Τι πραγματικά συνέβη στο παρελθόν;

Η  Ιστορία και το παρελθόν επανέρχονται διαρκώς στην επικαιρότητα και τη δημόσια συζήτηση και θέτουν τους ιστορικούς αντιμέτωπους με την πολιτική και ιδεολογική χρήση της Ιστορίας. Άλλωστε ερωτήματα όπως τι είναι Ιστορία, ποιος είναι ο σκοπός της Ιστορίας, τι πραγματικά συνέβη στο παρελθόν, πώς γραφόταν η Ιστορία σε παλαιότερες εποχές, ποιες είναι οι χρήσεις του παρελθόντος απασχολούν ούτως ή άλλως τους ιστορικούς. Η ποικιλία των απαντήσεων που οι ιστορικοί δίνουν σε αυτά τα ερωτήματα δεν υπονομεύει την επιστημονική συγκρότηση της Ιστορίας, καθώς γνωρίζουν πότε ένα βιβλίο Ιστορίας είναι επιστημονικό και πότε όχι. Υποδηλώνει την ανάπτυξη των διαφορετικών πεδίων της Ιστορίας, την ποικιλία των κατευθύνσεων της ιστορικής έρευνας, τα νέα ερωτήματα που θέτουν οι ιστορικοί στο παρελθόν.

Πιερ Βιντάλ-Νακέ ΑΓΩΝΑΣ ΜΟΥ Η ΙΣΤΟΡΙΑ
Μτφ Σοφία Διονυσοπούλου, Ολκός, 18,30 #
Ο Π. Βιντάλ-Νακέ λίγο πριν από τον θάνατό του τον Ιούλιο του 2006 παραχώρησε μια εκτεταμένη συνέντευξη σε δύο μαθητές του, η οποία εκδόθηκε στο εν λόγω βιβλίο. Ο Π. Βιντάλ-Νακέ υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους ιστορικούς, ο οποίος μαζί με τον στενό φίλο του Ζαν-Πιερ Βερνάν, και μέσα από τη συνάντηση με την ανθρωπολογία, άσκησαν καθοριστική επίδραση στη μελέτη της αρχαιότητας, ιδιαίτερα στον χώρο της μυθολογίας και της τραγωδίας. Μέσα από την αφήγησή του ανασυντίθεται το περιβάλλον, τα γεγονότα, τα πρόσωπα που διαμόρφωσαν τη σκέψη του ως ιστορικού αλλά και τις παρεμβάσεις του ως ενεργού πολίτη. Μιλά για τον μύθο της Ατλαντίδας και τον Αίαντα ως τον πλέον τραγικό των ηρώων, για τον πόλεμο της Αλγερίας και τον αντισημιτισμό, για τον Μ. Φίνλεϋ και τον Α. Μομιλιάνο αλλά και τον Κ. Λεβί-Στρως και το περιοδικό «Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα». Η στάση του ως ιστορικού ίσως περικλείεται στο ακόλουθο χωρίο: «Η Ιστορία δεν είναι θρησκεία. Ο ιστορικός δεν δέχεται κανένα δόγμα, δεν σέβεται καμιά απαγόρευση, δεν γνωρίζει ταμπού.

Μπορεί κιόλας να ενοχλεί». David Cannadine (επιμ.) ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΗΜΕΡΑ;

Μτφ Κώστας Αθανασίου, Νήσος
Τα εννέα δοκίμια που περιέχονται στον τόμο βασίζονται στις διαλέξεις που έγιναν το 2001 στο Ινστιτούτο Ιστορικής Έρευνας στο Λονδίνο για να τιμηθεί η 40ή επέτειος από την έκδοση του θεμελιώδους έργου του Ε.Η. Carr, Τι είναι Ιστορία; Οι συγγραφείς, έγκριτοι ιστορικοί και από τις δυο πλευρές του Ατλαντικού προσφέρουν μια γόνιμη προβληματική γύρω από τα επιμέρους πεδία της Ιστορίας, όπως αυτά εξελίχθηκαν από τη δεκαετία του 1960 μέχρι σήμερα. Μέσα από τις προσεγγίσεις της κοινωνικής, πολιτικής, διανοητικής ιστορίας, όπως και της ιστορίας του φύλου, της θρησκείας και της αυτοκρατορίας, ο αναγνώστης αποκτά μια συνολική εικόνα των νέων ερωτημάτων και εργαλείων, των προκλήσεων και διαμαχών που καθόρισαν την πορεία της ιστορικής επιστήμης τις τελευταίες δεκαετίες. Τα επιμέρους κεφάλαια επιβεβαιώνουν τον δυναμισμό πεδίων Ιστορίας που ήταν άγνωστα ή θεωρούνταν ασήμαντα την εποχή που ο Carr έγραφε το δοκίμιό του αλλά και την αίσθηση ότι η Ιστορία στον 21ο αιώνα αποτελεί, περισσότερο από ποτέ άλλοτε, όχι μόνο αντικείμενο έρευνας των ιστορικών αλλά και διακύβευμα ευρύτερου ενδιαφέροντος.

Οrlando Figes Ο ΧΟΡΟΣ ΤΗΣ ΝΑΤΑΣΑΣ
ΜΙΑ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ
Μτφ Χρήστος Οικονόμου, Ηλέκτρα, 40 #(2 τόμοι)

«Ο Ρώσος είναι πρώτα απ΄ όλα Ρώσος κι ύστερα ανήκει σε κάποια κοινωνική τάξη» έγραψε ο Ντοστογιέφσκι το 1861, συμπυκνώνοντας με αυτόν τον τρόπο τη σκέψη και το έργο πολλών διανοουμένων της πατρίδας του. Η σφυρηλάτηση της εθνικής ταυτότητας ήταν αποστολή των Ρώσων διανοουμένων, οι οποίοι βρίσκονταν ανάμεσα σε μια αυταρχική πολιτική εξουσία που τους είχε αποκλείσει και έναν λαό που ήταν αμόρφωτος. Συγγραφείς και καλλιτέχνες όπως ο Τολστόι, ο Πούσκιν, ο Τουργκένιεφ, ο Στραβίνσκι αντιδρώντας στην κυριαρχία της ευρωπαϊκής κουλτούρας στράφηκαν στην αναζήτηση της αυθεντικής «ρώσικης ψυχής», την οποία βρήκαν στο πρόσωπο των Ρώσων αγροτών, τους οποίους ανέδειξαν σε πρότυπο αλλά και ανέλαβαν να διαπαιδαγωγήσουν. Ο Βρετανός ιστορικός εξετάζει αυτή την αναζήτηση, και εν τέλει κατασκευή, μιας εθνικής συνείδησης βασισμένης στη ρωσική ιδιαιτερότητα και τη λαϊκή κουλτούρα, την επεξεργασία μιας αισθητικής πρότασης που είναι πλέον καταγραμμένη ως ρωσική.

Αφήγηση χειμαρρώδης που διατρέχει σχεδόν τρεις αιώνες, πλούσια σε πραγματολογικό υλικό, πλαισιωμένη από την αναφορά στις κοινωνικές και πολιτικές εξελίξεις, Ο χορός της Νατάσας είναι μια συναρπαστική ιστορία.

Αντώνης Λιάκος ΠΩΣ ΤΟ ΠΑΡΕΛΘΟΝ ΓΙΝΕΤΑΙ ΙΣΤΟΡΙΑ;

Πόλις, 16 #
Στη συγκυρία της συζήτησης που προκάλεσε το εγχειρίδιο της Ιστορίας της ΣΤ΄ Δημοτικού ο Α. Λιάκος επιχειρεί να φωτίσει τις διαδικασίες μέσα από τις οποίες το παρελθόν αποκτά σημασία για το παρόν και το μέλλον, και ταυτόχρονα μετατρέπεται σε Ιστορία. Μέσα από συζήτηση της ελληνικής και διεθνούς βιβλιογραφίας, ο συγγραφέας ξεκινά από την εννοιολόγηση της Ιστορίας και τη νοηματοδότηση του παρελθόντος σε διαφορετικές εποχές. Στη συνέχεια εστιάζει στην ποιητική της Ιστορίας, ως μιας διαδικασίας διαδοχικών αναγνώσεων και ερμηνειών του παρελθόντος, μιας επικοινωνιακής διαδικασίας η οποία περιλαμβάνει τον ιστορικό, την ιστορική αφήγηση και το αντικείμενο της ιστορικής έρευνας. Αυτή η προσέγγιση αναδεικνύει τον ρόλο του ιστορικού, ο οποίος δεν περιορίζεται στην απλή καταγραφή των γεγονότων του παρελθόντος αλλά κατέχει τη θέση του δημιουργού.

Δημιουργεί ως επιστήμονας αλλά και ως φορέας της αντίληψης που έχει για το παρελθόν η κοινωνία στην οποία ζει. Μέσα από αυτή τη γλαφυρή και επιστημονικά στέρεη μελέτη ο αναγνώστης ανακαλύπτει πόσο συχνά η κοινωνία επιστρατεύει το παρελθόν και την Ιστορία για να εξυπηρετήσει το παρόν και να σχεδιάσει το μέλλον.

Νίκος Ροτζώκος ΕΘΝΑΦΥΠΝΙΣΗ ΚΑΙ ΕΘΝΟΓΕΝΕΣΗ
ΟΡΛΩΦΙΚΑ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ
Βιβλιόραμα, 18 #
Τα Ορλωφικά, δηλαδή η εξέγερση που ξέσπασε στην Πελοπόννησο το 1770 κατά τη διάρκεια του ρωσοτουρκικού πολέμου (1768-1774), θεωρούνται άλλη μια πρώιμη επανάσταση των υπόδουλων Ελλήνων με σκοπό την αποτίναξη του τουρκικού ζυγού και την εθνική ανεξαρτησία. Ο Ν. Ροτζώκος στη μελέτη του αμφισβητεί αυτή την ερμηνεία και θέτει ένα διπλό στόχο: κατ΄ αρχήν να εξετάσει πώς η εθνική ιστοριογραφία μετέτρεψε τα Ορλωφικά σε εθνική εξέγερση αλλά και στη συνέχεια να αναλύσει τι αντιπροσώπευαν τα Ορλωφικά σε επίπεδο συνειδήσεων και προσδοκιών των Ρωμιών του 18ου αιώνα.

Απομακρύνεται από το γνωστό σχήμα περί «εθνικής αφύπνισης», μέσα από το οποίο η ιστοριογραφία του 19ου και 20ού αιώνα υπό την επίδραση της εθνικής ιδεολογίας προσέγγισε την εξέγερση, και στρέφει το ενδιαφέρον του στη διαδικασία γένεσης του έθνους. Η συγκεκριμένη εξέγερση μέσα Georges Μinois ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΚΤΟΝΙΑΣ
Η ΔΥΤΙΚΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΗ ΜΕ ΤΟΝ ΕΚΟΥΣΙΟ ΘΑΝΑΤΟ
Μτφ: Ξανθίππη Τσελέντη, Επιμ. Βασιλική Χασάνδρα, Πολύτροπον, 33,50 #
Από τα τέλη του 15ου αιώνα αρχίζει να διαμορφώνεται η δημόσια συζήτηση γύρω από ένα ζήτημα, το οποίο θα τεθεί χωρίς περιστροφές και με επιγραμματικό τρόπο το 1600: «Να ζει κανείς ή να μη ζει, αυτό είναι το ερώτημα». Ο συγγραφέας εστιάζει την έρευνά του στην περίοδο από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα, όταν η αυτοκτονία αποτελεί αντικείμενο συζήτησης μεταξύ ιερέων, φιλοσόφων, νομικών, ιατρών και της πολιτικής εξουσίας. Είναι, άλλωστε, και η εποχή που το ζήτημα της αυτοκτονίας τίθεται με νέους όρους. Οι αυτοκτονίες δεν περιορίζονται πλέον στους κόλπους των ελίτ αλλά επεκτείνονται και στα λαϊκά στρώματα, που η διαπόμπευση αυτών που επιλέγουν τον εκούσιο θάνατο περιορίζεται και η αυτοκτονία αποποινικοποιείται και μετατρέπεται από σοβαρό αμάρτημα σε πράξη εχθρική προς την πατρίδα στα χρόνια της Γαλλικής Επανάστασης. Παρ΄ όλα αυτά η αυτοκτονία, παρά τις όποιες εξαιρέσεις που προκάλεσαν θαυμασμό ή άσκησαν γοητεία, ως πράξη παρέμεινε κατά τη διάρκεια των αιώνων έως σήμερα καταδικασμένη στη συλλογική συνείδηση. Αυτό το δύσκολο, από πολλές πλευρές, θέμα ο συγγραφέας το εξετάζει μέσα από ένα πλήθος κειμένων της περιόδου (πραγματείες, ποιήματα, εφημερίδες, νόμους, κατηχήσεις κ.ά.) δείχνοντας τις ιδεολογικές, φιλοσοφικές, κοινωνικές και πολιτισμικές διαστάσεις του.

από την προσδοκία του Ρώσου ελευθερωτή και του «ξανθού γένους» δεν μπορεί να εγγραφεί στα προτάγματα της πολιτικής αυτοδιάθεσης ή της εθνικής χειραφέτησης. Δεν αντανακλούσε την αποκρυστάλλωση του έθνους αλλά τη συνάρθρωση αντιλήψεων οικουμενικότητας και εσχατολογικών προσδοκιών. Μια ενδιαφέρουσα όσο και επίκαιρη μελέτη που δεν πρέπει να περάσει απαρατήρητη.

Rebecca Spang Η ΕΦΕΥΡΕΣΗ ΤΟΥ ΕΣΤΙΑΤΟΡΙΟΥ
ΤΟ ΠΑΡΙΣΙ ΚΑΙ Ο ΓΑΣΤΡΟΝΟΜΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Μτφ Βίκυ Ποταμιάνου, Ποταμός, 18 #
Το ρεστοράν στα χρόνια της προεπαναστατικής Γαλλίας ήταν ένας χώρος τον οποίο επισκέπτονταν, άνδρες κυρίως, για να καταναλώσουν τονωτικά ροφήματα. Η Ρ. Σπανγκ στην πρωτότυπη μελέτη της εξετάζει πώς κατά τη διάρκεια του 19ου αιώνα στη Γαλλία ένας χώρος που έμοιαζε με καφενείο μεταμορφώθηκε σε αυτό που γνωρίζουμε και αποκαλούμε εστιατόριο. Μια εξέλιξη που συντελείται σε πολλά και διαφορετικά επίπεδα. Κατ΄ αρχήν, συνιστά κοινωνικό χώρο συναναστροφής ανώτερων ή ανερχόμενων στρωμάτων της πόλης, κάτι που το διαφοροποιεί από τα καπηλειά και τα πανδοχεία. Παράλληλα, τα εστιατόρια μετατρέπονται σε αξιοθέατα του Παρισιού και αναδεικνύονται ως ιδιαιτερότητα της γαλλικής κουλτούρας και εικόνα της γαλλικής μαγειρικής ιδιοφυΐας. Τέλος, τα εστιατόρια συνδέθηκαν με τη δημιουργία μιας ξεχωριστής αισθητικής και κριτικής και τη μετατροπή μιας καθημερινής δραστηριότητας όπως είναι το μαγείρεμα σε τέχνη, μέσα από τη γευσιγνωσία και τη γαστρονομία. Ένα ιδιαίτερο πεδίο εξειδίκευσης που πέρα από τη διαμόρφωση του γευστικού αισθητηρίου λειτούργησε και ως σύμβολο κοινωνικής διάκρισης.