, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, Μέγαρο Εϋνάρδου, Αγ. Κωνσταντίνου 20, τηλ. 210-3234.267, μέχρι 9/9. ● «ΜΕΤRΟΡΟLΙS», Εικαστικές Προσεγγίσεις στον Κινηματογράφο από 15 αποφοίτους της ΑΣΚΤ (εργαστ. Γ. Ψυχοπαίδη), Δημοτική Πινακοθήκη Αθήνας, Πειραιώς 51, τηλ. 210-3243.023, μέχρι τις 30/9.

(«Διαβατήριο» και «Σφραγίδες») που μεγεθύνεται ζητώντας να αναδείξει την κλιμακούμενη λεπτομέρεια σε κανόνα ρύθμισης των τριών διαστάσεων από το μάτι του θεατή. Ο τίτλος «Γεω-γραφίες Χωρικών Ορίων» πολύ πετυχημένος και ακριβής. Αισθητικό και αισθητηριακό κατ΄ αρχήν το αιτούμενο της έκθεσης γίνεται σχεδόν αμέσως μια εικονική πραγματικότητα, ένα «ολικό έργο» που κάνει τον θεατή να αισθάνεται ότι «μπήκε» μέσα στη χαρακτική σαν σε καλειδοσκόπιο. Ο Γιανναδάκης εκφράζεται με ωριμότητα και σαφήνεια. Ταυτόχρονα προεκτείνει στις τρέχουσες συντεταγμένες την παράδοσή του, αφ΄ ενός τις προτάσεις του δασκάλου του Κώστα Γραμματόπουλου (από το 1965-67) για μια τεραστίων διαστάσεων αφαιρετική χαρακτική, και αφ΄ ετέρου την πατροπαράδοτη πίστη του σιναφιού του στη πειθαρχημένη γραμμή και στην αίσθηση χωρικής προοπτικής.

Η έκθεση «ΜΕΤRΟΡΟLΙS» είναι μια ομαδική, καλά συγκροτημένη, με επιμελητή τον ίδιο τον Ψυχοπαίδη ο οποίος χρεώνεται το δημιουργικό ερέθισμα του θέματος ενώ ως θεωρητική εισαγωγή αξιοπρόσεκτο είναι το κείμενο του Αντώνη Μπογαδάκη. Γεννημένοι γύρω στα 1975-77 οι καλλιτέχνες (Δ. Ανδρεάδης, Α. Ανταλουδάκη, Ν. Αρβανίτης, Β. Θεοδωρίδης, Ν. Καναρέλης, Β. ΠάτμιοςΚαρούκ, Ν, Λαγός, Λ. Λιάμπεης, Μ. Παράβαλου, Ν. Σεπετζόγλου, Λ. Σεπυργιώτη, Δ. Σωτηρόπουλος, Λ. Τεντόμα, Σ. Φατούρος, Κ. Χριστόπουλος) εκφράζονται με ελεύθερο λεξιλόγιο της εποχής (κατασκευές, βίντεο, δυναμικές πινελιές) αλλά έχουν σαφή στόχο την κοινωνική κριτική, όπως άλλωστε και το φιλμ-αφορμή. Σφιχτοδεμένη σαν ένα έργο η έκθεση, δεν επιτρέπει να κάνουμε εδώ ατομικές διακρίσεις. Αφήνει μια συνολική γεύση από καλλιτέχνες που εμβαθύνουν στο τι είναι πόλη, αστικό τοπίο ως βίωμα άμεσο και ως αναπαράσταση, με συμπέρασμα: τη σύγχρονη πόλη ως απαραίτητο πλακούντα ζωής του καλλιτέχνη αλλά και ως αντικείμενο διαρκούς έρευνας και επαναπροσδιορισμού.