ΔΙΑΒΑΣΑ … το «Σλήμαν και Σοφία»

Τροία-ανασκαφές. Θησαυρός του Πριάμου, μυθικοί τόποι και τοπία, όλα αυτά που με τόση «φυσικότητα» παρέπεμπαν σε ένα και μόνο όνομα, στο όνομα Ερρίκος Σλήμαν, τώρα, με το βιβλίο της Δανάης Κουλμάση αλλάζουν. Εφεξής δεν μπορεί να νοείται ο Ερρίκος χωρίς τη Σοφία. Μια Σοφία Σλήμαν με σάρκα και οστά, δύναμη και αδυναμίες, αναδύεται μέσα α πό τις σελίδες του βιβλίου. Δεν διστάζει να εκβιάσει, να χειριστεί, να απαιτήσει, να διεκδικήσει ακόμα και με κόστος την ψυχική της αντοχή και ισορροπία, όταν για παράδειγμα απαιτεί ο θησαυρός να μείνει στην Αθήνα. Η Σοφία Σλήμαν ήταν μια γνωστή άγνωστη φιγούρα που υφίσταται την ίδια μοίρα με την πατρίδα της. Μυθοποιείται, λατρεύεται ως εικόνα και αγνοείται ως πραγματική πραγματικότητα. Η φωτογραφία μιας νέας γυναίκας στολισμένης με τα χρυσά κοσμήματα της Ωραίας Ελένης, σημείο έλξης μιας νοσταλγικής θεώρησης της Ελλάδας αντίστοιχης με εκείνης που έθρεψε τον γερμανικό ιδεαλισμό σε όλη τη διάρκεια του 19ου αιώνα. «Υπάκουη σύζυγος του ιδιοφυούς ερευνητή, χωρίς προσωπικότητα, χωρίς ιδιαίτερη ψυχοσύνθεση». Έτσι κάπως τη σκιαγραφούν οι βιογράφοι του Σλήμαν (όπως π.χ. ο Μayer ή ο Ludwig.)

Η Δανάη Κουλμάση στο Σλήμαν και Σοφία:Μια ιστορία αγάπης (Εκδ. Καστανιώτη) εμψυχώνει με γλαφυρότητα, επινοητικότητα, ευαισθησία και γνώση αυτό το άλαλο πρόσωπο. Ως πρωτογενές υλικό χρησιμοποίησε την αλληλογραφία του ζεύγους (Αρχείο Σλήμαν στη Γεννάδιο Βιβλιοθήκη και αρχείο Γεωργίου Καστριώτη, ανιψιού της Σοφίας.) Το υλικό αυτό διυλίζεται και επαναξιολογείται συνεχώς από το προσωπικό βλέμμα της Κουλμάση. Η υποκειμενικότητα όχι μόνο δεν διαστρεβλώνει τη γνώση αλλά είναι η ίδια μια πηγή γνώσης.

Εκείνο που σε γοητεύει σε αυτό το βιβλίο είναι ο τρυφερά απομυθοποιητικός τρόπος προσέγγισης του διάσημου ζεύγους, μιας ιστορίας αγάπης, και εν τέλει ενός τόπου και μιας εποχής. Η Κουλμάση μάς ταξιδεύει μακριά από τον ψυχαναγκασμό μιας στρόγγυλης, κίβδηλης ωραιοποίησης.

Μέρες που είναι συλλογίζομαι πόσο σημαντικό και «αλλιώς αληθινό» είναι ένα τέτοιο ταξίδι ακόμα και αν έχει προορισμό την ιστορία της ένδοξης πατρίδας μας.

HΦωτεινή Τσαλίκογλου είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου.