Παλιό αψύ κρασί

Ευτυχώς που υπάρχουν και κάποια Περιφερειακά Θέατρα που τιμούν το κοινό τους με κείμενα του κοντινού παρελθόντος από εκείνα που δεν έχουν γεράσει
Τα κείμενα αυτά έχουν τη δική τους ποίηση. Και η ποίηση αυτή από τη μια έχει να κάνει με μια ευγένεια χαμένη πια, ψυχής και ήθους, και από την άλλη διασώζει κάποια κοινωνιολογικά φαινόμενα που δεν έχουν πάντα εξαφανιστεί, σημαδεύουν ακόμη το κορμί της μικροαστικής μας μιζέριας.

Το ηθογραφικό θέατρο κάθε εποχής και κάθε λαού είναι μια αστείρευτη πηγή πληροφοριών για τα κοινωνικά προβλήματα, αδιέξοδα και στερεότυπα των χρόνων που το θέατρο γράφεται και τα αποτυπώνει. Τώρα που το ΔΗΠΕΘΕ της Ρούμελης μας επισκέφτηκε με μια φρέσκια παράσταση της κωμικής ηθογραφίας των Σακελλάριου- Γιαννακόπουλου «Δεσποινίς ετών 39», προέκυψε το κοινωνιολογικό πρόβλημα που η απόσταση μας υποχρεώνει να το δούμε με άλλα μάτια. Δεδομένου πως το έργο αυτό γράφεται αμέσως μετά την Κατοχή και τον Μεγάλο Πόλεμο- ιδιαίτερα την εποχή του Εμφυλίου- θέτει το ερώτημα σε ποιο βαθμό ωριμότητας έχει φτάσει αυτή την εποχή το αίτημα της αστικής δόμησης της νεοελληνικής κοινωνίας. Αρκεί ως δικαιολογία το γεγονός ότι την εποχή εκείνη έχει επιβληθεί μαζί με τα άλλα έκτακτα μέτρα και δεινή λογοκρισία στον Τύπο, το θέατρο, το τραγούδι και το σινεμά; Χωρίς να παραβλέπει κανείς αυτό το γεγονός, διαπιστώνει συγχρόνως πως παρ΄ ότι οι άνθρωποι αυτού του τύπου πέρασαν Αλβανικό, Κατοχή, Αντίσταση, εκτελέσεις, πείνα, αρρώστιες, δωσιλογισμό, μαυραγοριτισμό, διωγμούς, αβιταμίνωση των παιδιών, καμένα σχολεία, αδελφοκτόνο πόλεμο, εξορίες, διώξεις, δεν φαίνεται να διατάραξαν και πολύ τον πάγιο κοινωνικό ιστό ή να αλλοίωσαν, να τάραξαν τις ισορροπίες μιας στενής κοινωνικής δομής, συντηρητικής και παραδοσιακά χτισμένης.

Εκείνο όμως που είναι πιο ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι τα έργα αυτά ισχύουν και σήμερα και όχι μόνο στην ελληνική επαρχία, στις μικρές κοινότητες αλλά και στις αθηναϊκές παροικίες του εσωτερικού μεταναστευτισμού.

Άκουγα τα γέλια των «Αθηναίων» Ρουμελιωτών προχθές στο «Αμιράλ», έβλεπα γύρω μου μεσόκοπους κυρίους και κυρίες ντυμένους στην τρίχα με την τελευταία μόδα των πρετ α πορτέ, που πρόβλημά τους σίγουρα ήταν πριν από την παράσταση πού θα παρκάρουν και μετά την παράσταση πού θα φάνε στα γύρω από την Πανεπιστημίου πολυτελή εστιατόρια, και σκεφτόμουν πως παρά την οικονομική άνεση κάποιων μικρο-μεγαλοαστών προερχομένων από την επαρχία (οι οποίοι εν τω συνόλω αποτελούν το εβδομήντα τοις εκατό των κατοίκων της πρωτεύουσας), γιατρών, δικηγόρων, εμπόρων, εκπαιδευτικών, τραπεζικών, υπαλλήλων υπουργείων αλλά και μεσαίων επιτηδευματιών, τα ήθη τους έχουν παραμείνει αμετακίνητα στα προπολεμικά στάνταρ. Το έργο των Σακελλάριου- Γιαννακόπουλου έχει παιχτεί επανειλημμένα στην τηλεόραση και στην πρώτη βερσιόν με τον Λογοθετίδη και στο ριμέικ με τον Κωνσταντάρα. Έχει επίσης ανέβει αν θυμάμαι καλά και από το ΔΗΠΕΘΕ Λάρισας και από το ΔΗΠΕΘΕ Ιωαννίνων, πάντα με μεγάλη προσέλευση κοινού.

Και ποιο είναι το κεντρικό θέμα του; Η μοναξιά δύο ανύπαντρων αδελφών

ΙΝFΟ

«Δεσποινίς ετών 39» στο Θέατρο Αμιράλ (Αμερικής 10. Τηλ.
210-3608.856
και 2103639.385)

που εγκλωβισμένοι στα κοινωνικά και ηθικά στερεότυπα του 19ου αιώνα δεν μπόρεσαν να ξεπεράσουν τα ιδεολογήματα, τις αγκυλώσεις και τις προκαταλήψεις. Ο μικρότερος αδελφός μένει ανύπαντρος και εγκαταλείπεται από την αιώνια αναμένουσα αρραβωνιαστικιά του γιατί το έθος δεν επιτρέπει να αποκατασταθεί διά του γάμου αν πρώτα δεν προικίσει και δεν παντρέψει την πρεσβύτερη αδελφή του. Στην ιστορία μπερδεύονται ως επίδοξοι γαμπροί της υπερώριμης αδελφής ένας συνταξιούχος- χούφταλο- και ένας δραστήριος «μοντέρνος» επιχειρηματίας ελληνικής καταγωγής από την Αργεντινή με βαθιές όμως ρίζες στην παράδοση της ελληνικής επαρχίας, αφού έρχεται στην πατρίδα για να πάρει παπούτσι από τον τόπο του! Αυτά όλα, δυστυχώς, δεν είναι υπερβολές. Ο καθένας από εμάς έχει να αφηγηθεί τέτοιες ιστορίες από το ευρύ οικογενειακό περιβάλλον. Φτωχές κοπέλες που επελέγησαν ως νύφες με την αποστολή μόνο μιας φωτογραφίας και παντρεύτηκαν Έλληνες της διασποράς που δεν ήξεραν ούτε τη φάτσα τους. Έως πρόσφατα.

Επίσης γάμους συμφέροντος όπου ενώνονται δύο συντάξεις για να εξασφαλιστεί η επιβίωση ή θυσίες γυναικών κυρίως στη νυφική παστάδα κάποιου ηλικιωμένου παραλή με τη βέβαιη εκατέρωθεν ελπίδα πως η κυρία θα καταστεί γρήγορα χήρα και ο γηραιός γαμπρός θα απολαύσει έστω επί ποινή αποπληξίας στα στερνά του τη χαρά της ερωτικής συνεύρεσης.

Στο έργο των Σακελλάριου- Γιαννακόπουλου πίσω από τα φαρσικά στοιχεία ανιχνεύεται ένας ανελέητος κυνισμός. Ποιος θα ξεφορτωθεί ποιον και ποιος θα φορτωθεί ποια. Ένα παιχνίδι, μια παρτίδα όπου κάποια προσπαθεί να πλασάρει σε κάποιον τον Μουντζούρη! Η τραγική, όντως, σκηνή του φινάλε στην πικρή αυτή ηθογραφική φαρσοκωμωδία ανατρέπει όλο το προηγούμενο σκηνικό αστείο. Τα δύο ανυμέναια αδέλφια, στη μοναξιά της μιζέριας τους, εγκλωβισμένα σε πανάρχαιες προκαταλήψεις, βιώνουν ένα μαρτύριο τελείως έξω από την ιστορία, την εξέλιξη και τη σύγχρονη κοινωνική συνθήκη.

Και όμως η κωμωδία αυτή δεν εξεγείρει, αρέσει γιατί φαίνεται πως ακόμη ο πυρήνας της δεν είναι μακριά από τα μικροαστικά μας ήθη. Απόδειξη: το έργο αυτό έχει τη σύγχρονη συνέχειά του στη δεκαετία του ΄80 με το έργο του Παπαδογεώργου «Τ ην άλλη Κυριακή».

Από τη μισοτελειωμένη δουλειά της επανάστασης στο Γουδή (1909) όπου προσπάθησε ο τόπος να μπει στις προδιαγραφές μιας αστικής κοινωνίας έως τις μεταμοντέρνες μέρες μας υπάρχουν ακόμη στεγανά, στεγνά σκοτεινά υπόγεια όπου δρουν δεσμεύσεις, δεσμά, φάλαγγες, μαστιγώσεις αρχαίων προαστικών προκαταλήψεων.

Οι Σακελλάριος- Γιαννακόπουλος κατέγραψαν με τίμιο τρόπο και ευφρόσυνη γραφή αυτές τις αποτιτανώσεις του κοινωνικού νευρικού συστήματος.


Ιδεολογικά μοντέλα του παρελθόντος

Ο Πάνος Σκουρολιάκος σκηνοθέτησε με μέτρο, ακολουθώντας τον ρυθμό του κειμένου, χωρίς μοντερνιές, χωρίς υπερβολές, αυθεντικά την ατμόσφαιρα του έργου. Αυτά τα κείμενα δεν μπορεί κανείς να τα εκσυγχρονίσει. Είναι πολύτιμα ως τέτοια που είναι. Σχεδόν ντοκουμέντα μιας εποχής, ενδείκτες αυτογνωσίας, κοινωνιολογικά επιχειρήματα και ιδεολογικά μοντέλα του παρελθόντος. Ο Αρπαγκόν του Μολιέρου, ο Σάιλοκ του Σαίξπηρ, ο Γιάννης Γαβριήλ Μπόρκμαν του Ίψεν είναι μοντέλα οικονομικής τυπολογίας τριών διαφορετικών περιόδων της ευρωπαϊκής ιστορίας. Δεν είναι απλώς και γενικώς τοκογλύφοι.

Ο Σκουρολιάκος είχε την τύχη να έχει ως συνεργάτη τον Αντώνη Χαλκιά. Ο σκηνογράφος αυτός ακολουθεί τους μεγάλους μαστόρους του είδους που δόξασαν τη νατουραλιστική σκηνογραφία. Το καθιστικό του Χαλκιά ανήκει σ΄ εκείνα τα επιτεύγματα που μας προετοίμασε να τα χαρούμε ο Τσαρούχης. Ένα από τα τελευταία του μεγάλου δασκάλου για την «Στέλλα Βιολάντη» της Αταλάντης Κλαπάκη είναι ο πρόδρομος της δουλειάς του Χαλκιά. Ένα μικροαστικό σαλόνι, μια ολόκληρη εποχή και το ύφος της.

Ο ίδιος ο Σκουρολιάκος με τη χυμώδη μεσογειακή υποκριτική του ευφράδεια έδωσε έναν αγχώδη χαρακτήρα. Η Πηνελόπη Πιτσούλη είναι έξοχη στη γεροντοκόρη που ο ένας της βρωμάει και ο άλλος της μυρίζει. Λιτή, ευθύβολη, άμεση, ουσιαστική υποκριτική, χωρίς εντυπωσιακές υπερβολές.

Η Εύα Βάρσου (χήρα) εντυπωσιακή παρουσία και υποκριτική σαφήνεια. Γράφει.

Η Θεοδώρα Σιάρκου (Φωφώ) σχεδίασε με επιμέλεια το φτωχό κορίτσι της εποχής που δεν έχει άλλη διέξοδο από τον γάμο (με οποιονδήποτε) για να επιβιώσει.

Ο Σαράντος Γεωγλερής (Αργεντινός) δόμησε τον απίθανο τύπο του με γνήσιο κέφι, ευκρίνεια και γούστο, κυρίως γούστο, γιατί είναι ρόλος που μπορεί να σε πετάξει έξω.

Ο Νίκος Χύτας μετρημένος ρεζονέρ, ο Θανάσης Μιχαηλίδης επαρκέστατος (Εφοριακός) και ο πάντα θαυμάσιος Βύρων Σεραϊδάρης (Κρίτων) συμπλήρωσαν τη διανομή που έντυσε εντός εποχής η Μυρτώ Καρέκου.