Συνέντευξη
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά «Η Ιστορία δεν είναι μυθιστόρημα» 
«Το Βυζάντιο είναι για εμένα κάτι συναισθηματικό, αλλά δεν θα διάλεγα να ζήσω στη βυζαντινή εποχή», λέει ο βυζαντινολόγος Σίριλ Μάνγκο και επισημαίνει την έλλειψη ντοκουμέντων που θα τεκμηρίωναν τις κοινωνικές, οικονομικές συνθήκες στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.
Γεννημένος στην Κωνσταντινούπολη το 1928, ο Κύριλλος-Σίριλ Μάνγκο θεωρείται ως μια ζωντανή εγκυκλοπαίδεια επί όλων των πεδίων του Βυζαντίου. Παίζει στα δάχτυλα τη Φιλολογία, τη Λογοτεχνία, την Ιστορία, την Επιγραφική και την Αρχαιολογία αυτής της σύνθετης εποχής και διετέλεσε διαδοχικά καθηγητής στο Κινγκς Κόλετζ, το Χάρβαρντ και την Οξφόρδη.
Είναι έτοιμος να κατατροπώσει εκείνους που ερμηνεύουν το Βυζάντιο ελαφρά τη καρδία και προβάλλουν στο παρελθόν σημερινές αντιλήψεις και στερεότυπα. Στο ερώτημα για το πόσο «ελληνικό» εθνογραφικά και πολιτιστικά ήταν το Βυζάντιο, μπορεί να απαριθμήσει όλους τους ελλιπείς αριθμούς που σώθηκαν και τα στοιχεία εκατοντάδων πηγών για την πολυεθνικότητα. Βρέθηκε στην Αθήνα για να μιλήσει σε τιμητική εκδήλωση για το έργο του καθηγητή Χαράλαμπου Μπούρα, στο Μουσείο Μπενάκη. Αφορμή για το πρώτο ερώτημα ήταν η εξαιρετική απήχηση που είχαν τα τελευταία χρόνια οι εκθέσεις για το Βυζάντιο στο Μητροπολιτικό Μουσείο της Νέας Υόρκης.
Οι Έλληνες έχουν καλύτερη σχέση με το Βυζάντιο από τους Βούλγαρους, τους Σέρβους ή τους Τούρκους, όχι γιατί το ήθελαν, αλλά γιατί λόγω της γλώσσας και της θρησκείας είναι οι πιο άμεσοι κληρονόμοι
Γιατί μας αφορά σήμερα το παράδειγμα του Βυζαντίου;
Δύσκολη ερώτηση. Στην Ευρώπη το ενδιαφέρον ξεκίνησε γύρω στο 1930 και συνέπεσε με την περίοδο του μοντερνισμού και τη στροφή προς την αφαίρεση. Σε μια εποχή που ο κόσμος είχε κουραστεί από τον νατουραλισμό στην τέχνη. Για αρκετό καιρό τώρα, υπάρχει η εκτίμηση ότι η βυζαντινή τέχνη είναι πνευματική και όχι νατουραλιστική.
Μήπως υπάρχουν και άλλοι λόγοι, «πολιτικοί» με την ευρεία έννοια, αφού το Βυζάντιο υπήρξε κατ΄ εξοχήν ένα πολυεθνικό κράτος;
Το Βυζάντιο ως πολιτική κατασκευή δεν ήταν μοντέρνο. Πράγματι υπήρξε ένα πολυεθνικό θρησκευτικό κράτος. Αυτή η ποικιλία των λαών, όμως, δεν αποτελούσε στοιχείο της συνείδησης ενός έθνους. Ο συνδετικός κρίκος ήταν η θρησκεία και η γλώσσα- κυρίως η θρησκεία. Όσον αφορά την κοινωνική οργάνωση και την οικονομία, δεν είναι εύκολο να τις προσεγγίσεις στο Βυζάντιο. Ένα «πάνω-κάτω» για την κοινωνική ιστορία, μπορεί να προκύψει από το διάστημα που παρέμειναν στην εξουσία κάποιες οικογένειες. Ειδικά τώρα παρουσιάζει ενδιαφέρον η σιγγιλοποιία. Σ΄ όλο τον κόσμο υπάρχουν 50.000-60.000 σιγγίλια- μολύβδινες σφραγίδες με τις οποίες επικύρωναν διάφορα έγγραφα.
Από τη μελέτη τους μπορούν να λεχθούν κάποια πράγματα για τις οικογένειες, τις αφιερώσεις, τους τίτλους, του προστάτες αγίους. Το πρόβλημα είναι η πλήρης έλλειψη ντοκουμέντων. Τα μόνα που έχουμε είναι κάποια μοναστηριακά αρχεία και λίγα πατριαρχικά.
Τι σας τράβηξε προς τη μελέτη του Βυζαντίου;
Κάποια αγάπη για την Αρχαιολογία άρχισε από τα μνημεία, όχι από τα βυζαντινά. Με την οικογένειά μου πηγαίναμε στην Πρίγκιπο. Εκεί ήταν κάποια ερείπια, της Μονής της Ειρήνης. Υπήρχαν παρεκκλήσια. Στον βράχο υπήρχαν αλυσίδες και έλεγαν ότι στη βυζαντινή εποχή χρησιμοποιούσαν αυτές τις αλυσίδες για τους τρελούς. Άρχισα να σκέπτομαι «Τι είναι το Βυζάντιο;». Σιγά σιγά προχώρησα στη μελέτη. Μετά το Πανεπιστήμιο, όπου έκανα κλασικές σπουδές, σπούδασα το Βυζάντιο. Κάπως τους αισθάνομαι αυτούς τους χώρους. Είναι κάτι συναισθηματικό… Δεν μπορώ να πω ότι το αγαπώ. Ένα κομμάτι μου ενδιαφέρεται γι΄ αυτό. Δεν ξέρω αν το υπερασπίστηκα αρκετά. Αυτοί που έχουν «προσηλυτιστεί» στην τέχνη του Βυζαντίου το αντιμετωπίζουν σαν Παράδεισο. Όμως, η ζωή δεν ήταν ωραία. Δεν θα διάλεγα να ζήσω στο Βυζάντιο.
Μπορεί- όπως τονίσατε- να μην έχουμε ντοκουμέντα, αλλά έχουμε όλη την τέχνη του Βυζαντίου. Δημιουργούς που παραμένουν κρυμμένοι πίσω από μια ευσεβή ανωνυμία και γι΄ αυτό είναι υποτιμημένοι.
Ο καλλιτέχνης στο Βυζάντιο ήταν κατώτερο πρόσωπο. Είναι δυο-τρία ονόματα καλλιτεχνών που σώζονται για όλη τη βυζαντινή εποχή, όπως π.χ. ο Άγγελος, και ντοκουμέντα για τους καλφάδες δεν έχουμε. Εκείνοι που ασχολούνται με τη μελέτη της μεταβυζαντινής κριτικής ζωγραφικής μπορούν κάπως να διακινδυνεύσουν με εξαιρετική προσοχή κάποιες αποδόσεις. Για την Παλαιολόγεια Εποχή, τους ύστερους αιώνες του Βυζαντίου, έχουμε υλικό.
«Το Βυζάντιο κληροδότησε την ελληνική παιδεία» 
Αυτό ισχύει. Η βυζαντινή τέχνη έχει έναν αφηγηματικό ρόλο, είναι η ιστορία κυρίως της Καινής Διαθήκης και σπανιότερα της Παλαιάς. Είναι παρεξηγημένη, διότι κάθε γενιά ερμηνεύει τα πράγματα διαφορετικά. Το Βυζάντιο, φερ΄ ειπείν, δεν ήταν δημοκρατία. Ήταν απολυταρχικό. Υπήρξε μια εποχή, που ο Κοραής είπε στους σύγχρονούς του Έλληνες να απαλλαγούν από το Βυζάντιο, να δουν τους αρχαίους και να γίνουν σαν τους Γάλλους. Σιγά σιγά η πεφωτισμένη ευρωπαϊκή σκέψη είδε ότι το Βυζάντιο δεν ήταν αντίδραση. Υπήρξε στη Γαλλία μια θρησκευτική ανάκαμψη και τότε είπαν οι Έλληνες για το Βυζάντιο «αυτά είναι δικά μας». Τι κληροδότησε το Βυζάντιο στον δυτικό πολιτισμό και τους Τούρκους;
Πρώτα απ΄ όλα την ελληνική παιδεία, κείμενα, τη Φιλοσοφία, τον Όμηρο, τα κείμενα της αρχαιότητας. Έπειτα, στην τέχνη έφερε την πρώιμη ιταλική Αναγέννηση. Στην αρχιτεκτονική, στα τζαμιά των Οθωμανών, η έμπνευση ήταν από το Βυζάντιο και την προσάρμοσαν στα δικά τους τεμένη.
Google news
