Κριτική Εικαστικών

Στις Μπιενάλε και στα σταυροδρόμια

Πρώτη φορά στην ιστορία της που η τέχνη μας αναπνέει σε μια ατμόσφαιρα τόσο διεθνιστική, δραστήρια και απλωμένη σ΄ όλη την επικράτεια, με τους απόηχους της Αrt Αthina, με τον Νίκο Αλεξίου στην Μπιενάλε Βενετίας, με την Destroy Αthens να ετοιμάζεται για τον Σεπτέμβρη, τις «Ετεροτοπίες» να αναπτύσσονται κλιμακωτά στη Θεσσαλονίκη, την ομαδική «Τόπος Εγγονόπουλος» στο Μακεδονικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, τις υποψηφιότητες για τα Βραβεία ΔΕΣΤΕ στην Αθήνα, και τέλος την εγκατάσταση των Μ. Χάρου- Μ. Ζαχαριουδάκη στον ναό Αγ. Γεωργίου, στην Κέρκυρα.

Διαπιστώνουμε δύο γενικά κοινά γνωρίσματα: την ένταση των δημοσίων σχέσεων απ΄ τη μια- και οι απαραίτητοι, πλέον, θιγόμενοι, σεμνότυφοι- που έχει αποτέλεσμα να γίνονται τα εικαστικά πρώτο δημοσιογραφικό θέμα. Και από την άλλη πλευρά, το περιεχόμενο, το οποίο εμμέσως πλην σαφώς αναδεικνύει μια πολιτισμική ιδιαιτερότητα που αισθανόμαστε πιο οικεία από όσο παλιότερα.

Η Θεσσαλονίκη έχει μεταμορφωθεί σε μια εκθεσιούπολη σύγχρονης τέχνης (160 καλλιτέχνες, 37 χώρες, 25 φορείς της πόλης), με τα μεγαλύτερα μουσεία να φιλοξενούν ενότητες της Μπιενάλε και άλλες μικρότερες εκθέσεις ή εκδηλώσεις-περφόρμανς να προεκτείνουν τα εγκαίνια σχεδόν κάθε μέρα. Επισκέφθηκα τις κεντρικές εκθέσεις στη Μονή Λαζαριστών, στα τρία κτίρια του λιμανιού, στο Μακεδονικό Μουσείο και στο Αρχαιολογικό, συμπληρώνοντας τις εικόνες από τον καλοφτιαγμένο κατάλογο και τα πολλά άλλα έντυπα που συμπληρώνουν την επικοινωνιακή εικόνα από μια άριστη διοργάνωση. Τα εκθέματα δεν είναι αυτό που θα λέγαμε «συλλεκτικά “έργα”» – όπως άλλωστε είναι στις «φουάρ»- αλλά ιδεολογικά και πολιτισμικά. Σαφής στόχος των επιμελητών φαίνεται να είναι η προσφορά βήματος σε χώρες όπου η Ελλάδα έχει κάποια ιστορικά ερείσματα- πρώην Σοβιετική Ένωση, Μέση Ανατολή- και πολλούς «εναλλακτικούς» δημιουργούς από τις δυτικοευρωπαϊκές. Άγνωστα τα περισσότερα ονόματα, με καλλιτεχνικό λεξιλόγιο το οποίο θυμίζει έντονα δεκαετία 1960: έργα σαν αφίσες ή γκράφιτι με πονεμένα πρόσωπα, κατασκευές σαν φτωχά παιδικά παιχνίδια, ιδιόρρυθμα βίντεο, και- πολύ- ενδιαφέρουσα ζωγραφική, συνολικά μια άριστη εικαστική παιδεία που χρησιμοποιείται ως γλώσσα έκφρασης για κοινωνική κριτική και διεκδικούμενη πολιτισμική ισοτιμία.

Ο Μανόλης Χάρος και ο Μανόλης Ζαχαριουδάκης «κατέλαβαν» τον ιστορικό ναό του Αγ. Γεωργίου στην Κέρκυρα, αναδεικνύοντας έναν στοχαστικό προβληματισμό

ΙΝFΟ

●Μ. Ζαχαριουδάκης- Μ. Χάρος, «Απόπειρες Εφαρμοσμένης Μεταφυσικής», Ναός Αγ. Γεωργίου, Παλιό ΦρούριοΚέρκυρα, μέχρι τις 29 Σεπτεμβρίου ●«Τόπος Εγγονόπουλος», ομαδική σύγχρονης τέχνης, Μακεδονικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, μέχρι τις 30 Ιουλίου ● «Ετεροτοπίες», Διεθνής Μπιενάλε Σύγχρονης Τέχνης (160 καλλιτέχνες, 37 χώρες, 25 φορείς της πόλης), οργανωμένη από το Κρατικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης, τηλ. 2310-589.140, μέχρι τις 30 Σεπτεμβρίου

για τα όρια μεταξύ θρησκευτικού και καλλιτεχνικού-κοσμικού συναισθήματος: πίνακες απλωμένοι στον χώρο και στα παράθυρα, εικονογραφούν την αλληλοδιείσδυση ατομικής έκφρασης και χώρου συλλογικής λειτουργίας.

Σε ανάλογο παρονομαστή θα μπορούσαμε να ερμηνεύσουμε και τα έργα της έκθεσης «Τόπος Εγγονόπουλος». Εδώ, ο βυζαντινής τεχνοτροπίας σουρεαλιστής μας εμπνέει νέους καλλιτέχνες πειραματικής γραφής που τολμούν και δεν φοβούνται την Ιστορία, παρά τις επιταγές του μοντερνισμού. Τελειώνω με τον απολογισμό της Αrt Αthina, που ωστόσο δεν μου μοιάζει και τόσο θετικός όσο γενικότερα πιστεύεται: ναι μεν αποκόπηκαν τα αταίριαστα άκρα και έμειναν στην προκρούστεια κλίνη έργα ούτε πολύ πειραματικά ούτε πολύ συγκρατημένα, αλλά κανένα συνεκτικό νόημα δεν υπήρξε μεταξύ τους, απλώς μια «σκηνογραφική ομογενοποίηση» στον χώρο. Μα πρόκειται για έκθεση που οφείλει να πουλά έργα ή έστω να συμβάλλει σ΄ αυτό, όχι να προσπαθεί να γίνει μια ακόμη Μπιενάλε.