Ο Ιησούς, το ροκ και το… φίμωτρο

Ο ΙΗΣΟΥΣ ΣΕ ΡΟΚ ΟΠΕΡΑ; ΣΕ ΜΑΥΡΕΣ ΕΠΟΧΕΣ
(1973-74) Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΗΤΑΝ: ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ.
ΜΕ ΤΗΝ ΕΥΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ,
ΠΟΥ ΕΧΕΙ ΠΟΛΛΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ ΦΙΜΩΣΗΣ
ΤΗΣ ΤΕΧΝΗΣ ΝΑ ΘΥΜΗΘΕΙ. ΤΟ ΜΙΟΥΖΙΚΑΛ
«JΕSUS CΗRΙSΤ SUΡΕRSΤΑR» ΑΝΟΙΓΕΙ
ΤΗ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΓΙΑ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗΣ
ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ
Πλακάτ, καντηλέρια, οργίλες φωνές έξω από τα σινεμά… Πριν από 33 χρόνια, η ταινία του Νόρμαν Τζούισον «Jesus Christ Superstar», βασισμένη στο ομώνυμο μιούζικαλ (ροκ όπερα κατά τους δημιουργούς) των Άντριου Λόιντ Βέμπερ και Τιμ Ράις, αναθεματιζόταν με φανατισμό από μέλη παραθρησκευτικών σωματείων, που βρήκαν στην οργισμένη διαμαρτυρία τους αρωγό την Ιερά Σύνοδο, η οποία πίεσε τη χούντα να απαγορεύσει την προβολή. Κάτι αντίστοιχο είχε συμβεί και με τον «Τελευταίο πειρασμό» του Μάρτιν Σκορσέζε, βασισμένο στο «αφορισμένο» έργο τού Νίκου Καζαντζάκη.

Το 1978-79 ο Μίμης Πλέσσας και ο σκηνοθέτης και ηθοποιός Δημήτρης Μαλαβέτας έφεραν στο Θέατρο «Καλουτά» το μιούζικαλ «Jesus Christ Superstar». «Φανατικοί της Εκκλησιάς κάθε μέρα άφηναν μια Καινή Διαθήκη σε ένα σαράβαλο αυτοκίνητο που είχα» θυμάται ο συνθέτης. Το έργο παρουσιάστηκε επανειλημμένως και στην Ελλάδα, όπως και σε όλο τον κόσμο από πολλές νεανικές ομάδες (πρόσφατα, στο Κέντρο Τεχνών Χαλανδρίου, με Ιούδα τραγουδιστή-ηθοποιό που φέτος δίνει φωνή στο τρομακτικό φυτό στο «Μαγαζάκι του τρόμου»-Θέατρο «Κιβωτός») που δεν έβλεπαν το «τρισκατάρατο ροκ» να απειλεί τη θρησκεία όπως κάποιοι φανατικοί που στην Κολομβία έφτασαν να κάψουν σινεμά που προέβαλε την ταινία.

Η παρουσίαση του «Jesus Christ Superstar», στο Θέατρο Μπάντμιντον στο Γουδί, έκανε τους παλαιότερους να ανακαλέσουν μνήμες από εποχές απαγορεύσεων (σε ερώτηση που τους έθεσε η παραγωγή του μιούζικαλ) και ξανανοίγει τη συζήτηση για το «πόση ελευθερία αναλογεί στην Τέχνη, όταν καταπιάνεται με πρόσωπα που θεωρούνται ιερά από την συντριπτική πλειονότητα μιας κοινωνίας».

Μίμης Ανδρουλάκης: «Τον Δεκέμβρη του 1973, λίγο μετά το Πολυτεχνείο, όταν ζούσαμε το πιο άγριο ανθρωποκυνηγητό πέρασα με παραλλαγή έξω από το σινεμά «Απόλλων» να δω τα διαφημιστικά του “Jesus Christ Superstar”. Την επομένη απαγορεύθηκε από τη χούντα με απαίτηση της Ιεράς Συνόδου. Τότε έκανα τη σκέψη ότι ο Χριστός είναι ένα ανοιχτό βιβλίο και ο καθένας, όπως ο σκηνοθέτης Νόρμαν Τζούισον, μπορεί να προσθέσει μια δική του σελίδα. Ο δικός μας Χριστός βέβαια τότε ήταν στα κολαστήρια της χούντας και όχι στην αίθουσα της Ιεράς Συνόδου. Τον Απρίλη του ΄74 ήμουν σε βαθιά παρανομία. Το μόνο που συγκρατώ είναι “ΤΑ ΝΕΑ” εκείνης της ημέρας με την κριτική του Πηλιχού και τις δηλώσεις πνευματικών ανθρώπων όπως του Σαμαράκη και του Μυράτ. Ο τελευταίος, αν θυμάμαι καλά, δήλωσε ότι πρώτη φορά βγαίνει από ένα έργο πιο χριστιανός απ΄ ό,τι μπήκε».

Γιώργος Παπαστεφάνου: «Θεωρώ ότι το “Jesus Christ Superstar” είναι το μοναδικό σημαντικό έργο του Αndrew Lloyd Webber, που πιστεύω ότι είναι γενικώς υπερτιμημένος. Η πρώτη φορά που είδα το έργο ήταν σε μια δοκιμαστική προβολή για λίγους, στα χρόνια της δικτατορίας, σε κινηματογράφο της οδού Σταδίου. Μπήκαμε μέσα μυστικά, περνώντας από καταπακτές, και ήταν σαν να κατεβαίνουμε στις χριστιανικές κατακόμβες. Μέσα σε αυτήν τη σχεδόν άδεια αίθουσα το έργο λειτούργησε εξαιρετικά. Και όταν ξαναείδα αργότερα την ελληνική παράσταση στο Καλουτά, η εντύπωση δεν άλλαξε».

Χρήστος Πρωτόπαπας: «Θυμάμαι ακόμη έντονα την αντίθεση ανάμεσα σε εκείνους που στήριζαν την προβολή της ταινίας και σε εκείνους που με ακραίο συντηρητισμό την αναθεμάτιζαν. Οι δεύτεροι μάλιστα “ευνοούντο” και από τις λογικές που καλλιεργούσε το ιδιαίτερα σκληρό τότε χουντικό καθεστώς. Για μας- υποψήφιοι φοιτητές τότε- η ταινία έδινε ένα σύγχρονο ανθρώπινο μήνυμα, αλλά αποτελούσε και μια ευκαιρία έμμεσης διαμαρτυρίας υπέρ της ελευθερίας της έκφρασης και της Τέχνης. Τελικά η ίδια η ταινία “καθάρισε” το τοπίο και δικαίωσε αυτούς που υποστήριζαν την προβολή της».

Γιάννης Ζουγανέλης: «Όταν είδα την παράσταση ήμουν 17 χρόνων, σε μια ούτως ή άλλως έντονη εποχή αναζητήσεων. Πραγματικά πιστεύω ότι αυτή η ταινία ήταν ξεχωριστή, γιατί συνέβαλε σε πολλά. Εισήγαγε μια ροκ θρησκευτική αντίληψη για τον χριστιανισμό, αποκατέστησε τον Ιούδα και αγιοποίησε- δίκαια- τη Μαγδαληνή. Παράλληλα, παρουσίασε τον Χριστό με μια επαναστατικότητα έτσι όπως τη θέλουν οι χριστιανοί και όχι με μαλθακότητα, όπως παρουσιάζεται από την Εκκλησία. Αναδεικνύοντας τις κόντρες θρησκείας και θρησκοληψίας, είχε μια δυναμική που έκανε τον κόσμο να ταυτιστεί με την ταινία.

Όσο για την ελευθερία της Τέχνης, πιστεύω ότι η Τέχνη είναι μέρος του Θεού. Αν δεν υπήρχε, δεν θα υπήρχε θεϊκή παράδοση».