Βιβλία στο πανί και… στο DVD

«Ένα δάχτυλο ξεπροβάλλει μέσα από το σιφόνι του νιπτήρα… Η έρημος καταπίνει μια Κάντιλακ.. και ο θρύλος του Καστλ αναβιώνει..» αιχμαλωτίζοντας βλέμματα και συνειδήσεις μέσα στην καλοκαιρινή ραστώνη!

Στο δύσκολο και προκλητικό λογοτεχνικό είδος του διηγήματος βούτηξε ο μετρ της πυρετώδους φαντασίας και του τρόμου, Στίβεν Κινγκ, συνθέτοντας είκοσι και πλέον ιστορίες σαγηνευτικής πλοκής που φιλοδοξούν να μεταφέρουν «όσους είναι πρόθυμοι να κρατηθούν γερά και κυρίως να πιστέψουν » στον κόσμο όπου όνειρα και εφιάλτες εναλλάσσονται με τρόπο συναρπαστικό, απειλητικό και παράλογο, δίχως την ασφαλιστική δικλίδα του πρωινού ξυπνήματος. Αν και η αφηγηματική πυκνότητα σπάνια βρήκε το κινηματογραφικό της αντίστοιχο στις μεταφορές των έργων του Στίβεν Κινγκ, ένα διπλό DVD (διάφοροι σκηνοθέτες) με άνισα αποτελέσματα αλλά καλό καστ κι απολαυστικές στιγμές εικονογραφεί οκτώ από τους Εφιάλτες και τους Ονειρότοπους (Βell).

Οκτώ γυναίκες κατηγορούνται , στο βιβλίο του Ρομπέρ Τομά (Δωδώνη) για τη μυστηριώδη δολοφονία του μοναδικού αρσενικού ενοίκου του σπιτιού- συζύγου, πατέρα, γαμπρού, θείου κι εραστή! Και ποιος μπορεί να διατηρήσει την ψυχραιμία του μπροστά σ΄ ένα απίστευτο γαϊτανάκι μυστικών και ψεμάτων που αποκαλύπτεται ότι στήριζαν τη σαθρή εικόνα της αστικής ευπρέπειας; Ακόμη και ο σκηνοθέτης Φρανσουά Οζόν δύσκολα κρατήθηκε στο ύψος των κινηματογραφικών περιστάσεων, παρά τις ακαταμάχητες Κατρίν Ντενέβ, Φανί Αρντάν, Εμανουέλ Μπεάρ και Ιζαμπέλ Ιμπέρ.

Αν πάλι αναζητάτε αφηγηματικό αντίδοτο στην κυριαρχία του γυναικείου φύλου κι εξοβελισμό του από μια συναρπαστική πλοκή, δεν έχετε παρά να ακολουθήσετε τα βήματα του φραγκισκανού μοναχού Γουλιέλμου στα άδυτα της μονής που αφόρισε όχι απλώς το γέλιο αλλά πότισε με αρσενικό το «βιβλίο του σκοτώνει», το χαμένο δηλαδή σήμερα βιβλίο της Ποιητικής του Αριστοτέλη, για την Κωμωδία. Και ναι μεν το κινηματογραφικό Όνομα του Ρόδου ( σκηνοθεσία Ζαν Ζακ Αννό ) έχει τον (πάντα) γοητευτικό Σον Κόνερι να επιδείξει, στο κυνήγι της αλήθειας, οι ομοιότητες όμως με το διάσημο μυθιστόρημα του Ουμπέρτο Έκο μάλλον σταματούν εκεί! Μια ανάγνωση θα σας πείσει! (Ελληνικά Γράμματα).

Τι σχέση μπορεί να έχει το Όνομα του Ρόδου με το Τrainspotting, το αφήγημα που θεωρήθηκε το εμβληματικό βιβλίο της υποκουλτούρας των ναρκωτικών και της σκοτεινής πλευράς, εκεί όπου μιαν ανάσα από τον πολιτικώς ορθό κόσμο ζει αποτραβηγμένη μια νεολαία «ταμένη» στη δική της σπασμωδική κι αδιέξοδη αντίσταση; «Είναι μια αναλαμπή σε μια διαρκή κατιούσα τροχιά» και μαζί με τις άλλες αναφορές, τα σωσίβια που έμειναν να επιπλέουν στη θάλασσα. Κάπου εκεί ξέμειναν και οι χαρακτηρισμοί του «μηδενιστή» ή «ηδονοβλεψία της χημικής εξάρτησης» που αποδόθηκαν στον συγγραφέα Ίρβινγκ Γουέλς (Οξύ), και μια δεύτερη σήμερα ανάγνωση διασώζει τη σκληρή συγγραφική προειδοποίηση ότι όποιος ενδίδει στον μηδενισμό τον τρώνε οι εφιάλτες του. Ανάλογος είναι κι ο χαμηλόφωνος τραυματισμένος ψίθυρος που διαπερνά και την τολμηρή ομότιτλη ταινία του Ντάνι Μπόιλ.

Από πού άρχισαν όλα αυτά; Πιθανότατα μια κρύα νύχτα του χειμώνα το 1973, στο αστικό προάστιο του Κονέκτικατ, λίγο πριν ξεσπάσει το Γουότεργκεϊτ, με τους σαραντάρηδες της εποχής να πειραματίζονται, στον απόηχο του Γούντστοκ, πάνω στη σεξουαλική τους- κι όχι μόνοαπελευθέρωση (και ικανοποίηση να μη βρίσκουν), τους οικογενειακούς δεσμούς να δοκιμάζονται μέχρι ρήξεως και τον ψυχίατρο να μπαίνει από την ίδια πόρτα με τα επικείμενα αδιέξοδα. Αυτό είναι το αφηγηματικό στίγμα της Παγοθύελλας του Ρικ Μούντι, (Σέλας) ενός βιβλίου συναρπαστικού κι οδυνηρά τρυφερού. Η διαβρωτική αμηχανία των ηρώων (προσωπική και πολιτική) καταγράφεται με ευστοχία στην κινηματογραφική μεταφορά του μυθιστορήματος (σκηνοθεσία Αng Lee ) και συμπληρώνεται λειτουργικά από τις ερμηνείες του Κ. Κλάιν και της Σ. Γουίβερ.

Τα πάθη αναμετρώνται με την πολιτική ή την Ιστορία, συνήθως όμως βγαίνουν ηττημένα- οπότε είναι πρόσφορο υλικό, με τις διαψεύσεις, τις προδοσίες, τα διλήμματα, τη σαρωτική δύναμη και την καταλυτική αδυναμία, για έναν καλό αφηγηματογράφο. Ο Άγγλος Ασθενής, φανατικός αναγνώστης του Ηροδότου, όσο άτυχος στάθηκε στο πεδίο της μάχης του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τόσο «τυχερός» αποδείχθηκε και ως κεντρικός ήρωας του μυθιστορήματος του Μάικλ Οντάατζε (Καστανιώτης), αλλά και ως πρωταγωνιστής της ομότιτλης ταινίας (σκηνοθεσία Άντονι Μιγκέλα ).

Με μια αριστοτεχνική οικονομία και πλοκή, η κινηματογραφική διήγηση αναπτύσσεται στα διαφορετικά χρονικά επίπεδα και χωρικά πεδία, δίχως να θυσιάζει τον πλούτο του βιβλίου αλλά και αποφεύγοντας να γίνει δυσνόητη. Το πολύ καλό καστ (Ρέιφ Φάινς, Ζιλιέτ Μπινός, Κριστίν Σκοτ Τόμας, Γουίλιαμ Νταφόε) υποτάσσεται στον εσωτερικό παλμό των μυθιστορηματικών ηρώων, όπως κι εκείνοι υποτάχθηκαν στη διπλή επίθεση που δέχθηκαν, του έρωτα και του πολέμου.

Η συνταγή πάντως, όσο κι αν τα θεματολογικά υλικά μπορεί να μοιάζουν, δεν είναι βέβαιο ότι θα δέσει. Με φόντο τη Σαχάρα και αναφορές στον Αμερικανικό Εμφύλιο από τη μία και στις σύγχρονες εμφύλιες συγκρούσεις της Αφρικής από την άλλη, επίσης στη διαφθορά των στρατιωτικών (συνήθως) ηγετών και των άνομων διασυνδέσεών τους με τους Δυτικούς προστάτες τους, με ισχυρό οικολογικό μήνυμα και σφιχτοδεμένη δράση με αλυσιδωτές ανατροπές, ο Κλάιβ Κάσλερ έγραψε τη Σαχάρα (Ελληνικά Γράμματα), μυθιστόρημα περιπέτειας με ήρωα έναν τυχοδιώκτη κι εξερευνητή. Με ποιον τρόπο στην κινηματογραφική μεταφορά του από τον Μπρεκ Άισνερ (εκτός κι αν φταίει και η μεγάλη έκτασή του) η περιπέτεια συρρικνώνεται σε ένα επιδερμικό μπάχαλο, είναι απορίας άξιον! Ή θέμα γούστου!!