Κριτική εικαστικών

Ξαναζεί η «στρατευμένη τέχνη»;

Όταν σε μια έκθεση τέχνης τα κεντρικά ζητούμενα είναι θέματα όπως «σχέσεις των δύο φύλων» και «κυρίαρχο πολιτισμικό κατεστημένο», ασυναίσθητα ο νους του παραδοσιακού επισκέπτη-θεατή ψάχνει για την έξοδο. «Κάποιος πάλι θολώνει τα νερά για να ψαρέψει εύκολα», σκεφτόμαστε εμείς υπομονετικά ξεκινώντας για δύο εκθέσεις με συγγενή περιεχόμενα: την αναδρομική των Gorilla Girls και την Dark Victory, η πρώτη με επιμέλεια της Άρτεμης Ποταμιάνου και η δεύτερη του Δημήτρη Αντωνίτση. Υπομονετικά επειδή οι δύο εκδηλώσεις αποδεικνύονται πράγματι προσεγμένες και καλο-οργανωμένες, όσο και ενδιαφέρουσες, παρ΄ όλο τον «ετερόφωτο» προβληματισμό που επιχειρούν να εισαγάγουν στην τέχνη. Ετερόφωτο διότι τα ζητήματα που απασχολούν τους εκθέτες δεν αναφύονται μέσα από καλλιτεχνικές διεργασίες αλλά ως προσυντελεσθείσες διερευνήσεις κοινωνικού χαρακτήρα. Με άλλα λόγια- κι όπως θα θυμούνται οι παλιότεροι, ιδίως οι αριστεροί- ο προβληματισμός της «στρατευμένης τέχνης» ζει και βασιλεύει, αλλάζοντας προσωπείο και τοποθετώντας τα σύγχρονα κοινωνικά προβλήματα εκεί όπου πριν από δεκαετίες ήταν οι «κοινωνικές ανισότητες», η «εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο», η «απελευθέρωση από τους ιμπεριαλιστές» κ.ο.κ.

Υπάρχει μια θεμελιώδης διαφορά: στα παλιότερα κινήματα στρατευμένης τέχνης διεκδικητές ήταν οι τριτοκοσμικοί, σήμερα φαίνεται πως είναι οι προνομιούχοι πολίτες των δυτικοευρωπαϊκών κέντρων, τα κοινωνικά ή σεξιστικά εναλλακτικά κινήματα που εμφανίζονται σε πλούσιες συνοικίες των μητροπόλεων ή σε πανεπιστημιακούς κύκλους.

Στην έκθεση, πάντως, των «Γοριλλοκοριτσιών», θαυμάζει κανείς τη σοφή επινοητικότητα των υπευθύνων αυτής της εικοσαετούς στρατηγικής, που συνίσταται από καίριες εμφανίσεις γυναικών σε μουσεία και καλλιτεχνικές δημόσιες εκδηλώσεις, που φοράνε μουτσούνες γορίλλα, καταργώντας έτσι- οπτικά- την ατομική ταυτότητα αλλά διεκδικώντας τον ρόλο θύματος («Κινγκ Κονγκ»;

ΙΝFΟ

● «Dark Victory», Κέντρο Σύγχρονης Τέχνης «Ιλεάνα Τούντα» (Αρματολών-Κλεφτών 48, τηλ. 210-
6439.466), μέχρι 30 Ιουνίου ● «Gorilla Girls», Ελληνοαμερικανική Ένωση (Μασσαλίας 22, τηλ. 210-3680.973), μέχρι 31 Ιουλίου

«Γορίλλες στην ομίχλη»;) ή σωτήρα (μασκοφορεμένος Μπάτμαν) ή και μελλοντικού εναλλακτικού επικυρίαρχου («Πλανήτης Πιθήκων»). Οι εμφανίσεις συνοδεύονται από αφίσες ή φεϊγβολάν που κατηγορούν το μουσειακό κατεστημένο, επειδή ελάχιστες είναι οι γυναίκες ανάμεσα στους εκθέτες κ.ο.κ., στοιχείο ήδη ηθικώς έωλο, αφού σήμερα η ιστορία των Gorilla Girls πέτυχε και έγινε περιοδεύον μουσειακό έκθεμα. Η όλη επιχείρηση μοιάζει πολύ με το καλλιτεχνικό ύφος των Gilbert & George και γενικότερα της συλλογής Saatsi, που ενσωματώνει τη λειτουργία των ΜΜΕ και των διαφημιστικών εταιρειών στο κυρίως σώμα της τέχνης, αδιάφορη πιστεύω για να τωρινά δεδομένα, καθώς το επινοητικό τρικ αναβλύζει από παντού και απωθεί.

Η «Μαύρη Νίκη» («Dark Victory») ήταν παλιά θρυλική ταινία με πρωταγωνίστρια την Βettie Davis – κοσμική εστέτ που αργοπεθαίνει από ανίατη ασθένεια χάνοντας την όραση, την αίγλη και τη μέχρι τότε ουσία της ζωής της- και ο Δ. Αντωνίτσης παρουσιάζει γνωστούς νεώτερους καλλιτέχνες (Β. Βevilacqua, S, Campbell, Α. Υoung, κ.ά.) που αντιμετωπίζουν την αμερικανική- κυρίως- καθημερινότητα με ειρωνεία και κυνισμό, σχολιάζοντας την κατανάλωση, τα αντικείμενα-σύμβολα, τα πρόσωπα-πρότυπα και τα κατασκευασμένα είδωλα που επιβάλλονται στον μέσο θεατή. Η «σκοτεινή νίκη» της θεοποιημένης εικόνας αναιρείται, ανατρέπεται, αποδομείται. Εικόνες-μύθοι όπως η προσσελήνωση του 1969, πολιτικοί-μύθοι (Α. Λίνκολν), μουσικά συγκροτήματα-μύθοι (όπως οι Βlack Sabbath), εικόνες μόδας, καταναλωτικά αγαθά, η πεμπτουσία του τετριμμένου που έχει όμως πλέον αναδειχθεί σε παγκόσμια αναγνωρίσιμο σύμβολο, μπαίνουν στο κριτικό στόχαστρο του εικαστικού βλέμματος. Το συνολικό αποτέλεσμα είναι ελλειπτικά και υπαινικτικά σκηνοθετημένο στον χώρο, ωστόσο μας φάνηκε πολύ, πάρα πολύ παλιομοδίτικο, σαν ξαναζεσταμένο 1960.