Χρυσός κάτω από τον λιγνίτη

Οι κάτοικοι του νεολιθικού οικισμού έχτιζαν, όπως αποδεικνύεται, τοίχους από κλαδιά και καλάμια επιχρισμένα με πηλό, στερεωμένους πάνω σε μεγάλους πασσάλους

Νεολιθικός οικισμός ηλικίας 8.500 χρόνων που εντοπίστηκε στην πεδιάδα της Πτολεμαΐδας- ο αρχαιότερος ίσως των Βαλκανίων ύστερα από εκείνον που αποκαλύφθηκε στη Νέα Νικομήδεια Ημαθίας- αλλάζει τα δεδομένα της προϊστορίας στην περιοχή, αλλά «σκοντάφτει» στον ηλεκτρισμό.

Ο οικισμός, με πλούσια μέχρι στιγμής ευρήματα αλλά και στοιχεία για την ανθρώπινη ζωή 8.500 χρόνια πριν, αποκαλύφθηκε στη διάρκεια σωστικών ανασκαφών της Λ΄ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων στην πεδιάδα της Πτολεμαΐδας, περιοχή με υψόμετρο έως περίπου 750, μεταξύ των βουνών Βέρμιο και Άσκιο, με την ονομασία Κίτρινη Λίμνη λόγω του έλους που αποξηράνθηκε στα μέσα του 20ού αιώνα.

Πρόκειται για πυκνό οικιστικό σύμπλεγμα με εντοπισμένες 31 προς το παρόν θέσεις. Η ανασκαφική έρευνα στην περιοχή χρονολογείται περί τα είκοσι χρόνια και εκτείνεται σε εκτάσεις δεκάδων στρεμμάτων, αλλά «το δυστύχημα είναι ότι πολλές από τις παραπάνω θέσεις βρίσκονται εντός των ορίων ανάπτυξης των λιγνιτωρυχείων της ΔΕΗ Α.Ε.» λέει στα «ΝΕΑ» η προϊσταμένη της Λ΄ Εφορείας κ. Γεωργία Καραμήτρου- Μεντεσίδη. Η ανασκαφή στη θέση Φυλλοτσαΐρι Μαυροπηγής έγινε σε νεολιθική εγκατάσταση, έκτασης περίπου πέντε στρεμμάτων, που κατοικήθηκε για μικρό χρονικό διάστημα στην αρχαιότερη Νεολιθική Εποχή (γύρω στο 6500 π.Χ.). Στον πυρήνα του οικισμού αναπτύσσεται οίκημα, υπόγειο αρχικά, ημιυπόγειο στη δεύτερη και ισόγειο στην τρίτη φάση, οπότε και διευρύνεται φθάνοντας από 25 σε 100 τ.μ. Οι πασσαλόπηκτες οικίες ακανόνιστου ορθογώνιου σχήματος αποτέλεσαν την έκπληξη και μπορούν να συγκριθούν με εκείνες της Νέας Νικομήδειας Ημαθίας.

Σ΄ όλο τον ανασκαμμένο χώρο εντοπίστηκαν 15 ταφές και περισυλλέχτηκε το σύνολο σχεδόν της κεραμεικής, που ήταν άβαφη και χονδροειδής. Ο κατάλογος των μικροευρημάτων περιλαμβάνει περί τα 2.000 αντικείμενα: πελεκητά και τρυπτά λίθινα εργαλεία, πήλινα πηνία και υφαντικά βάρη, βελόνες, περίαπτα, λίθινες, οστέινες και πήλινες χάντρες και έξι σφραγίδες με ποικιλία σχεδίων. Σε σύνολο 132 ειδωλίων τα περισσότερα είναι γυναικείων μορφών και λιγότερα τα ζωόμορφα, από τα οποία ξεχωρίζουν τρία πήλινα σε μορφή βούβαλου (οι βούβαλοι ζούσαν έκτοτε στην περιοχή) και ένα λίθινο σε μορφή βατράχου.

Οι ανασκαφές γίνονται με χρηματοδότηση και της ΔΕΗ, όμως η αναγκαιότητα επέκτασης των δραστηριοτήτων της επιχείρησης για εξόρυξη λιγνίτη δημιουργεί προβλήματα. Αρχαιολογική Υπηρεσία και ΔΕΗ ουσιαστικά αποδύονται σε έναν αγώνα δρόμου για την επιτυχία των ανασκαφών και την εξόρυξη ενέργειας, αντίστοιχα.