Επιφυλλίδα

Ο μιντιακός μύθος της αναπηρικής δυστυχίας

«O Εric Weihenmayer μόλις έγινε ο πρώτος τυφλός που έχει σκαρφαλώσει στο όρος Έβερεστ, γεγονός που τον έφερε στο εξώφυλλο του περιοδικού “ΤΙΜΕ”. Οι τύποι που έχουν γερή όραση βρήκαν πάλι πηγή έμπνευσης…». Αυτά έγραψε σαρκαστικά τον Ιούλιο του 2001 η Κathi Wolfe στην «Washington Ρost». Έχοντας η ίδια ζήσει με τύφλωση για χρόνια, σε καμιά περίπτωση δεν ήθελε να μειώσει την αξία του απίστευτου κατορθώματος. Ήθελε κυρίως να δείξει πώς οικοδομούνται και υπηρετούνται τα στερεότυπα στα ΜΜΕ.

Την περασμένη δεκαετία, σε πολλές χώρες, τα ΜΜΕ ανακάλυψαν την αναπηρία. Πολλοί αστέρες, χωρίς να το θέλουν βέβαια, μας εξοικείωσαν με την αναπηρία με όρους βιομηχανίας θεάματος (η παράλυση του Christopher Reeve, η νόσος του Πάρκινσον του Μichael J. Fox, ο Stephen Ηawking ή ο δικός μας Μπόμπαν Γιάνκοβιτς). Εξάλλου, ο καλός ρόλος αναπήρου αποτελεί την ευκολότερη οδό για ένα βραβείο Όσκαρ. Εντούτοις, ο τρόπος παρουσίασης έχει μείνει εν ολίγοις απαράλλακτος. Τονίζεται η ιατρική πλευρά, ο τραυματισμός ή η ασθένεια. Το πορτρέτο του αναπήρου θα πρέπει να περιλαμβάνει την πολυαναμενόμενη στιγμή της «υπέρβασης» της αναπηρίας. Είναι δυστυχισμένος, υποφέρει μπροστά στα μάτια μας, αλλά ξέρουμε πως στο τέλος της ταινίας ή του σίριαλ θα γίνει το θαύμα. Κυριαρχεί η αξία της «κανονικότητας»: ο ανάπηρος επανέρχεται στην ομαλότητα με την «επιδιόρθωση» της αναπηρίας. Το άλλο

Την περασμένη δεκαετία, σε πολλές χώρες τα ΜΜΕ ανακάλυψαν την αναπηρία. Οι αστέρες, χωρίς να το θέλουν βέβαια, μας εξοικείωσαν με την ιδέα της αναπηρίας με όρους βιομηχανίας θεάματος

στερεότυπο, η άλλη όψη του ίδιου νομίσματος, συναντάται συχνότερα στη δημοσιογραφία. Εκεί ο άνθρωπος με αναπηρία, νικημένος από τη μοίρα, κλαίει μπροστά στον φακό ή αντίθετα διακρίνεται επειδή καταφέρνει, παρά την αναπηρία του, να ανεβεί στο Έβερεστ, να καταδυθεί στους βυθούς, να πέσει με αλεξίπτωτο. Τι κοινό έχουν τα δύο στερεότυπα; Βρίσκονται μακριά από την πραγματικότητα. Είναι ακραίες εξαιρέσεις. Τονίζουν το «εξαιτίας της αναπηρίας» και το «παρά την αναπηρία». Δεν αποδέχονται ως φυσιολογικό το καθημερινό για εκατομμύρια ανθρώπους «με την αναπηρία». Ελάχιστες οι περιπτώσεις που ο άνθρωπος με αναπηρία εμφανίζεται στα ΜΜΕ ή την τέχνη γιατί έχει κάτι να πει. Γιατί η προσωπικότητά του παρουσιάζει ενδιαφέρον για την εξέλιξη του μύθου ανεξαρτήτως της αναπηρίας του. Τέτοιο παράδειγμα ήταν οι «Τέσσερις γάμοι και μια κηδεία», όπου η κώφωση του δευτεραγωνιστή δεν ήταν κεντρικό σημείο στην πλοκή, δεν επεδίωκε τον οίκτο.

Η νέα τάση σε πολλές τηλεοπτικές αγορές είναι η εκπόρνευση ανθρώπων που χρησιμοποιούν την αναπηρία τους για να βρουν πρόσβαση στη δημοσιότητα. Φαινομενικά ήπια ακόμα η τάση στη χώρα μας, τόσο που από πολλούς δεν αναγνωρίζεται καν ως τέτοια. Διαφωνούμε. Ούτως ή άλλως όμως, τα δικαιώματα των αναπήρων είναι πάντα επίκαιρα. Επαινετή για τούτο η πρωτοβουλία της Γενικής Γραμματείας Επικοινωνίας να διοργανώσει την ερχόμενη εβδομάδα το 2ο Διεθνές Συνέδριο «Άτομα με Αναπηρία και ΜΜΕ». Στην επιφυλλίδα αποτυπώνονται οι προσωπικές απόψεις του συντάκτη.

Ο Κωστής Παπαϊωάννου είναι πρόεδρος της Εθνικής Επιτροπής Δικαιωμάτων του Ανθρώπου.