Επιφυλλίδα

Με τα ψηλοτάκουνα στα βράχια

Στην πρόσφατη επίσκεψή της στην Ελλάδα για να διαβάσει τη Λυσιστράτη, η γνωστή Γαλλίδα ηθοποιός Φανί Αρντάν είπε ανάμεσα σε άλλα σε συνέντευξή της: «Αν δεν έχεις ματώσει από έρωτα, δεν έχεις ζήσει». Πράγμα που σημαίνει ότι οποιοσδήποτε για να καταλάβει τι είναι η ζωή, χρειάζεται ο έρωτας να τον έχει κάνει να πονέσει τόσο πολύ ώστε σχεδόν να φτύσει αίμα. Επειδή ο έρωτας είναι ένα τεράστιο κεφάλαιο στη ζωή του κάθε ανθρώπου και επειδή οι άνθρωποι δεν είναι ίδιοι ώστε η διαχείριση της έννοιας και (προπαντός) της πραγματικότητας «έρωτας» να έχει ισότιμες επιπτώσεις πάνω τους, θα χρειαζόταν μεγαλύτερη προσοχή σε οποιαδήποτε διατύπωση τον αφορά. Αναπηρίες ψυχικές, ηθικές, σωματικές, μεταβάλλουν συχνά τον έρωτα από μια διαδικασία λυτρωτική σε έναν εφιάλτη, σε βαθμό που εκατομμύρια άνθρωποι, με ανυπολόγιστο κόστος, αποφασίζουν να ζήσουν σαν να μην υπάρχει ο έρωτας. Δεν είναι γιατί όλοι αυτοί φοβούνται να «ματώσουν», είναι γιατί γνωρίζουν πως κι αν ματώσουν και ταπεινωθούν, θα γίνουν ακόμα λιγότερο ερωτεύσιμοι απ΄ ό,τι η φυσική τους συνθήκη τους καταδικάζει να είναι.

Επιπροσθέτως, τι είδους ελευθερία της έκφρασης είναι αυτή που εμφανίζει τα πράγματα ως μονόδρομο, ώστε να αισθάνεται κανείς ότι έχει ζήσει μόνον όταν έχει ερωτευθεί και ματώσει; Διαφορετικά, αν συνέβη να μην τον αγγίξει ο έρωτας, γιατί ο ίδιος τον φοβήθηκε επειδή ήταν ένας άνθρωπος δειλός ή γιατί ένιωσε να αφοσιώνεται ολοκληρωτικά- έστω για να υποκαταστήσει τον έρωτα- σε μιαν άλλη πραγματικότητα, να αισθάνεται περίπου πως η ζωή του πήγε στα χαμένα. Δεν είναι ένας ελεεινότατος φασισμός να υπονομεύεται μέσα σ΄ έναν άνθρωπο η ευτυχία ή έστω η ισορροπία, αν και την έχει κατακτήσει με μεγάλους κόπους, ενώ έχει αφήσει απείραχτο το κεφάλαιο έρωτας, με το να υποχρεώνεται με τη μάσκα που χρειάζεται να φοράει για τους άλλους, να νιώθει την ύπαρξή του ακόμα πιο λειψή, σχεδόν κατεστραμμένη. Επιμένουμε τόσο πολύ, γιατί η φράση «αν δεν έχεις ματώσει από έρωτα, δεν έχεις ζήσει» είναι εξαιρετικά δόλια. Δεν λέει «αν δεν έχει ζήσει κανείς τον έρωτα», αποφαίνεται συμπερασματικά πως «αν δεν έχει ματώσει κανείς από έρωτα». Γιατί με τη λέξη «ματώσει», οποιοσδήποτε τυγχάνει να υποστεί κάτι ανάλογο αποκτά ένα φωτοστέφανο, περίπου σαν να είναι μάρτυρας, ώστε να φαίνεται σχεδόν αφύσικο να έχει ζήσει κανείς μια ολοκληρωμένη ζωή αν έχει επιλέξει ένα modus vivendi που να μην προϋποθέτει τον έρωτα.

Αλλά τι είναι αυτό που θα έπρεπε να μας εμποδίζει, αίφνης, να αντικαταστήσουμε τη λέξη «έρωτας» με τη λέξη «οι άλλοι» ώστε να μπορούμε να αποφανθούμε, χωρίς επιπλέον να τρομοκρατούμε κανέναν, ότι ένας άνθρωπος που δεν τον έχουν κάνει να «ματώσει» υπαρξιακά οι άλλοι, είναι ένας άνθρωπος που ουσιαστικά δεν έχει ζήσει. Γιατί θα πρέπει να έχω ζήσει μόνον όταν με έχει μονοπωλήσει η αγωνία για έναν άνθρωπο, ενώ αντίθετα θα πρέπει να αισθάνομαι ότι χάθηκε η ζωή μου όταν μ΄ έχει όχι απλώς «ματώσει» αλλά εξοντώσει η έγνοια για τους άλλους, γνωστούς ή αγνώστους. Οι μεγάλοι, δηλαδή, επαναστάτες, ασκητές, φιλόσοφοι (έστω ορισμένοι απ΄ αυτούς) που δεν τους έκανε ο έρωτας να «ματώσουν» πήγε η ζωή τους στα χαμένα, ενώ αντίθετα η Φανί Αρντάν (πώς γίνεται αλήθεια ενοχλητική ακόμα και η προφορά ενός ονόματος, όποια διασημότητα κι αν το περιβάλλει, όταν συγκρίνεται με πραγματικά μεγέθη) έζησε μια πληρέστερη τελικά ζωή; Είναι ο λόγος που μας κάνει εξαιρετικά δύσκολο να κατανοήσουμε σήμερα αυτό που έγραψε κάποτε ο Άγγελος Τερζάκης: «Επιτρέψτε μου να πιστεύω ότι ο Σωκράτης μπορούσε να μας πει πολύ περισσότερα για τον έρωτα, αν κι είχε γνωρίσει μία μόνο γυναίκα, την Ξανθίππη, απ΄ ότι ο Δον Ζουάν που κοιμήθηκε με χιλιάδες». Γιατί σήμερα, υποχείριοι καθώς είμαστε όλοι μας ενός μικροαστισμού που μεταφέρεται λόγω τηλεπικοινωνιών στα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, η κάθε μπουρδολογία μπορεί συχνά να φτάσει στα αυτιά μας ως αποκαλυπτική αλήθεια.

Ο Θανάσης Θ. Νιάρχος είναι ποιητής, συνεκδότης του περιοδικού «Η λέξη».