Φαινόμενα

«Θεοί» στα γήπεδα

Σε μια εποχή που η ομάδα είναι θρησκεία και άλλη συζήτηση εκτός από το πού θα γίνει το ματς δεν υπάρχει, μόνον η πρωτόγονη βία μπορεί να θριαμβεύσει
Ημέρες ποδοσφαίρου. Στους δρόμους της Αθήνας οπαδοί της Μίλαν και της Λίβερπουλ, και οι δυο ομάδες- θρησκείες σύμφωνα με τη σύγχρονη έννοια του ποδοσφαίρου, που ξεφεύγει πλέον από τις απολαύσεις ενός αθλήματος και παίρνει τη θέση του ιδανικού, της «υπόσχεσης» για δύναμη και νίκη. Η ατμόσφαιρα γύρω από το μεγάλο ποδοσφαιρικό γεγονός πανηγυρική, αλλά δεν της έλειψε και ένα στοιχείο φόβου για τυχόν επεισόδια. Όπως είναι πλέον η ατμόσφαιρα των ομαδικών αθλημάτων. Η πιθανότητα ενός επικείμενου ξεσπάσματος βίας πολύ μεγάλη. Για ορδές οπαδών και των δύο ομάδων που θα κατέκλυζαν την Αθήνα και που ένα μεγάλο ποσοστό αυτών δεν θα είχε καν εισιτήρια, αλλά θα είχε έρθει μόνο και μόνο επειδή η ομάδα του θα αγωνιζόταν σε αυτή τη γη, είχε μιλήσει ο εκπρόσωπος της FΙFΑ στην «Έρευνα» του Παύλου Τσίμα, δίνοντας το μέγεθος ενός πάθους που θυμίζει το αρχέγονο πολεμικό πάθος για επικράτηση της φυλής, για ολοκληρωτική νίκη.

Τι έχει συμβεί στον πολιτισμό που είχε δει τα ομαδικά αθλήματα ως τα ιδανικά πεδία για να αναπτυχθούν ταυτοχρόνως τα ιδανικά της συντροφικότητας και της ισότητας (μέσω του κοινού συναισθήματος του θριάμβου, της αγωνίας για νίκη ή ήττα), των ίσων ευκαιριών, της πειθαρχίας στους κανόνες. Ανέκαθεν βέβαια, αποτελούσαν απομίμηση «πολεμικής» σύγκρουσης και γι΄ αυτό θεωρούνταν επί πλέον ως ιδανική εκτόνωση και των κοινωνικών πιέσεων, ένα είδος βαλβίδας αποσυμπίεσης συσσωρευμένης έντασης, γι΄ αυτό και η έννοια της πειθαρχίας προκειμένου να επιτευχθεί ο άθλος (η νίκη), η οποία συνδυάζεται με την έννοια της ποινής (πέναλτι, φάουλ) για την παράβαση, ήταν και η κορυφαία επένδυση του πολιτισμού στα ομαδικά αθλήματα.

Και κάπως έτσι συνέβαινε και με το ποδόσφαιρο, αφού όπως πληροφορηθήκαμε χάρη στην «Έρευνα», μέχρι τη δεκαετία του ΄60 η λέξη χούλιγκαν ήταν άγνωστη, ούτε βία υπήρχε στα γήπεδα.

Τι συνέβη και σήμερα ακούγονται οπαδοί ομάδων να μιλούν όπως οι νεαροί στην κάμερα της «Έρευνας»: «Άλλοι τον λένε Θεό, εμείς Παναθηναϊκό».

Άλλος οπαδός: «Όλη η ζωή μου είναι ο ΠΑΟΚ- είναι θρησκεία, είναι τρόπος ζωής, είναι τα πάντα».

Όσο για το ερώτημα γιατί τόση βία, η απάντηση ήταν καταλυτική: «Άμα κάνεις επεισόδια, νομίζεις ότι είσαι ο Θεός».

Νιώθουν θεοί οι νέοι που ξεσπούν την ορμητικότητα της ηλικίας μέσα στα γήπεδα. Αυτό είναι το μυστικό του πολεμικού πάθους; Να νιώσουν θεοί χτυπώντας ξέφρενα τον οπαδό της αντίπαλης ομάδας;

«Η βία των γηπέδων είναι εθισμός, είναι σαν ντρόγκα» λέει κάποιος άλλος. Μόνο που πλέον δεν μετρά σπασμένα κεφάλια και ράμματα, αλλά νεκρούς. Στις 29 του περασμένου Μαρτίου οι σύνδεσμοι Ολυμπιακού και Παναθηναϊκού είχαν δώσει ραντεβού για να συμπλακούν. Το αποτέλεσμα ήταν ένας νεκρός. Θέλουν να νιώσουν δυνατοί, κυνηγούν τη μέθη της βίας, δεν υπολογίζουν καν τη ζωή, είναι ένα τρομακτικό κύμα αγριεμένων νέων, αλλά πέραν αυτού γίνεται όλο και πιο δυσνόητη η ανάγκη της βίας που εκδηλώνουν.


Το μόνο δυνατό, η βία

Η Χάνα Άρεντ στο δοκίμιό της για τη βία επισημαίνει ως μια από τις σύγχρονες αιτίες της τον πολιτισμό, που μας έπεισε ότι μπορούμε να κάνουμε το «αδύνατο», ενώ εν τω μεταξύ έχει χάσει τη δυνατότητα να κάνει το δυνατό, να διαχειρίζεται την καθημερινότητα.

Και ένας κόσμος που δεν μπορεί να κάνει τίποτε άλλο απέναντι στα διαρκώς καινούργια «αδύνατα» που καλείται να φτάσει, χωρίς καν να προλάβει να σκεφτεί αν το θέλει, αντιδρά με αυτό που πραγματικά μπορεί, τη βία. Ένας κόσμος διαφορετικός, ένας κόσμος «πολεμιστών» που τριγυρνούν με τα κασκόλ, όπως κάποτε οι άντρες της φυλής με τα χρώματά της, πίνουν, θυμώνουν και μιλούν μόνο για την ομάδα, μόνο για το ματς και για τίποτε άλλο, ολόκληρη την εβδομάδα. Ίσως γιατί τίποτε άλλο δεν μπορεί να προσφέρει τη λησμονιά των αλλεπάλληλων αποτυχιών σε έναν σκληρό κόσμο.