ΟΙ ΕΠΙΣΤΟΛΕΣ

«Ο πόλεμος πολλαπλασιάζει την ανοησία»
Τ ι άνθρωπος ήταν άραγε ο Τόλκιν; Πόσο ερωτευμένος ήταν με τη γυναίκα του; Ήταν αλληγορία ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών ; Τι σχέση είχε η γλώσσα των ξωτικών με τα ελληνικά; Τα Παιδιά του Χούριν είναι ένα εξαιρετικό δείγμα των ικανοτήτων ενός από τους μεγαλύτερους συγγραφείς του 20ού αιώνα. Οι 354 επιστολές όμως, που εκδίδονται πρώτη φορά στην Ελλάδα, μας αποκαλύπτουν τον άνθρωπο πίσω από τους μύθους.

Προς το τέλος της ζωής του, ο Τόλκιν συνειδητοποίησε ότι δεν μπορούσε να χρησιμοποιήσει το δεξί του χέρι. Είχε πει τότε στον εκδότη του: «Ανακάλυψα πως το να αδυνατώ να πιάσω πένα ή μολύβι είναι τόσο απογοητευτικό και εκνευριστικό όσο θα πρέπει να είναι σε μια κότα η απώλεια του ράμφους της». Φιλόλογος, μυθιστοριογράφος, ποιητής, μυθοπλάστης, ακαδημαϊκός, ο Τζον Ρόναλντ Ρόιελ Τόλκιν θεωρείται μία από σημαντικότερες μορφές των σύγχρονων γραμμάτων. Λίγοι όμως είναι εκείνοι που γνωρίζουν πως ήταν ένας από τους μεγαλύτερους επιστολογράφους του 20ού αιώνα.

Ήταν μανιώδης με την αλληλογραφία, με αποτέλεσμα να έχει σωθεί ένας απίστευτος όγκος επιστολών του. Με τη βοήθεια του γιου τού Τόλκιν, Κρίστοφερ, ο Χάμφρεϊ Κάρπεντερ καταφέρνει να επιλέξει την αφρόκρεμα: τις επιστολές στις οποίες μοιράζεται τις σκέψεις του για το ακαδημαϊκό και λογοτεχνικό έργο του, αλλά και εκείνες που φωτίζουν την πιο προσωπική πλευρά του, αποκαλύπτοντας έναν τρυφερό σύζυγο, έναν χωρατατζή φίλο, έναν στοργικό πατέρα.

Ο συγγραφέας που αναδύεται από τις Επιστολές είναι ανθρώπινος και συναισθηματικός. «Μου γράφεις υπέροχα γράμματα, μικρούλα μου», λέει τρυφερά το 1913 στην αρραβωνιαστικιά του, τότε, Ίντιθ Μπρατ. «Εγώ όμως δεν σου φέρομαι καλά…». Συγκινείται όταν γράφει στον γιο του τον Κρίστοφερ, που επιστρατεύτηκε το 1943 σε ηλικία 18 ετών: «Δεν μπορώ να σου πω πόσο μου λείπεις, νεαρέ μου. Πόσο ανόητα είναι όλα! Ο πόλεμος πολλαπλασιάζει την ανοησία…». Οργίζεται όταν Γερμανοί εκδότες το 1938 του ζητούν «διαπιστευτήρια» αρίας καταγωγής

J.R.R. Τolkien

OΙΕΠΙΣΤΟΛΕΣ

ΕΠΙΛΟΓΗ ΚΑΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΗUΜΡΗRΕΥ CΑRΡΕΝΤΕRCΗRΙSΤΟΡΗΕR ΤΟLΚΙΕΝ ΜΤΦ. ΕΥΓΕΝΙΑ ΧΑΤΖΗΘΑΝΑΣΗ-ΚΟΛΛΙΑ ΕΚΔ. ΑΙΟΛΟΣ, 2006 ΣΕΛ. 540, ΤΙΜΗ: 13,60 #

προκειμένου να μεταφράσουν τον Χόμπιτ στα γερμανικά. «Άσε τη γερμανική μετάφραση να κουρεύεται», λέει στον εκδότη του και απαντά στους Γερμανούς ότι «αν ενδιαφέρεστε να μάθετε αν έχω εβραϊκή καταγωγή, το μόνο που μπορώ να απαντήσω είναι ότι με λύπη μου διαπιστώνω ότι δεν έχω καθόλου προγόνους που να προέρχονται από τον προικισμένο αυτό λαό. Είμαι υπερήφανος για το γερμανικό όνομά μου, όμως, αν αγενείς και άσχετες ερωτήσεις αυτού του είδους γίνουν ο κανόνας σε θέματα λογοτεχνίας, τότε πολύ γρήγορα, το να έχει κανείς γερμανικό όνομα θα πάψει να αποτελεί πηγή υπερηφάνειας…» Οι φιλοδοξίες του
Από τα πιο ενδιαφέροντα κομμάτια της αλληλογραφίας του είναι εκείνα στα οποία ο Τόλκιν συζητεί τα έργα του. Όπως και οι Ατέλειωτες Ιστορίες, οι Επιστολές είναι θαυμάσιο συμπλήρωμα και σημαντική πηγή πληροφοριών για τη Μέση-γη· πληροφορίες που δεν μπορούν να βρεθούν οπουδήποτε αλλού και που απευθύνονται τόσο σε… πολύ σκληρούς για να πεθάνουν μελετητές όσο και σε μη μυημένους αναγνώστες. Ο Τόλκιν αποκαλύπτει τις φιλοδοξίες του: «Ανέθεσα στον εαυτό μου ένα έργο που αναγνώριζα πλήρως και έτρεμα την αλαζονεία του, δηλαδή να ξαναδώσω στους Άγγλους μια επική παράδοση και να τους προσφέρω μια δική τους μυθολογία». Ποτέ δεν παραδέχθηκε πως ο Άρχοντας των Δαχτυλιδιών είναι αλληγορία για τον Α΄ και τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ωστόσο, «η σκοτεινιά των ημερών μας το έχει επηρεάσει», υπογραμμίζει. Όσο για τη γλώσσα των ξωτικών, «μπορεί να πει κανείς ότι την έχω συνθέσει πάνω σε μια λατινική βάση, με δύο επιπλέον συστατικά που μου αρέσουν “φωνοαισθητικά”: φινλανδικά και ελληνικά». Ο… γερο-Χόμπιτ είναι επιπλέον εξαιρετικά πνευματώδης. Είναι διασκεδαστικές οι στιγμές που αλληλογραφεί με έναν γιατρό από το Λονδίνο με το όνομα Σαμ Γκάμγκι, όπως ο νεαρός ήρωας του Άρχοντα.

Οι Επιστολές «ακτινογραφούν» το μυαλό του Τόλκιν. Πρώτη φορά τον γνωρίζουμε έχοντας αφαιρέσει τον φακό της μυθολογίας από τα κείμενά του. Ο ίδιος κάποτε είχε πει πως αν κανείς ήθελε να τον γνωρίσει πραγματικά, δεν χρειαζόταν παρά να διαβάσει τον Άρχοντα ή το Σιλμαρίλλιον . Όμως, αν θέλει κανείς να σχηματίσει ένα πιο «συμβατικό» πορτρέτο του ανθρώπου πίσω από τους μύθους, οι Επιστολές είναι το καλύτερο σημείο για να αρχίσει.