«Θέλω να αντισταθώ στο γελοίο»

Σαν Αριστοφάνης των χρωμάτων ο Αντώνης Κυριακούλης ανακατεύει- σε αναδρομική έκθεση στο Μουσείο Μπενάκη- κωμικές μορφές και νερομπογιές, καυτηριάζοντας τη σοβαροφάνεια
O Αντώνης Κυριακούλης είναι ένας παρεξηγημένος καλλιτέχνης. Μια ζωή, μ΄ ένα λεπτό πενάκι, βουτηγμένος στο μελάνι και τις αθώες νερομπογιές, σατιρίζει καλόκαρδα και καυτηριάζει αμείλικτα την πολιτική- στα οργισμένα νιάτα του- τα ήθη και το γκλάμουρ στην παρατεταμένη εφηβεία που διανύει τώρα. Μια αποκαλυπτική αναδρομική έκθεση 400 έργων του στο Μουσείο Μπενάκη, έρχεται ν΄ αποδείξει ότι στην πραγματικότητα ο Κυριακούλης είναι πρώτα απ΄ όλα ένας πηγαίος ζωγράφος, ένας Αριστοφάνης των χρωμάτων, ένας σεμνός καλλιτέχνης που πιστεύει ότι η ζωγραφική είναι πολύ μεγάλη υπόθεση για να πάρει τον εαυτό του στα σοβαρά.

Κάποιοι σπουδαίοι άνθρωποι και πολλοί ομότεχνοί του, αντιλήφθηκαν εγκαίρως το μυστικό του Αντώνη Κυριακούλη. Ο δάσκαλός του, χαράκτης Α. Τάσσος, που διέγνωσε ότι ο Κυριακούλης σκάβει σε βάθος μέχρις αίματος «σπρωγμένος από μια ανικανοποίητη επιθυμία για ένα κόσμο πιο ανθρώπινο».

Ο Μάνος Χατζιδάκις που είδε στην «επική όπερα» τη χωρίς όρια πάθους ζωγραφική του «να ξεδιπλώνονται άριες, ντουέτα και χορωδιακά σύνολα και πιο πρόσφατα ο Άγγελος Δεληβορριάς που του εμπιστεύθηκε τη μεγάλη ζωγραφική φρίζα των 24 μ. στο καφέ του Μουσείου Μπενάκη. Κι αυτός ο αθεόφοβος τι έκανε; Ζωγράφισε με τον χαρακτηριστικό του σατιρικό τρόπο, τις αλλοπρόσαλλες κυρίες του Μουσείου Μπενάκη, αυτές τις αιωνόβιες δραστήριες γυναίκες που η φυσιογνωμία τους όλο και θυμίζει κάποιο ζώο, κινούνται παράξενα και κακαρίζουν σαν πουλιά και αποτελούν τους στυλοβάτες του μουσείου. Δεν διαμαρτυρήθηκε κανείς, γιατί το έργο ξεχειλίζει από χρώμα, χαρά της ζωής και συμπάθεια.

Η καριέρα του Αντώνη Κυριακούλη στη ζωγραφική ξεκίνησε σε ηλικία πέντε χρόνων στον τοίχο του δωματίου του «με το ζουμί από τα βερίκοκα, τις αντσούγιες, την οδοντόπαστα, μουστάρδα, αλεύρι και βραστά μακαρόνια, τα οποία όμως, σημειώνει ο ίδιος με χαρακτηριστικό χιούμορ στο αυτοβιογραφικό κείμενο του καταλόγου που πρόκειται να κυκλοφορήσει, σε επιμέλεια της Φανής Μαρίας Τσιγκάκου, εκτόξευε στο ταβάνι.

«Ένα κουτί κραγιόνια έβαλε τέλος σ΄ αυτό που κατόπιν έμαθα ότι ονομάζεται environment art (τέχνη του περιβάλλοντος)». Σπούδασε πρώτα στη Σχολή Βακαλό και συνέχισε τις σπουδές γραφικών τεχνών στην Α γγλία.

«Εκεί είδα και απόκτησα την ποιότητα, τη σφαιρική, συμπαντική γνώση. Εκεί πήρα επαφή με τις εκθέσεις, έκανα την πρώτη μου έκθεση, με τα μαμόια, το βιβλίο, τη μουσική, ρούφηξα τα μουσεία, ανακάλυψα διάφορα πράγματα. Έμπαινα στα Νάσιοναλ Γκαλερί κι έβγαινα ύστερα από ώρες, και μέρες ήμουν σαν να μου είχαν σπάσει τα κόκαλα. Μόλις πρωτοπήγα στην Αγγλία είχε μια αναδρομική έκθεση του Γκόγια. Την είδα κι ήμουν δυο μέρες άρρωστος. Είδα τη μαγεία της ζωγραφικής, αλλά και το πάθος να φτάσεις στο βάθος των πραγμάτων. Εκεί γνώρισα και τα “λίμερικ” τα αστεία και παρανοϊκά ποιήματα που εκφράζουν όπως είχε πει ο Έλιοτ, “το ανανταπόδοτο πάθος” κι έκανα μάλιστα το πρώτο μου εικονογραφημένο βιβλίο ποιημάτων».

Τι είναι τέχνη για σας; «Δεν μ΄ αρέσει να μιλώ για τέχνη. Έβλεπα πάντα το γελοίο του πράγματος. Κάποια στιγμή που τα πήρα στα σοβαρά κατάλαβα δυο μεγάλα πράγματα. Πρώτον να μην παίρνω ποτέ τον εαυτό μου στα σοβαρά και δεύτερον να παρατηρώ και ν΄ ακούω με προσοχή τους ανθρώπους και να παίρνω μόνο τα άχρηστα πράγματα, τις μικρές λεπτομέρειες. Διαθέτω τεράστια μνήμη. Παρατηρώντας, δεν μου κάνει εντύπωση κανείς, κανένας δεν με θαμπώνει. Διαβάζω την ποιότητα οποιουδήποτε κι οπουδήποτε. Ψάχνω, τη βρίσκω και τη θαυμάζω. Κανένας δεν μπορεί να με γελάσει σ΄ αυτό. Δεν με γελά γιατί μ΄ ενδιαφέρει η ποιότητα και πάω σε βάθος. Η ποιότητα υπάρχει, είναι αντικειμενική, είναι αληθινή».

ΙΝFΟ

«Αντώνης Κυριακούλης. Ένα αιρετικό σύμπαν. Αναδρομική» έως 29 Ιουλίου, στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138).
Επιμέλεια: Λίλη Πεζανού.

Πώς διακρίνετε την ποιότητα στην τέχνη; «Δίνει συγκίνηση. Τα άλλα είναι “κουραφέξαλα” και τα λένε κάτι παλιάνθρωποι και κλέφτες για να πουλήσουν. Εγώ ποτέ δεν έκανα έργα μ΄ αυτές τις μούρες, τις έκανα για να υποτάξω σε μένα το γελοίο, να μη με βάλει από κάτω. Αντιστάθηκα. Γ ια να ζήσω έκανα άλλα πράγματα».
«Στο τρόλεϊ θα βρείτε το θέατρο»

Υπάρχει μια θεατρικότητα στη ζωγραφική σας. Στις πόζες, τα κοστούμια, την υπερβολή…

«Στην πραγματικότητα σιχαινόμουν το θέατρο και ποτέ δεν έκανα κάτι για να “πιαστώ”.

Παρ΄ όλα αυτά έκανα κοστούμια και σκηνικά για σαράντα θεατρικά έργα, το θέατρο είναι για μένα καθημερινό πράγμα. Αν μπεις μέσα στο τρόλεϊ ή το τραμ, αυτά που λέγονται μέσα είναι θέατρο είναι και ζωγραφική. Βλέπω μια κυρία με άσπρες μπότες, από εβδομήντα μέχρι εκατό χρόνων, μπουκλάκια, γυαλιά μέχρι το στόμα και ο ήχος του κινητού που χτυπά είναι σαν υστερικό νευρωτικό γέλιο. Ποιος Ιονέσκο και πιο θέατρο του παραλόγου μετά απ΄ αυτή».