«Το όνομά μου ίσως μείνει ζωντανό»

ΤΟ ΣΥΝΑΡΠΑΣΤΙΚΟ ΤΟΥ ΤΑΞΙΔΙ ΠΡΩΤΑ ΣΤΟΝ
ΚΟΣΜΟ ΚΑΙ ΜΕΤΑ ΣΤΗ ΣΚΕΨΗ ΚΑΙ ΤΗΝ
ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΑΦΗΓΕΙΤΑΙ Ο ΚΑΡΟΛΟΣ ΔΑΡΒΙΝΟΣ
ΣΤΗΝ- ΑΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗ ΩΣ ΤΩΡΑΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΤΟΥ ΠΟΥ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΙ ΤΟ
ΠΩΣ ΟΔΗΓΗΘΗΚΕ ΣΤΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ
ΑΠΑΝΤΩΝΤΑΣ, ΕΤΕΡΟΧΡΟΝΙΣΜΕΝΑ, ΣΤΟΥΣ
ΟΠΑΔΟΥΣ ΤΟΥ «ΕΥΦΥΟΥΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΥ»
Σήμερα η γνώση, παρά κάποιες οφθαλμοφανείς ανισότητες, είναι σε μεγάλο βαθμό δημοκρατικά κατανεμημένη. Σε άλλες εποχές πρόσβαση σε αυτή- όπως και στην τέχνηείχαν μόνον οι γόνοι πλούσιων οικογενειών και γι΄ αυτό δεν είναι παράδοξο ότι οι μεγάλες επαναστάσεις- πολιτικές, επιστημονικές, φιλοσοφικές- συνήθως προέκυπταν από τις τάξεις αυτές. Όχι πως ήταν βέβαια δεδομένο ότι κάποιος πλούσιος θα είχε ανοιχτές λεωφόρους μπροστά του. Συχνά εκεί που δεν έμπαιναν εμπόδιο τα χρήματα, έμπαιναν τα ήθη. Παράδειγμα ο Κάρολος Δαρβίνος, ο άνθρωπος που έφερε επανάσταση με τη θεωρία της εξέλιξης κουνώντας συθέμελα το θεολογικό οικοδόμημα αιώνων, λίγο έλειψε να γίνει… ιερέας. Ύστερα από αποτυχημένες σπουδές Ιατρικής στο Εδιμβούργο ο γιατρός πατέρας του τον έστειλε στο Κέιμπριτζ για να κάνει τις σπουδές εκείνες που θα προετοίμαζαν τη χειροτονία του. Ο ίδιος ο Δαρβίνος εκ των υστέρων πίστευε ότι τα τρία χρόνια του Κέιμπριτζ δεν του απέφεραν τίποτα γνωστικά, ήταν όμως ευτυχισμένα καθ΄ ότι… ρέμπελα.

Και είναι εντέλει ευχής έργο που ο πατέρας του δεν ήταν τόσο συντηρητικός όσο έδειχνε, ότι έβλεπε πως ο γιος του είχε άλλα χαρίσματα και, έστω με την πίεση συγγενών που εμπιστευόταν, δεν στάθηκε εμπόδιο στο θρυλικό ταξίδι του Δαρβίνου με το πλοίο Μπιγκλ, τη δεκαετία του 1830, που είχε πλοίαρχο τον Φιτς-Ρόι και κράτησε πέντε χρόνια. Την εποχή εκείνη- αλλά και από πολύ νωρίτερα- ο Δαρβίνος περνούσε τα καλοκαίρια του στις εξοχές μελετώντας λουλούδια, σκαθάρια, θαλάσσια μαλάκια και τα πτηνά της Σκωτίας, ενώ δεν έχανε ποτέ το κυνήγι του φθινοπώρου- για το οποίο αργότερα ντρεπόταν λιγάκι- στο οποίο είχε αποδειχθεί δεινός σκοπευτής.

Ενώ είχε ήδη αρχίσει να αποκτά φήμη φυσιοδίφη, το ταξίδι με το Μπιγκλ αποτέλεσε τον καταλύτη για όλο του το κατοπινό έργο. Ξεκίνησε από το Πλύμουθ και έφτασε στη Νότια Αμερική διασχίζοντας τον Ειρηνικό και επιστρέφοντας από την Αυστραλία. Στη διάρκειά του δούλεψε πολύ, έκανε παρατηρήσεις που

Κάρολος Δαρβίνος

ΑΥΤΟΒΙΟΓΡΑΦΙΑ

ΜΤΦ. ΚΑΤ. ΧΑΛΜΟΥΚΟΥ ΕΚΔ. ΓΚΟΒΟΣΤΗ, 2007 ΣΕΛ. 171

στήριξαν ένα έργο σε πολλά πεδία, από τη γεωλογία μέχρι τη φυσική ιστορία και βέβαια την Καταγωγή των ειδών που ο ίδιος, ήδη τότε, θεωρούσε το κορυφαίο του έργο. Σημαντική ήταν και η μελέτη του για τα νησιά Γκαλαπάγκος αλλά και για τις ακτές της Νότιας Αμερικής. Ωστόσο αρχικά έγινε διάσημος ως πεζογράφος. Το Ημερολόγιο του ταξιδιού, ένα ταξιδιωτικό βιβλίο επιστημονικού χαρακτήρα, πούλησε τότε 10.000 αντίτυπα στην Αγγλία, νούμερο πολύ μεγάλο για την εποχή.

Η Καταγωγή των ειδών
Όλα αυτά, μαζί με την αναγνώριση των μεγαλύτερων επιστημόνων του καιρού του, προετοίμαζαν το έδαφος για τη θεωρία της εξέλιξης. Η Καταγωγή των ειδών είχε συλληφθεί ως ιδέα στο μυαλό του το 1839 αλλά δεν δημοσίευσε το βιβλίο παρά 20 χρόνια αργότερα. Στην Αυτοβιογραφία του, που κυκλοφορεί αυτές τις μέρες στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Γκοβόστη (την οποία έγραψε στα 67 του, το 1876), εκφράζει χαρά για το γεγονός ότι το έργο του, έστω και αν από κάποιους λοιδορήθηκε, έτυχε πλατιάς αναγνώρισης εν όσω ο ίδιος ήταν εν ζωή. «Το όνομά μου φαντάζομαι θα διατηρηθεί ζωντανό για μερικά χρόνια», λέει εκεί βασιζόμενος ιδίως στην επιτυχία του έργου του στο εξωτερικό. Και δεν έχει άδικο: δύο έτη πριν συμπληρωθούν τα 150χρονα της Καταγωγής των ειδών, ο Μπους παλεύει να αποβάλει τον Δαρβίνο από τα σχολεία, δίνοντας σκληρή μάχη για τη θεολογικών καταβολών θεωρία του «ευφυούς σχεδιασμού».

Τα γραπτά όμως του Δαρβίνου είναι εδώ. Γλαφυρά, ζωντανά, απλά, αφηγούνται- στην Αυτοβιογραφία- όλη την πορεία της σκέψης του. Και είναι κρίμα από αυτή την άποψη που ο εκδότης επέλεξε να μεταφράσει στα ελληνικά- πιθανόν επειδή είναι ελεύθερη δικαιωμάτων- την πρώτη εκδοχή της Αυτοβιογραφίας του 1887 που επιμελήθηκε ο γιος του Κάρολου, Φραγκίσκος Δαρβίνος που έχει περικοπές, και όχι την ολοκληρωμένη που δημοσίευσε η εγγονή του Δαρβίνου, Νόρα Μπάρλοου, το 1958. Η έκδοση εκείνη υποτίθεται ότι παρέλειπε τις ιδιωτικές, οικογενειακές υποθέσεις (το κείμενο είχε κατ΄ αρχήν γραφτεί για να μείνει κληρονομιά στα δέκα παιδιά του και όχι απαραίτητα για να δημοσιευτεί), στην πραγματικότητα όμως παρέλειπε ιδίως τις θρησκευτικές του απόψεις για να μη φέρει σε δύσκολη θέση την οικογένεια την ώρα που ο ίδιος δεν υπήρχε πια. Ο Φραγκίσκος έχει αφαιρέσει περίπου το ένα τρίτο του βιβλίου. Το κακό εν μέρει διορθώνεται γιατί στην πραγματικότητα επελέγη στα ελληνικά η δεύτερη έκδοση που έκανε ο Φραγκίσκος Δαρβίνος το 1929 και η οποία περιέχει σε παράρτημα απόψεις που κατά καιρούς εξέφρασε ο πατέρας του για τη θρησκεία. Και πάλι όμως με παραλείψεις και αποσιωπήσεις, όπως εύκολα μπορεί να συναγάγει κανείς από το πλήρες αγγλικό κείμενο που παρέχεται ελεύθερα στο επίσημο σάιτ για τον Δαρβίνο στο Ίντερνετ.