Αναπόφευκτος ο έλεγχος αλλά από ποιους και με ποια κριτήρια;

ΠΟΙΟΙ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΕΠΟΠΤΙΚΟΙ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΙ ΠΟΥ ΚΡΙΝΟΥΝ
ΤΑ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΑ ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΣΤΑ ΣΧΟΛΙΚΑ ΒΙΒΛΙΑ;
ΚΑΙ ΠΟΙΑ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΕΚΠΡΟΣΩΠΟΥΝ; ΜΕ ΒΑΣΗ
ΠΟΙΑ ΠΡΟΤΥΠΑ ΒΓΑΖΟΥΝ ΤΗΝ ΕΤΥΜΗΓΟΡΙΑ ΤΟΥΣ; ΟΙ
«ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ» ΑΥΤΕΣ ΜΠΟΡΟΥΝ ΝΑ ΕΚΤΟΞΕΥΣΟΥΝ
ΣΤΑ ΥΨΗ ΤΟΝ ΒΑΘΜΟ ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΤΗΤΑΣ ΤΩΝ
ΚΡΑΤΙΚΩΝ ΠΑΡΕΜΒΑΣΕΩΝ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ
Ως ένα βαθμό ο έλεγχος του υπουργείου Παιδείας πάνω στα σχολικά βιβλία, έλεγχος που αποτελεί συχνά σημείο τριβής και αφετηρία προβλημάτων και συγκρούσεων, είναι εκ των πραγμάτων αναπόφευκτος. Εννοώ ότι η εκπαίδευση, είτε παρέχεται από δημόσιους, είτε από ιδιωτικούς φορείς, δεν μπορεί παρά να ακολουθεί ένα ενιαίο σχέδιο, ο μόνος δε φορέας που μπορεί να το εκπονήσει και να το εφαρμόσει είναι το κράτος, οι οργανισμοί του και η εκάστοτε κυβέρνηση με τη δική της πολιτική. Αλίμονο αν αφηνόταν στην κρίση κάθε σχολείου ξεχωριστά το ζήτημα της διαμόρφωσης της ύλης. Όπου η διεύθυνση του σχολείου θα ήταν λόγου χάρη χριστιανική τα παιδιά δεν θα διδάσκονταν Δαρβίνο και θα μάθαιναν ότι ο κόσμος φτιάχτηκε σε επτά ημέρες. Όπου δε η διεύθυνση θα ήταν αναρχική είναι αμφίβολο το πού θα καθόταν ο δάσκαλος και πού οι μαθητές στην τάξη όπως και το ποιος θα έκανε μάθημα σε ποιον. Προφανέστατα το εκπαιδευτικό σύστημα πρέπει να είναι χονδρικά ενιαίο τόσο στο περιεχόμενο όσο και στον τρόπο οργάνωσης της διδασκαλίας. Φυσικά αυτό εμπεριέχει πολλούς κινδύνους που εκπορεύονται συνήθως από την ποιότητα των εποπτικών μηχανισμών και την πολιτική που αυτοί εκπροσωπούν.

Από εκεί και πέρα υπάρχουν πρόσθετα προβλήματα. Τα σχολικά βιβλία για παράδειγμα, εξειδικεύουν παιδαγωγικά τα ειδικευμένα επιστημονικά βιβλία, τα συνθετικά βιβλία ιστορίας όταν πρόκειται για το μάθημα αυτό. Τι γίνεται όμως όταν τέτοιου είδους βιβλία δεν υπάρχουν. Για την Ελληνική Επανάσταση του 1821, για παράδειγμα, το τελευταίο μεγάλο συνθετικό έργο χρονολογείται ήδη από τη δεκαετία του 1930. Μέσα σε μία τέτοια κατάσταση πολύ συχνά τα σχολικά βιβλία είναι αναγκασμένα να «γράψουν» την ιστορία πέρα από το να ασχοληθούν με τη διδασκαλία της. Για τούτο πολλές φορές «εκπλήσσουν» λέγοντας το αυτονόητο μεν, το μη κατοχυρωμένο δε από μία βαριά συνθετική ιστορική εργασία. Και οι μηχανισμοί του υπουργείου Παιδείας βρίσκονται στην ανάρμοστη γι΄ αυτούς θέση να λειτουργούν ως «κριτές της ιστορίας» με κωμικοτραγικά ενίοτε αποτελέσματα.

Ο Γιώργος Μαργαρίτης είναι καθηγητής Σύγχρονης Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.