Φίλος, μια περσική έκφραση για τον Θεό!

«ΘΑ ΣΑΣ ΞΕΦΟΡΤΩΘΟΥΜΕ, ΝΑΙ, ΘΑ ΡΙΞΟΥΜΕ ΚΑΙ ΤΟΝ
ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΚΑΤΑΡΑΜΕΝΟ ΑΓΓΛΟ ΣΤΗ ΘΑΛΑΣΣΑ, ΚΑΙ ΤΟΤΕ…
Ο ΑΖΙΖ ΚΑΛΠΑΣΕ ΚΑΤΑΠΑΝΩ ΤΟΥ ΜΑΝΙΑΣΜΕΝΑ…
ΤΟΤΕ ΕΣΥ ΚΙ ΕΓΩ ΘΑ ΓΙΝΟΥΜΕ ΦΙΛΟΙ»
Υπάρχουν φιλίες- όπως του Ινδού δρ Αζίζ με τον Βρετανό διευθυντή κολεγίου, Φίλντιγκ, στο διάσημο μυθιστόρημα του Βρετανού συγγραφέα Ε.Μ. Φόρστερ, « Το πέρασμα στην Ινδία »- που για να ευδοκιμήσουν πρέπει ο περιβάλλων κοινωνικο-ιστορικός χώρος και ο χρόνος να καταργηθούν: αυτοκρατορίες (βρετανική) να καταρρεύσουν, λαοί (Ινδοί) να αποτινάξουν τα δεσμά της αποικιοκρατίας και να γίνουν κυρίαρχοι του εαυτού τους, για να συναινέσουν «η γη, οι ναοί, η δεξαμενή, το παλάτι, το πουλί, το ψοφίμι» και να πάψουν να λένε «με εκατοντάδες φωνές… όχι, όχι ακόμη… όχι, όχι εκεί». Μέχρι την καμπή αυτή της ιστορίας, όμως, η παράταιρη στη συγκυρία της φιλία ανάμεσα σε ένα Βρετανό και έναν Ινδό πρέπει να ισορροπεί και να δοκιμάζεται στο αγεφύρωτο χάσμα της διαφορετικότητας, της ανισότητας, της δυσπιστίας και των προκαταλήψεων.

Μια σπουδή στο ανέφικτο, να γεφυρώσουν (πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα) τα άτομα τις διαφορές των εθνών τους (ή των κοινωνικών τους τάξεων), μια σπουδή που έγινε πυξίδα της συγγραφής αλλά και της ζωής του ουμανιστή Φόρστερ- ακόμη και στον τάφο του έβαλε να του γράψουν «Οnly Connect» – και μαγιά για το τελευταίο, το πλέον μεταφρασμένο και πιο διάσημο μυθιστόρημά του, « Το πέρασμα στην Ινδία », που κυκλοφορεί σε νέα μετάφραση στα ελληνικά (Μεταίχμιο).

Το μυθιστόρημα αρχίζει με μια παράδοξη, σχεδόν αποτρεπτική, ουδετερότητα: «με εξαίρεση τις σπηλιές του Μαραμπάρ… η πόλη του Τσαντραπόρ δεν παρουσιάζει τίποτα εξαιρετικό… όσο για τον αγγλικό οικισμό, αυτός δεν προκαλεί κανένα συναίσθημα. Δεν γοητεύει ούτε απωθεί». Ο τόπος του σκανδάλου προκαταβάλλεται (οι σπηλιές), οι δύο πόλοι της αντίθεσης επίσης, από κοντά και οι δύο όψεις της συναισθηματικής λειτουργίας- ή μήπως και της αναγνωστικής; Ο συγγραφέας δεν αποτρέπει αλλά προειδοποιεί.

Το «πέρασμα» στην Ινδία, δεν θα είναι ένα ταξίδι/ αφήγημα της πολιτισμένης Δύσης στην εξωτική Ανατολή. Ο τόπος είναι πολύ παλιός, σχεδόν αρχαίος, για να ενδώσει με κλασικές τυποποιήσεις στο φιλοπερίεργο τουριστικό ενδιαφέρον των δύο Αγγλίδων- της νεαρής δεσποινίδας Κουέστεντ, που έρχεται να συναντήσει τον Βρετανό, δικαστικό αρραβωνιαστικό της, Ρόνι, και της μητέρας του, της κυρίας Μουρ, που τη συνοδεύει. Όσο καλοί και πρόθυμοι δέκτες κι αν είναι οι δύο γυναίκες (αντισυμβατική για τα βρετανικά δεδομένα η Κουέστεντ, μυστικίστρια η κ. Μουρ), το επίμονο αίτημά τους να «γνωρίσουν την πραγματική Ινδία» ή να κάνουν «φίλους Ινδούς» θα αποδειχθεί εκτός τόπου και χρόνου και θα φέρει τα αντίθετα, από τα προσδοκώμενα, αποτελέσματα.

Σκληρός καθρέφτης
Η Ανατολή- Ινδία, αντί να τυλίξει ευεργετικά με τα εξωτικά της αρώματα και χρώματα τα αισθήματα των δύο νέων, θα γίνει ο σκληρός καθρέφτης μιας «πραγματικότητας που ξεγλιστρά απαρατήρητη», που ανασύρει στην επιφάνεια τις διαφορές αντί να τις αμβλύνει. Και όταν ακυρώνει τη σύμβαση του έρωτα και τον σχεδιαζόμενο γάμο, το είδωλο που στέλνει πίσω δεν είναι η λυτρωτική «αλήθεια» αλλά μια παραίσθηση, ένας ακραίος αντίλαλος, μια παραμορφωτική ηχώ, όμοια με εκείνη που κατάπιε την αλήθεια στη σπηλιά του Μαραμπάρ, όταν η δεσποινίς Κουέστεντ νόμισε ότι δέχθηκε τη σεξουαλική επίθεση του δρος Αζίζ. Θύμα ή θύτης, ένα είναι βέβαιο, ότι το πέρασμα στον πυρήνα της Ινδίας και μακριά από το άβατο των αγγλικών οικισμών, γίνεται με τους όρους του ίδιου του τόπου.