«Τα ντοκιμαντέρ αποκαλύπτουν τα μεγάλα ψέματα»

Για τα μυστικά και… ψέματα του ντοκιμαντέρ, αλλά και τον πολεμοχαρή Μπους μιλούν στα «ΝΕΑ» οι μαχητικοί Αμερικανοί δημιουργοί Τζούλια Ράιχερτ και Στίβεν Μπόγκναρ που τιμώνται από το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης
Δύο φορές υποψήφια για Όσκαρ ντοκιμαντέρ, η Τζούλια Ράιχερτ πιστεύει ότι «η μεγαλύτερη επιτυχία για το έργο σου, είναι να βλέπουν τις ταινίες σου χιλιάδες ή εκατομμύρια θεατές» και άρα «ένα Όσκαρ είναι ένα μεγάλο εφέ, έχει απήχηση, “πουλάει” στο κόσμο». Στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης θα δούμε τις πολιτικές ταινίες τις «Συντρόφισσες» και «Κόκκινο πανί».

Σας αποκαλούν «νονά» του αμερικανικού ανεξάρτητου κινηματογράφου. Τι σημαίνει αυτό για σας;

ΙΝFΟ

Αφιέρωμα στα ντοκιμαντέρ των Τζούλια Ράιχερτ- Στίβεν Μπόγκναρ στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης. Αύριο στις 21.00 θα τιμηθούν στο «Ολύμπιον», ενώ θα δώσουν και masterclass.

«Σημαίνει ότι ήμουνα εκεί από την αρχή, από τη γέννησή του. Ο όρος νονά δείχνει επίσης έναν προστατευτικό ρόλο και είμαι περήφανη γι΄ αυτό. Φαίνεται ότι είναι μέρος της δουλειάς μου να διατηρώ ανεξάρτητο τον… ανεξάρτηπο αμερικανικό κινηματογράφο».

Νεώτερός της ο Στίβεν Μπόγκναρ, αλλά αυτό δεν τους εμπόδισε να είναι σύντροφοι, να έχουν μαζί ένα παιδί και να συν-σκηνοθετούν ντοκιμαντέρ. Ο ίδιος θεωρεί πως «το μεγαλύτερο σχολείο στη ζωή μας ήταν τα λάθη μας» κι όταν του ζητάμε να μας το αναλύσει, λέει: «Τα λάθη είναι οι καλύτεροι δάσκαλοι. Γιατί τα μαθήματα που σου δίνουν είναι εμπλουτισμένα με μετάνοια, ντροπή, ποινές- οικονομικές και συναισθηματικές- μένουν μαζί μας». Πώς είναι να συν-σκηνοθετείς με κάποιον άλλον ένα ντοκιμαντέρ; Πρέπει να έχεις την ίδια άποψη για τη ζωή, την πραγματικότητα γύρω σου;

«Είναι καλύτερα αν υπάρχουν κάποιες διαφορετικές ευαισθησίες και διαφορετική οπτική για τον κόσμο, αυτό κάνει την διαδικασία της συν-σκηνοθεσίας πιο διαλεκτική και το αποτέλεσμα είναι καλύτερο» λέει η Τζούλια Ράιχερτ και συμπληρώνει ο Στίβεν Μπόγκναρ πως «αν μια ιδέα είναι δυνατή, θα επιβιώσει στην πρόκληση. Προκαλούμε ο ένας τον άλλον συνέχεια και αυτό μας κάνει καλύτερους, πιο κοφτερούς δημιουργούς κινηματογράφου. Μαχόμαστε ο καθένας για τις απόψεις μας, υπερασπιζόμαστε τις αποφάσεις μας με μεγάλο πάθος, μέχρις ότου να πείσουμε ο ένας τον άλλον. Αυτό, βέβαια, είναι και επικίνδυνο για μας που είμαστε και ζευγάρι στη ζωή…».

Αλήθεια, σκηνοθετείται η πραγματικότητα;
«Οι ντοκιμαντερίστες δεν σκηνοθετούν όπως οι σκηνοθέτες των ταινιών φιξιόν, είμαστε μάρτυρες, καταγράφουμε τα γεγονότα, κάνουμε ερωτήσεις. Αργότερα, βέβαια, στο μοντάζ, “σκηνοθετούμε” την πραγματικότητα, επιλέγοντας τι θα βάλουμε στην ταινία και τι θα αφήσουμε απέξω. Εκεί είναι πραγματικά που σκηνοθετείται ένα ντοκιμαντέρ, επομένως και πραγματικότητα» απαντά η Τζούλια Ράιχερτ. Λένε ότι η αλήθεια είναι σχεδόν πάντα υποκειμενική για τον καθέναν. Εσείς θεωρείτε τα ντοκιμαντέρ σας αντικειμενικά; «Κανένα ντοκιμαντέρ δεν είναι αντικειμενικό, ποτέ και κανένα! Όταν επιλέγεις ένα θέμα, όταν πιάνεις την κάμερα, όταν κάνεις ερωτήσεις, όταν κάνεις μοντάζ, λες την αλήθεια όπως την πιστεύεις εσύ» τονίζει ο Στίβεν Μπόγκναρ.


«Το συμπέρασμα ανήκει στους θεατές»

Μέσα από τα ντοκιμαντέρ σας ασκείτε και μια κριτική για τα κακώς κείμενα στην κοινωνία;

«Η κοινωνική κριτική είναι ό,τι καλύτερο μπορεί να κάνει ένα ντοκιμαντέρ. Αλλά το “δόλωμα” είναι το πώς εμφανίζεται η κοινωνική κριτική στην ταινία. Είναι πολύ εύκολο να χάσεις το κοινό με το να γίνεις πολύ διδακτικός» παρατηρεί ο Στίβεν Μπόγκναρ, και η Τζούλια Ράιχερτ προσθέτει ότι «μέσα από το κοινό ντοκιμαντέρ μας “Ένα λιοντάρι στο σπίτι” μάθαμε ότι είναι καλύτερα να προβάλουμε διαφορετικές οπτικές του θέματος και να προκαλέσουμε συζήτηση μεταξύ των θεατών για να βγάλουν εκείνοι τα δικά τους συμπεράσματα».

Δεν έχει λίγα περιθώρια επιρροής στην κοινή γνώμη το ντοκιμαντέρ σε μια εποχή σαν τη δική μας, όπου η ενημέρωση έχει παγκοσμιοποιηθεί μέσω των καναλιών και του Διαδικτύου;

«Η δυνατότητα να καταγράφουμε γεγονότα μέσω των κινητών μας τηλεφώνων όπως ο απαγχονισμός του Σαντάμ Χουσεΐν ή τα βασανιστήρια στο Αμπού Γκράιμπ και η διάδοσή τους με αστραπιαία ταχύτητα σε όλο τον κόσμο είναι πολύ ωφέλιμη.

Βοηθάει να αποκαλυφθούν ψέματα. Τα ντοκιμαντέρ, όμως, είναι διαφορετικά, στον τρόπο που αποκαλύπτουν μεγάλα ψέματα. Λένε μεγάλες ιστορίες, μεγάλες αλήθειες» υποστηρίζει η Τζούλια Ράιχερτ.