ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ

Διαστάσεις του μνημειακού

Ζήτημα γλυπτικής θέτουν δύο εκθέσεις «καθ΄ ύλην αρμοδίων» μουσείων, η αναδρομική του Γιαννούλη Χαλεπά στην Εθνική Γλυπτοθήκη και η παρουσίαση του Βάσου Καπάνταη στο Νέο Μπενάκη· η πρώτη επειδή είναι η καλύτερη έως τώρα καταγραφή του μεγάλου και δημοφιλούς καλλιτέχνη και η δεύτερη επειδή είναι η μοναδική έκθεση του γλύπτη και ξάφνιασε το ευρύτερο κοινό. Μια μικρότερων διαστάσεων, αλλά υψηλών επίσης προδιαγραφών έκθεση, της Κλειώς Μακρή στην γκαλερί «Άστρα», συμπληρώνει μια γενική εντύπωση ότι ήλθε η ώρα να δούμε βαθύτερα πολλές πτυχώσεις της γλυπτικής μας ιστορίας, ιδίως τις δημόσιες διαστάσεις της.

Τα μεγέθη είναι κοινός προβληματισμός στις τρεις, ανεξάρτητα από τη σπουδαιότητα του καλλιτέχνη, το θέμα απηχεί τον ίδιο τον τόπο μας. Γλυπτική δεν έχουμε στα νεοελληνικά χρόνια τέτοια που να την καμαρώνουμε και σ΄ αυτό φταίει ότι ευθύνη και προγραμματισμός του λεγόμενου δημόσιου χώρου ουδέποτε υπήρξε στον τόπο μας, ούτε σε συλλογικό ούτε σε ατομικό επίπεδο, οπότε η ανάγκη για δημόσιο έργο και στις πρέπουσες διαστάσεις μοιάζει περιττή να συζητιέται καν. Πρόχειρα θυμίζω γλυπτά στη Θεσσαλονίκη που παρουσιάζουν ηρωικές σκηνές με πρωταγωνιστές νάνους, επειδή κανείς δεν θυμήθηκε ότι το δημόσιο έργο απαιτεί υπερμεγέθυνση, ώστε να δείχνει φυσικό. Στη θεωρία μπορεί κανείς να επιχειρηματολογήσει ότι η τέχνη παραμένει ίδια είτε πρόκειται για λιλιπούτειο μπιμπελό είτε για μεγάλο (άνω των 80 εκ. θεωρείται γλυπτική), ωστόσο, στην πράξη άλλες οι δυνατότητες που απαιτούνται σε τραπέζι εργαστηρίου και άλλες όταν πρέπει να έχουν λυθεί προβλήματα για το πού θα στηθεί, πώς θα σκαλιστεί ή θα χυτευθεί, πώς θα διαμορφωθεί ο χώρος τριγύρω.

Μα, δεν είναι γλυπτική τα δημιουργήματα του Χαλεπά πάνω στον πηλό ή στον γύψο; ίσως ρωτήσει κανείς, και οι απαντήσεις είναι δύο: εάν

ΙΝFΟ

●Βάσος Καπάνταης (1924-1990), γλύπτης, αναδρομική, Νέο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 138, Γκάζι, τηλ. 210 3453111), μέχρι 6 Μαΐου.
●Γιαννούλης Χαλεπάς (1851-1938), Εθνική Γλυπτοθήκη (Πάρκο Στρατού, Γουδί, τηλ.
210 7709855), μέχρι 30 Ιουνίου.
●Κλειώ Μακρή, γκαλερί «Άστρα» (Καρυατίδων 8, Ακρόπολη, τηλ. 210 9220236), μέχρι 3 Απριλίου.

τέχνη είναι η ατομική έκφραση αποκλειστικά, τότε πρόκειται για μια από τις κορυφαίες περιπτώσεις παγκοσμίως, εάν όμως απαιτείται και η δημόσια εκτέλεση, τότε ο Χαλεπάς είναι μια από τις πιο αδικημένες φυσιογνωμίες που καταγράφηκαν ποτέ, γιατί το προσωπικό έργο του έμεινε στον σχεδιασμό ιδιωτικής εμβέλειας. Ο καλλιτέχνης που «έβγαλε την ψυχή στα χέρια» του, ξανάψαχνε τις ρίζες της όταν τον ξαναβρήκαν μετά τους ψυχιατρικούς εγκλεισμούς. Αντικρύζουμε τώρα αυτά τα έργα, καλά παρουσιασμένα σε ενότητες στον χώρο και ζούμε βήμα βήμα τα σχεδιάσματα του Χαλεπά στον πηλό, τους υπερσκελισμούς εμποδίων στη ζεύξη συμβόλων και αυτή την ανυπέρβλητη ικανότητα σύνθεσης, κάνοντας το κάθε έργο να «παράγει χώρο» και σεβασμό. Ναι, τα φανταζόμαστε σε μνημειακές διαστάσεις, αλλά δυστυχώς δεν έγιναν ούτε όταν επανήλθε ο Χαλεπάς στο επίκεντρο.

Η γοητεία του μικρού γλυπτού είναι το κεντρικό θέμα και στην έκθεση του Βάσου Καπάνταη, επινοητικά στημένη στον χώρο ώστε να ανέβουν στο ύψος του βλέμματος εκατοντάδες σχεδιάσματα με θέμα την ανθρώπινη φιγούρα κυρίως και με άποψη που ταλαντεύεται επιτυχώς ανάμεσα στην αρχαιότητα, στη νεώτερη λαϊκή παράδοση και την αφαίρεση. Ο Καπάνταης αποδεικνύεται ότι σαφώς είχε όραμα, πρόλαβε μάλιστα να το ενσωματώσει στα λίγα έργα που ολοκλήρωσε και αντικρύζουμε στην έκθεση. Έντονα ζωγραφικός ο προβληματισμός του, πάντως, φαίνεται και στα πολυάριθμα μικρά σχέδια που μαρτυρούν κορυφαία ικανότητα και έμπνευση.

Από την έκθεση της Κλειώς Μακρή έφυγα με αίσθημα πληρότητας. Κι εδώ μεν μικρές επιτραπέζιες διαστάσεις, αλλά καθώς φαίνεται τα πρόσωπα και τα κορμιά των κοριτσιών που αντικρύζουμε σε διάφορες στάσεις μοιάζουν εντελεχή, ολοκληρωμένα, ότι έγιναν τόσο μεγάλα (10-30 εκατοστά) για να πάρουν τη φόρμα του βρέφους κι έτσι ν΄ αναστηθούν, όχι για πρόβα μεγέθυνσης. Γοητευτική γλυπτική, χωρίς θεωρίες, αλλά με εξέχουσες ικανότητες και κατασταλαγμένο συναίσθημα φτιαγμένη.