«ΤΡΑΝΖΙΤ» ΣΤΙΣ ΤΕΡΑΣΤΙΕΣ ΑΠΟΘΗΚΕΣ ΤΗΣ ΓΕΝΕΥΗΣ

Ποια είναι η σχέση του Πίτερ Ουότσον με τις ιταλικές Αρχές; Ο Πίτερ Ουότσον άρχισε να ασχολείται με θέματα του λαθρεμπορίου τέχνης από το 1982, όταν γνωρίστηκε με τον Ροντόλφο Σιβιέρο, ο οποίος συνεργαζόταν με το ιταλικό υπουργείου Πολιτισμού σε θέματα κλοπών πολιτιστικών θησαυρών. Το πρώτο του σχετικό βιβλίο (1984) είχε τίτλο Η συνωμοσία Καραβάτζο – μια πραγματική ιστορία απάτης,κλοπής και λαθρεμπορίου στον κόσμο της τέχνης από έναν άντρα γνωστό ως “Τζον Μπλέικ”. Τζον Μπλέικ ήταν το ψευδώνυμο που χρησιμοποιούσε ο Πίτερ Ουότσον για να προσποιηθεί τον φιλότεχνο και να εισχωρήσει με τη βοήθεια του Ροντόλφο Σιβιέρο στο κύκλωμα κλοπής πινάκων του Καραβάτζο.

Την ίδια περίπου εποχή μετέφραζα το αστυνομικό μυθιστόρημα του Όλιβερ Μπανκς Μανία με τον Καραβάτζο, που είχε κοινές αφορμές με το βιβλίο του Π. Ουότσον. Το επόμενο σχετικό βιβλίο του Ουότσον ήταν ένας ογκώδης τόμος Από τον Μανέ στο Μανχάταν- η άνοδος του σύγχρονου εμπορίου τέχνης (1992).

Στο μεταξύ, μπροστά σε επικείμενο σκάνδαλο στους Σόθμπις του Λονδίνου, στα τέλη της δεκαετίας του ΄80, ένας υπάλληλος του οίκου δημοπρασιών πλησιάζει τον Πίτερ Ουότσον με δύο βαλίτσες γεμάτες έγγραφα, που αποδεικνύουν ότι οι Σόθμπις γνώριζαν, κάλυπταν και υπέθαλπταν το λαθρεμπόριο έργων τέχνης από την Ιταλία προς την Αγγλία μέσω Ελβετίας και πιο ειδικά το λαθρεμπόριο αρχαιοτήτων. Ο Πίτερ Ουότσον δίνει στις ιταλικές Αρχές ό,τι έγγραφα έχει στη διάθεσή του.

Ξέπλυμα
Παράλληλα, ο στρατηγός Κονφόρτι, επικεφαλής του αντίστοιχου ιταλικού Τμήματος Δίωξης Αρχαιοκαπηλίας, καταφέρνει για πρώτη φορά να μπει στις αποθήκες του Φρι Πορτ της Γενεύης. Η Ελβετία μέχρι πρόσφατα είχε ένα καθεστώς «τράνζιτ» στις τεράστιες αποθήκες της Γενεύης, που σήμαινε ότι η εισαγωγή κι εξαγωγή αρχαιοτήτων γινόταν δίχως τελωνιακό έλεγχο. Η ύπαρξη των αποθηκών στη Γενεύη και φυσικά η συγκέντρωση όλων των μεγάλων αρχαιοπωλών στην Ελβετία ήταν τα πιο χαρακτηριστικά του διεθνούς εμπορίου αρχαιοτήτων. Ήταν το σημείο που μια πράξη παράνομη για τις χώρες που κατέχουν αρχαιότητες άρχιζε να ξεπλένεται και σταδιακά να μετατρέπεται σε «νόμιμη», με πρώτο σταθμό την ευυπόληπτη (για το ανυποψίαστο κοινό) Ελβετία. Ακόμα και Έλληνες ιδιώτες συλλέκτες προμηθεύονται από την Ελβετία προϊόντα λαθρανασκαφής που προέρχονται από την Ελλάδα, ώστε η σχέση τους με τον υπόκοσμο να φαίνεται «αποστασιοποιημένη».

Η έρευνα του στρατηγού Κονφόρτι στις αποθήκες ενός εμπόρου αρχαιοτήτων, του Τζάκομο Μέντιτσι, αποκάλυψε έναν απίθανο αριθμό ευρημάτων, αλλά και ένα τεράστιο αρχείο φωτογραφιών. Παράλληλα, δύο άλλες έρευνες, μία στο Μόναχο- έδρα ενός άλλου Ιταλού εμπόρου, του Νίνο Σαβόκα (με πλούσια δράση και στην Ελλάδα)- κι ενός αρχαιοκάπηλου (του Πασκουάλε Κάμερα), που σκοτώθηκε σε τροχαίο, αποκάλυψε ότι υπήρχε ένα σύστημα δράσης πολύ πιο συνειδητό απ΄ ότι ήταν μέχρι τότε αντιληπτό, ένα οργανωμένο και περίπλοκο κύκλωμα και στα 1993 βρέθηκε ακόμα κι ένα οργανόγραμμα με τα ονόματα των αρχαιοπωλών και των λαθρεμπόρων που λάμβαναν μέρος.

Αλλαγές
Το 1996 ο Πίτερ Ουότσον ετοιμάζει ένα ντοκιμαντέρ κι ένα βιβλίο με τίτλο Οι Σόθμπις από τα μέσα. Ήταν τα συμπεράσματα ερευνών οκτώ ετών γύρω από τα ντοκουμέντα Χότζες. Αποτέλεσμα: το τμήμα αρχαιοτήτων των Σόθμπις στο Λονδίνο έκλεισε- τα στοιχεία για την ανάμειξη της Φελίσιτι Νίκολσον, υπεύθυνης του τμήματος, στο λαθρεμπόριο αρχαιοτήτων υπήρξαν συντριπτικά. Από το 2002 ο Π. Ουότσον συνεργάζεται με τον γράφοντα ως σύμβουλος έρευνας στο ντοκιμαντέρ το Κύκλωμα, ενώ ένας άλλος συνεργάτης του ντοκιμαντέρ, ο δημοσιογράφος Ν. Ζηργάνος, αρθρογραφεί από το 2003 στην ΚυριακάτικηΕλευθεροτυπία, με θέμα το διεθνές λαθρεμπόριο αρχαιοτήτων και συνεχίζει να ενημερώνει για τις διεθνείς και εγχώριες εξελίξεις. Στόχος μας ήταν να γίνουν γνωστές και στην Ελλάδα οι διεθνείς αλλαγές γύρω από τη διαχείριση της πολιτιστικής κληρονομιάς των χωρών που είναι πλούσιες σε αρχαιότητες και να υπάρξει αλλαγή στη στάση των ελληνικών Αρχών, που έως τότε αγνοούσαν ή παρακολουθούσαν απαθώς τα γεγονότα.