Ημερολόγιο Συνόρων Βιβλιοκλάστες, βιβλιομανείς, βιβλιόφιλοι

«Ο βιβλιόφιλος επιλέγει βιβλία για να τα διαβάζει, ο βιβλιομανής απλώς τα αγοράζει και τα συσσωρεύει», έλεγε ο Σαρλ Νοντιέ. Ένας κατ΄ εξοχήν βιβλιόφιλος, ο Ουμπέρτο Έκο, πρόσφατα ανακάλυψε ότι διαθέτει 50.000 βιβλία! Ο βιβλιόφιλος μαζεύει βιβλία κυρίως για να έχει μια βιβλιοθήκη, λέει ο Έκο
ΤΩΡΑ που βρίσκομαι στη Θεσσαλονίκη για την 4η Διεθνή Έκθεση Βιβλίου, μου ήρθε στον νου η συμβουλή της Βιρτζίνια Γουλφ: «Πρέπει να ξοδέψουμε τον χρόνο μας μόνο στα σωστά βιβλία. Αλλιώς είναι σαν να καταβρέχουμε όλο το σπίτι μόνο και μόνο για να ποτίσουμε ένα μάτσο τριαντάφυλλα». Ποια είναι όμως τα σωστά βιβλία; Από πού να αρχίσεις; Ειδικά όταν βρίσκεσαι περικυκλωμένος από τόσα πολλά βιβλία και ο χρόνος είναι αδυσώπητος; Πάντως, δεν υπάρχει μεγαλύτερη δυστυχία, νομίζω, από το να διαθέτεις άφθονο χρόνο και να μη διαβάζεις. Ή, ακόμα χειρότερα, να είσαι υποχρεωμένος να διαβάζεις ηλίθια βιβλία. Το λέω αυτό, διότι έχω προσωπική πείρα. Στα καθεστώτα του πρώην υπαρκτού, ήμασταν κυριολεκτικά υποχρεωμένοι να διαβάζουμε τόνους ηλίθιων βιβλίων. Από τα βιβλία του Ηγέτη, ο οποίος είχε τη θαυμαστή ιδιότητα να εκδίδει βιβλία ακόμα και μετά θάνατον. Όχι γιατί έστελνε τα χειρόγραφά του από το Υπερπέραν, αλλά διότι συνέχεια έβρισκαν «πολύτιμες» σημειώσεις του οι διάδοχοί του. Και το κακό είναι ότι αυτές οι σημειώσεις δεν είχαν τελειωμό. Στους κύκλους των φοιτητών μάλιστα κυκλοφορούσε ένα ανέκδοτο, σχετικά με τη σχέση του Ηγέτη και της γραφής. «Πότε εμπνέεται ο Ηγέτης για να γράψει, πριν ή μετά τις δολοφονίες που σχεδιάζει;». Τα βιβλία του Ηγέτη ήταν, έτσι κι αλλιώς, τα μπεστ σέλερ της εποχής. Ο ίδιος έγραφε για τα πάντα. Ήταν ιδεολόγος, γεωπόνος, αρχιτέκτονας, μαθηματικός, στρατηγός, λογοτέχνης. Κοντολογίς, ήταν ό,τι ήθελε. Μετά τα βιβλία του Ηγέτη, έρχονταν εκείνα που εγκωμίαζαν τον ίδιο, το Κόμμα, τον ένδοξο λαό μας που έχτιζε μονάχος του τον Σοσιαλισμό,

«Εφόσον στα βιβλία βρίσκουμε ανακούφιση, τότε εκείνα δεν είναι κάτι σαν τις ερωμένες; Ή μάλλον σαν τους εραστές;» Κlaas Ηuizing

«κρατώντας στο ένα χέρι τον κασμά και στο άλλο το όπλο». Καμιά φορά, το σύνθημα άλλαζε και τότε στη θέση του κασμά έμπαινε το βιβλίο. Ο κασμάς και το βιβλίο εναλλάσσονταν όπως οι φύλακες στις βάρδιες, ενώ το όπλο έμενε εκεί, αιωνόβιο, αναντικατάστατο…

Τα ολοκληρωτικά καθεστώτα είναι ορκισμένοι βιβλιοκλάστες. Η κύρια έγνοια ενός τέτοιου καθεστώτος είναι να απαγορεύσει και να κάψει όσο γίνεται περισσότερα βιβλία. Για τα καταπιεστικά καθεστώτα τα βιβλία παρουσιάζουν μια επικινδυνότητα ίση με τους καταστροφικούς ιούς. Γι΄ αυτό και τα απαγορευμένα βιβλία ήταν για μας το μοναδικό αντίδοτο στην ηλιθιότητα. Το μοναδικό παράθυρο στην ελεύθερη σκέψη και δημιουργία. Κάφκα, Ντοστογιέφσκι, Μποντλέρ, Ζακ Πρεβέρ κ.ά. κυκλοφορούσαν ανάμεσά μας κρυφά, σαν ιερά και βέβηλα βιβλία ταυτόχρονα. Υπό αυτές τις συνθήκες, η «ηδονή» που προσφέρει η ανάγνωση ενός απαγορευμένου βιβλίου είναι πραγματικά ανεπανάληπτη. Δεν τη δοκιμάζεις ποτέ ξανά σε συνθήκες ελευθερίας…

Βιβλιοκλάστες και βιβλιόφοβοι λοιπόν. Βιβλιόφιλοι και βιβλιομανείς. Τόσες «τάξεις» και «παρατάξεις» για το βιβλίο. Τους βιβλιοκλάστες και τους βιβλιόφοβους τους ξεχωρίζεις σχετικά εύκολα. Τους βιβλιόφιλους και τους βιβλιομανείς όμως; Ποια είναι η διαφορά μεταξύ τους. «Ο βιβλιόφιλος επιλέγει βιβλία για να τα διαβάζει, ο βιβλιομανής απλώς τα αγοράζει και τα συσσωρεύει», έλεγε ο Σαρλ Νοντιέ. Ένας κατ΄ εξοχήν βιβλιόφιλος, ο Ουμπέρτο Έκο, πρόσφατα ανακάλυψε ότι διαθέτει 50.000 βιβλία! Ο βιβλιόφιλος μαζεύει βιβλία κυρίως για να έχει μια βιβλιοθήκη, λέει ο Έκο. Και μια βιβλιοθήκη δεν είναι μια σούμα από βιβλία. Είναι ένας ζωντανός οργανισμός. Είναι ο χώρος όπου διαβάζουμε για δικό μας λογαριασμό. Όποιος έχει μια πλούσια βιβλιοθήκη πάντα κινδυνεύει να αντιμετωπίσει την περιέργεια του αφελούς, που συνήθως εκφράζεται με την εξής φράση: «Πολλά βιβλία! Τα έχεις διαβάσει όλα;». «Εκείνο που αυτός ο δυστυχής δεν ξέρει», συνεχίζει ο Έκο, «είναι ότι η βιβλιοθήκη δεν είναι μόνο ο χώρος της δικής σου μνήμης, όπου κρατάς μόνο αυτό που εσύ ο ίδιος έχεις διαβάσει. Είναι ο χώρος της οικουμενικής μνήμης, όπου μια μέρα, τη μοιραία στιγμή, μπορείς να βρεις αυτό που οι άλλοι έχουν διαβάσει πριν από σένα. Είναι μια δεξαμενή όπου τα πάντα ανακατεύονται και γεννούν έναν ίλιγγο, ένα κοκτέιλ της μορφωμένης μνήμης».

LΙΝΚ

www.gkapllani.com