Ένα στέμμα… ακάνθινο στεφάνι

«ΑΠΟ ΜΙΑ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΑΠΟΨΗ Η ΜΑΡΙΑ
ΑΝΤΟΥΑΝΕΤΑ ΥΠΗΡΞΕ ΘΥΜΑ ΑΠΟ ΤΗ ΓΕΝΝΗΣΗ
ΤΗΣ… ΗΤΑΝ ΤΟ ΘΥΜΑ ΤΗΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΤΩΝ
ΣΥΜΜΑΧΙΩΝ ΜΕΣΩ ΤΩΝ ΓΑΜΩΝ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ
ΤΗΣ ΚΑΙ ΤΩΝ ΔΙΠΛΩΜΑΤΙΚΩΝ ΤΟΛΜΗΜΑΤΩΝ
ΤΟΥ ΓΑΛΛΟΥ ΒΑΣΙΛΙΑ…
Ένας αποδιοπομπαίος τράγος που… κατηγορήθηκε για ολόκληρη τη Γαλλική Επανάσταση από αυτούς που έψαχναν έναν «ένοχο» για να ερμηνεύσουν τις περίπλοκες φρίκες του παρελθόντος. Την ασυνήθιστη ιστορία της Μαρίας Αντουανέτας, της τελευταίας βασίλισσας της Γαλλίας, που ωστόσο δεν αρχίζει ασυνήθιστα, όταν η δεκατετράχρονη πριγκίπισσα της Αυστρίας παντρεύεται τον σχεδόν συνομήλικό της πρίγκιπα και διάδοχο του γαλλικού θρόνου, σ΄ ένα γάμο που κανονίζεται από τη μητέρα της, Μαρία Θηρεσία, αυτοκράτειρα της Αγίας Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, στο πλαίσιο συμμαχιών και πολιτικών σκοπιμοτήτων, εξιστορεί στο «Ταξίδι» (στα ελληνικά, εκδόσεις Μέδουσα) η Αντόνια Φρέιζερ. Με στόχο, όπως δηλώνει, να αποτυπώσει το διττό ταξίδι της γεννημένης στην Αυστρία βασίλισσας της Γαλλίας: αφενός το πολιτικό, «από τη γενέτειρα με σκοπό να ενεργήσει ως πρέσβειρα- ή πράκτορας- σε μια κατά βάση εχθρική χώρα» κι αφετέρου, το προσωπικό, από την εφηβεία στην τραγική ωριμότητα. Όλα αυτά στο «βασιλικό» φως της αυλής των Βερσαλλιών, που ζωντανεύει με μοναδική παραστατικότητα, στον ελεγειακό περίκλειστο παράδεισο της μοναρχικής χλιδής, με τα ακριβά υφάσματα, τα περίτεχνα παπούτσια, τα πολύτιμα κοσμήματα, τα λαμπρά οικοδομήματα, τους υπέροχους κήπους, τις πολυάριθμες συνοδείες, την περίπλοκη εθιμοτυπία, τα ιδιόμορφα τελετουργικά εκεί όπου καθημερινά εξυφαίνονται ίντριγκες και πολιτικές συνωμοσίες και δοκιμάζονται ή επαναπροσδιορίζονται οι εύθραυστες ισορροπίες των αυτοκρατοριών εκεί όπου η επαπειλούμενη οικονομική χρεοκοπία χτυπά στου κουφού (μονάρχη) την πόρτα κι η ανάγκη για δίκαια φορολογικά και οικονομικά μέτρα, είναι περισσότερο επιτακτική από ποτέ: «το 1788 οι δαπάνες της Αυλής αντιστοιχούσαν στο έξι με επτά τοις εκατό των συνολικών εξόδων της χώρας, ενώ πάνω από το σαράντα ένα τοις εκατό πήγαινε για την εξόφληση του εθνικού χρέους». Όλα αυτά μέχρι στα «φωτεινά» ανάκτορα να πέσει βαριά «η σκιά του θανάτου» που συμπαρασύρει στην εξάπλωσή της η Γαλλική Επανάσταση, γράφοντας τον τραγικό επίλογο της ζωής των Γάλλων βασιλιάδων αλλά και το τέλος της απολυταρχικής τους εξουσίας. Τελικά σε ποια πλευρά βρίσκεται το φως και πού υποχωρεί (ή εξαπλώνεται) το σκοτάδι; «Ας φάνε παντεσπάνι»
Μήπως προσδιορίζεται, αν δεν συγκλίνει, με την πλευρά στην οποία βρίσκεται ο συγγραφέας, ή εκεί όπου εντοπίζεται ο συγγραφικός του στόχος; Μέσα στο πλέγμα των σύνθετων και πολυπληθών ιστορικών πληροφοριών και συντεταγμένων, των καταιγιστικών ανατροπών και εξελίξεων, που ως έγκριτη ιστορικός η Αντόνια Φρέιζερ και κατέχει και εξαντλητικά (ενίοτε εξουθενωτικά) παραθέτει, η συγγραφέας δεν χάνει στιγμή από τα μάτια της το αφηγηματικό της ζητούμενο: «Το Ταξίδι» της Μαρίας Αντουανέτας αλλά και «τις διαστρεβλώσεις και τους μύθους που περιέβαλαν το όνομά της». Από τον πιο διαδεδομένο που αφορά στη φράση «ας φάνε παντεσπάνι» που υποτίθεται ότι απηύθυνε στους φτωχούς, στην σχεδόν ανύπαρκτη παρεμβατικότητα, άρα κι ευθύνες της «Αυστριακής»όπως επιφυλακτικά και στη συνέχεια περιφρονητικά την

Αntonia Fraser

ΜΑΡΙΑ

ΑΝΤΟΥΑΝΕΤΑ:

ΤΟ ΤΑΞΙΔΙ

ΜΤΦ. ΑΛΕΞΗΣ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ, ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΚΙΟΡΤΣΗΣ ΕΚΔ. ΜΕΔΟΥΣΑ, 2006 ΣΕΛ. 680, ΤΙΜΗ: 29 ΕΥΡΩ

αποκαλούσαν οι Γάλλοι- στον χειρισμό της πολιτικής από τον μάλλον άβουλο και αναποφάσιστο Λουδοβίκο ΙΣΤ΄. Η Φρέιζερ αναζητά- με διακριτικότητα, αν όχι ατολμία- την αλήθεια πίσω από τους μύθους και τους μετέπειτα λίβελλους για την ερωτική ζωή της Αυστριακής πριγκίπισσας, που επί επτά χρόνια και τρεις μήνες ζούσε σε λευκό γάμο με τον Λουδοβίκο ΙΣΤ΄, αδυνατώντας να φέρει στον κόσμο τον πολυπόθητο διάδοχο, αλλά και δίνοντας τροφή σε ιστορίες για ακόλαστη ζωή, αλλεπάλληλους ερωτικούς δεσμούς ακόμη και ομοφυλοφιλικές σχέσεις. Στην 680 σελίδων βιογραφία τα σκοτεινά σημεία της Αντουανέτας συμφύρονται σε σκόρπιες φράσεις, για τις οποίες συχνά- «δεν ήταν από τη φύση της ζώο πολιτικό» – δεν μπορεί να αναζητηθούν ευθύνες ή αιτίες. Εκείνο όμως από το οποίο προστατευτικά απεκδύει την τελευταία βασίλισσα της Γαλλίας η συγγραφέας είναι από τον συμβολικό ρόλο και το ιστορικό της ισοδύναμο. Η τραγική βασίλισσα απέναντι στο ανώνυμο εξεγερμένο πλήθος. Την ώρα που οι εξεγερμένοι Γάλλοι την γκρεμίζουν από τον απολυταρχικό της θρόνο, η συγγραφέας την αποσπά από το πολιτικό της πλαίσιο, προβλέποντας γι΄ αυτήν μια θέση στο πάνθεον των «απολιτικών μοναρχιών του μέλλοντος». Προς τι η γκιλοτίνα;