σινεμα

Ο Νονός των μυστικών υπηρεσιών

Δύο φορές και τις δύο απνευστί. Εκατόν εξήντα επτά λεπτά χωρίς να κουνηθώ στιγμή. Αυτό το σωματικό κριτήριο για τον πληρέστατο «Καθοδηγητή» (Τhe good shepherd) του Ρόμπερτ Ντε Νίρο, μία από τις δύο σπουδαιότερες στιγμές της φετινής αμερικανικής παραγωγής!

Και χειμαρώδες δράμα και κατασκοπεία και οικογενειακό στίγμα και υπαρξιακό αδιέξοδο και ταινία εποχής και όλα. Το ένα μέσα στο άλλο, όπως οι ξύλινες μπάμπουσκες από Ρωσία. Πρώτα το στίγμα της αυτοκτονίας του πατέρα, ύστερα το οικογενειακό δράμα του κεντρικού ήρωα με το όνομα Έντουαρντ Ουίλσον, στη συνέχεια η κατασκοπεία και στο τέλος, στο κέντρο του σύμπαντος ο Νονός της CΙΑ!

Ταυτόχρονα- και όλα οφείλονται σ΄ ένα από τα πιο ολοκληρωμένα σενάρια όλων των εποχών με την υπογραφή του Έρικ Ροθ- στο βάθος του ορίζοντα η ψυχολογία και ο χαρακτήρας του Κονφορμίστα του Μπερτολούτσι. Ταυτόχρονα η αφρόκρεμα της καλής κοινωνίας. Ταυτόχρονα η μασονία. Ταυτόχρονα η συνωμοσία. Ταυτόχρονα η προδοσία. Και ταυτόχρονα η υποκρισία. Μια ιστορία με μετάξι που κάνει φέτες το σύμπαν της επίσημης πολιτικής και της ιδεολογίας της ελεύθερης κοινωνίας.

Πρώτη, μέγιστη, αρετή, η πλάγια, υπολανθάνουσα αναφορά στη σημερινή, κεντρική αμερικανική σκηνή. Άπαντες λευκοί. Άπαντες της αφρόκρεμας. Άπαντες προτεστάντες. Άπαντες- οι πρωτεργάτες- απόφοιτοι πρωτοκλασάτων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων από Γέιλ μέχρι Χάρβαρντ. Έτσι ενώ η ιστορία πηγαινοέρχεται από τη δεκαετία του ΄30 μέχρι το φιάσκο στον Κόλπο των Χοίρων του Κάστρο του ΄60, οι αιχμές, οι συσχετισμοί και οι παραλληλισμοί με την πολιτεία του Μπους είναι τόσο φανεροί όσο το χτύπημα των δίδυμων πύργων και το πλιάτσικο στη Βαγδάτη. Η σκηνή όπου απελπισμένος Σοβιετικός πράκτορας έπειτα από βασανιστήρια ωρών προσπαθεί να πείσει για την ταυτότητά του και που πάνω στην απελπισία του φωνάζει στους Αμερικανούς πράκτορες «Η Ρωσία είναι μια παραφουσκωμένη αγελάδα που δεν είναι, ούτε ήταν απειλή, απλώς σας βολεύει για να διατηρείτε την πολεμική σας βιομηχανία» είναι συνταρακτική. Με απλά λόγια, ο Ντε Νίρο χρησιμοποιεί το «πριν» και αποφλοιώνει το «τώρα».

Δεύτερη αρετή η αλληλοδιαδοχή επεισοδίων, ενσωματωμένων οργανικά στη δράση της ιστορίας, που πλαγίως αναφέρονται στο σύμπαν των μυστικών υπηρεσιών. Το φιάσκο του Κόλπου των Χοίρων (η αποτυχία της CΙΑ, όπως στους δίδυμους πύργους). Η διπλή υπόσταση των Φίλμπι, Μπέρτζες, Μακ Λιν, μεγάλων κεφαλών των βρετανικών υπηρεσιών και παράλληλα μελών του Κομμουνιστικού Κόμματος της ΕΣΣΔ. Οι αποσκιρτήσεις Σοβιετικών πρακτόρων, άλλες αληθινές και άλλες πλαστές. Η αναγκαστική συνεργασία του Σοβιετικού «Οδυσσέα» με τον Αμερικανό «Μother» της CΙΑ, δηλαδή όλοι την ίδια δουλειά κάνουμε, απλώς βρισκόμαστε σε αντίπαλα στρατόπεδα. Κάθε κεφάλαιο αυτής της ποταμιαίας ιστορίας ανοίγει μια καταπακτή. Ο Τζον Λε Καρέ πρέπει να αισθάνεται την απειλή του Έρικ Ροθ.

Τρίτη αρετή η διαρκής «πολεμική» διαλεκτική σχέση ανάμεσα στη ρητορεία και την πρακτική του πρωταγωνιστή. Δολοφονίες, συνωμοσίες, δολοπλοκίες, προδοσίες στο όνομα της πατρίδας, της οικογένειας, της Αμερικής. Τίποτα δεν τον σταματάει, τίποτα δεν τον τρομάζει, τίποΠέμπτη τα δεν τον ταράζει. Δολοφόνος με αγγελικό πρόσωπο χωρίς να έχει λερώσει τα χέρια του με μισή ρανίδα αίματος. Νονός χωρίς όπλο. Νονός με πτυχίο Γέιλ. Το στίγμα της προδοσίας χαραγμένο στην καρδιά του από τον πρώτο έρωτά του. Χάνει παντελώς την ψυχή του όταν εγκαταλείπει το κορίτσι του για να παντρευτεί θυγατέρα της καλής κοινωνίας, με το πρόσχημα «είναι έγκυος στο πρώτο μου παιδί». Από εκεί και πέρα κανένα εμπόδιο, κανένας φραγμός. Όποιος βρεθεί στον δρόμο του καταλήγει στον ουρανό. Ακόμα και ο εγγονός του. Ο πλήρης ορισμός του κονφορμίστα, του εργαλείου, του μηχανισμού, του παρασκηνίου. «Απλοί παπουτσήδες του βασιλιά είμαστε», του λέει ο δάσκαλός του. Ο απόλυτος κυνισμός ντυμένος με κοστούμι, γραβάτα, καλοξυρισμένος, πεντακάθαρος αστός, διοπτροφόρος, σιωπηλός, αξιοσέβαστος και εγκεφαλικός.

Τέταρτη αρετή η απόλυτη ταύτιση φόρμας- περιεχομένου. Κορυφαίο επίτευγμα και μέγιστη τόλμη για μια τόσο δαπανηρή αμερικανική παραγωγή. Ο Ντε Νίρο πετάει στα σκουπίδια βία, θόρυβο, μπουνίδια και σκηνοθετεί δράμα συνωμοσίας ψιθύρων και δωματίων.

«Ο καθοδηγητής»

Οι εγκέφαλοι των μυστικών υπηρεσιών Η επιτομή των κατασκοπευτικών

ταινιών Άπαντες άριστοι

ΒΑΘΜΟΙ = 8

(αριστοτεχνικό)

Όλα χαμηλόφωνα, σιγανά, ανεπαίσθητα, υπαινικτικά. Όπως οι σκιές των μυστικών υπηρεσιών. Τα πάντα στα μουλωχτά. Αυτοκόλλητη η πεμπτουσία των πρακτόρων- αληθινών και όχι πέτσινων και ελληνικών- με το ύφος και το ήθος της σκηνοθεσίας. Για να απολαύσει ο θεατής πρέπει να τεντώσει μυαλό και αυτιά.

Πέμπτη και κολοσσιαία αρετή ο χειρισμός τόσων πολλών, πασίγνωστων πρωταγωνιστών, ακόμα και σε ρόλους των πέντε λεπτών. Ναι, το παιδαρέλι ο Ματ Ντέιμον αποδεικνύεται οργανωμένος εγκέφαλος και χρήσιμο «εργαλείο». Ο Άλεκ Μπόλντουιν σπουδαίος ηθοποιός. Το ίδιο και ο Ουίλιαμ Χαρτ. Ακόμα και ο αγνώριστος γεράκος Τζο Πέσι. Οπωσδήποτε ο θηριώδης Μάικλ Γκάμπον, ο Τζον Τορτούρο, η Μαρτίνα Γκέντεκ από τις «Ζωές των άλλων», ο Ντε Νίρο για τρεις σκηνές και ο Μπίλι Γκρούνταπ. Άπαντες πλην της Αντζελίνα Ζολί, που προσπαθεί αλλά δεν μπορεί, για Όσκαρ β΄ ρόλου.

Και τέλος το μοντάζ αλληλοδιαδοχής χρόνων από το ΄30 στο ΄60 με ενδιάμεση στάση την Αγγλία του 1943 και το Βερολίνο του 1945. Σαν γάργαρο ποτάμι, σαν κρυστάλλινη ενότητα χώρου και χρόνου. Από τις ελάχιστες φορές που οι χρονικές εναλλαγές και τα φλας μπακ υπηρετήθηκαν με τόση ομοιογένεια και τόσο οργανικά κολλημένα στον στόχο της ταινίας. Για να τελειώνω με τον ενθουσιασμό μου. Ό,τι ήταν ο «Νονός» του Κόπολα για τη Μαφία, το ίδιο είναι ο «Πληροφοριοδότης» για τη CΙΑ! Με δυο λόγια: Νεαρός της καλής κοινωνίας από πατέρα ναύαρχο και απόφοιτος του Γέιλ, πρώτα οργανώνεται σε αδελφότητα κάποιας μασονίας, ύστερα στρατολογείται στο FΒΙ και στη συνέχεια αναλαμβάνει πρώτο βιολί σε μυστική υπηρεσία, τον πρόδρομο της CΙΑ. Η κεντρική αμερικανική, πολιτική σκηνή το κυρίως πιάτο της ταινίας!


Η γοητεία της παχυσαρκίας

Με σκουπίδια και μάλιστα παχύσαρκα και ο Μεξικάνος Κάρλος Ρεϊγάδας του «Βattle in Ηeaven». Κι όμως από το «διπλωμένο» ξίγκι και από την πεολειξία παράγεται τόση εικαστική ομορφιά επιπέδου Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης!

Η ιστορία σχηματική, αποσπασματική και «τυφλή». Η εξήγηση απλή. Η εικαστική αναπαράσταση το πρώτο και αναντικατάστατο βιολί σ αυτή την ορχήστρα χρωμάτων του δημιουργού μιας άλλης αισθητικής λάμψης, του «Japon» που πέρασε απαρατήρητο το 2003. Οι ηθοποιοί κόντρα στη μόδα του όμορφου, του καλλίγραμμου, του ωραίου, του ευπρεπούς, του μέσου όρου. Πάνω σ΄ αυτά τα παχύρρευστα κορμιά είναι αποτυπωμένες η δυσμορφία, το χάος, η εγκληματικότητα και η μπόχα του υπόνομου μιας τριτοκοσμικής χώρας. Τα πρόσωπα, ζωντανά πορτρέτα από πίνακες Μεξικάνων ζωγράφων. Το αποτέλεσμα εντυπωσιακό. Ταυτόχρονα το απωθητικό, υβριστικό, προσβλητικό να κάνει παρέα με το ελκυστικό και το τερατικό με το καθημερινό. Τα ετερόκλητα έλκονται. Αμαρτία με θρησκεία. Ομορφιά με ασχήμια. Αθωότητα με διαστροφή. Και φυσικά έγκλημα και τιμωρία!

Πάνω σ΄ αυτό το παιχνίδι των αντιθέσεων και σ΄ αυτή την κατακλυσμιαία παράθεση προσωπογραφιών αντανακλάται η κοινωνική ουσία και παράλληλα ζωγραφίζεται η κατάπτωση των απογόνων ενός πολιτισμού σαν αυτόν των Ίνκας. Απόδειξη; Όλοι τους υπηρετούν τους Λευκούς. Απόδειξη; Η εγκληματική τους δραστηριότητα. Απόδειξη η μηχανική τους κινησιολογία. Σκουριασμένες οι κλειδώσεις από την παχυσαρκία και την αφασία. Απόδειξη η σεξουαλική τους ανησυχία. Από τη μια ο Μεξικάνος Ινδιάνος να δίνει το εργαλείο του για πεολειξία σε μια λευκή πόρνη κόρη στρατηγού, προκειμένου να την ταπεινώσει. Από την άλλη, με ευαισθησία ρομαντικού να αγκαλιάζει την καλή του, μια παχύσαρκη και πανάσχημη Ινδιάνα, τη θηλυκή του όψη που την αγαπάει τρελά. Σ΄ αυτή τη σκηνή ο Ρεϊγάδας συναντάει τον Φασμπίντερ της αλησμόνητης ιστορίας «Ο φόβος τρώει τα σωθικά».

Και για να τελειώνω. Η γραμμική, κινηματογραφική αφήγηση δεν είναι πάντα δημιουργική. Ο Σκορσέζε «μιλάει» με τις σφαίρες και τα ξεκοιλιασμένα «καλά παιδιά». Ο Γιάννης Οικονομίδης «σκοτώνει» με ανελέητη βωμολοχία. Ο Μεξικάνος ζωγραφίζει με ξίγκι και αποφάγια. Όποιος θαρραλέος τολμήσει να δρασκελίσει το κατώφλι ας αναρωτηθεί: Γιατί άραγε δέχομαι τον Πικάσο και απορρίπτω τον Ρεϊγάδας; Μπας και με τόσες στρώσεις γράσου δεν μπορώ να διακρίνω το διαμάντι μέσα από τα σκουπίδια; Με δυο λόγια: Γιγαντιαίος και «ακούνητος» Μεξικάνος-Ινδιάνος, σωματοφύλακας και σοφέρ μιας λευκής πόρνης πολυτελείας, έξω από τα όρια του νόμου και της κοινωνίας. Μόλις έχει πεθάνει ένα παιδί που μαζί με τη γυναίκα του έχουν απαγάγει για λύτρα. Ήρθε λοιπόν η στιγμή της τιμωρίας.

Πρώτα όμως πρέπει να απολαύσει τον στοματικό έρωτα της αφεντικίνας και στη συνέχεια γονατιστός προσκυνητής της Παναγίας της Γ ουαδελούπης να ταπεινωθεί και να μετανοήσει!

«Βattle in heaven»

Η τέχνη της ασυμμετρίας Πανάσχημα σώματα, πανέμορφες

εικόνες

Πινακοθήκη με προσωπογραφίες

ΒΑΘΜΟΙ = 7

(μην πάτε, θα σιχαθείτε)

Τα παιδικά χρόνια του Βάνια

Δύο πρεμιέρες αποκλειστικά για φίλους με σκέψη και ουσία από Ρωσία και Ελβετία:

«Ο Ιταλός». Κοινωνικό δράμα του Αντρέι Κραβτσούκ με βραβεία και μ΄ έναν πιτσιρικά- τον Κόλια Σπιριντόνοφ – όλο μάτια. Μάχης, ευαισθησίας και ανεξαρτησίας. Όπου εξάχρονο εγκαταλειμμένο- όπως χιλιάδες άλλα της σημερινής Ρωσίαςδραπετεύει από το ορφανοτροφείο και μόνος του, γυμνός ανάμεσα σε λύκους, ψάχνει να βρει την αληθινή του μητέρα που ζει σε άλλη πόΜ

ΒΑΘΜΟΙ = 6

(θα το δει κανείς εκεί πέρα στο «Φιλίπ»;)

λη. Κόντρα σε όλους και σε όλα. Χαρμάνι ρεαλισμού και ποίησης. Με δάκρυα στο τέλος, να σου φεύγει η μαγκιά. Πώς κατάντησε αυτή η τεράστια χώρα από το ιερατείο του Κρεμλίνου! «Φροϊλάιν» (Frauelein) Έτερο κοινωνικό δράμα από την Αντρέα Στάκα, γεννημένη στην Ελβετία από Βοσνιοκροάτες γονείς. Συνάντηση και σύγκρουση δύο κόσμων. Από τη Σερβία η πενηντάχρονη Ρούσα (Μιριάνα Καράνοβιτς του «Underground»), από το Σαράγεβο η 22χρονη Άννα (Μαρίγια Σκάρισιτς). Αμφότερες κάτοικοι Ζυρίχης. Η πρώτη οργανωμένη, πειθαρχημένη και συντηρητική. Η δεύτερη μοντέρνα, ελεύθερη και επιθετική. Τόσο κοντά και τόσο μακριά μαζί. Μέχρι τη στιγμή που η Σέρβα μαθαίνει ότι η Άννα πάσχει από λευχαιμία και τότε οι αποστάσεις εξανεμίζονται και οι δύο γυναίκες γίνονται ένα. Τρυφερό, ανθρώπινο, αλλά προβλέψιμο και συνηθισμένο. Ό,τι πρέπει για φεστιβάλ πρωτοεμφανιζόμενων σκηνοθετών.

ΒΑΘΜΟΙ = 5

(so what?)

Το ποδόσφαιρο πάει σινεμά

Δύο – από πρώτη ανάγνωση αντίθετοι πόλοι του αισθητικού και κοινωνικού φάσματος, αυτοί του ποδοσφαίρου και του κινηματογράφου- συναντιούνται από σήμερα έως και τις 7 Μαρτίου στο «Ολύμπιον» της Θεσσαλονίκης .

Το αφιέρωμα με τον τίτλο «Το σινεμά στη σέντρα» (συνδιοργάνωση του Φεστιβάλ Κινηματογράφου και του υφυπουργείου Αθλητισμού) περιλαμβάνει την προβολή συνολικά δέκα ταινιών, αρχής γενομένης απόψε στις 19.00 με την προβολή της ταινίας «Ζιντάν: Ένα πορτρέτο του 21ου αιώνα» που γύρισαν, λίγο πριν από τον τελικό του Παγκοσμίου Κυπέλλου 2006 και την επεισοδιακή αποχώρηση του θρυλικού «Ζιζού» από τα γήπεδα, ο Ντάγκλας Γκόρντον και ο Φελίπε Παρένο. Η ταινία συνοδεύεται από μουσική που έγραψαν τα μέλη του ροκ συγκροτήματος Μogwai. Ευρύτερα κοινωνικό και πολιτικό ενδιαφέρον συγκεντρώνει και η προβολή της τελευταίας πολυβραβευμένης ταινίας του Ιρανού Τζαφάρ Παναχί με τον τίτλο «Οffside», που πραγματεύεται την ιστορία μιας ομάδας γυναικών στο Ιράν που παρά την απαγόρευση για την παρουσία γυναικών στις αθλητικές εγκαταστάσεις μεταμφιέζονται σε άνδρες και εισέρχονται στο γήπεδο Αζάντι της Τ εχεράνης.

Στο πλαίσιο του αφιερώματος θα πραγματοποιηθεί στις 12 το μεσημέρι της Κυριακής 4 Μαρτίου εκδήλωση και παράλληλη βράβευση παλαίμαχων ποδοσφαιριστών, ενώ για τη Δευτέρας 5 Μαρτίου στις 19.00 προγραμματίζεται δημόσια συζήτηση με το θέμα: «Η βία στα γήπεδα και η μεταφορά της στο σινεμά».

Β.Χ.
Πιθηκάνθρωποι παντός καιρού

Λούνα παρκ, πολτός τεράτων και ευνοούμενος των καφενείων των multiplex ο «Άσος στο μανίκι» (Smokin΄ aces) του Τζο Κάρναχαν με Άντι Γκαρσία, Μπεν Άφλεκ, Ρέι Λιότα, Τζέρεμι Πίβεν, ακόμα και Αλίσια Κιζ να μπαινοβγαίνουν από το ένα στο άλλο κλουβί ζωολογικού κήπου της Αμερικής και του Κουέντιν Ταραντίνο!

Στα πρώτα πέντε λεπτά ψάχνεις για ασπιρίνη. Στο μισάωρο τρέχεις για λεξοτανίλ. Στο τέλος- αν αντέξεις- θα χτυπήσεις και μερικά γραμμάρια ηρωίνης. Έτσι για να φύγεις. Πού να πας; Στο πουθενά παρέα με τα σκουπίδια. Αυτή η μεγάλη αλήθεια.

Επί της ουσίας μοιάζει με τηλεφωνικό κατάλογο πάσης φύσεως δολοφόνων, ακόμα και αυτών που λόγω ακράτητου σαδομαζοχισμού καταβροχθίζουν τα δάχτυλά τους! Πιθηκάνθρωποι παντός καιρού. Επί της σκηνοθεσίας σαν φωτοτυπικό μηχάνημα σκηνών από «Ρulp fuction», «Δύο καπνισμένες κάννες» και κάθε είδους χαβαλέ. Επί της ιδεολογίας σαν πρόσχημα ότι τάχα μου κάνουμε πλάκα με τους γκάνγκστερ, τη βία, τις Αction movies και όλα τα συμπαρομαρτούντα. Επί της οικονομίας αλληθωρίζουμε προς τα ταμεία. Δήθεν κουλτούρα, δήθεν σπλάτερ, δήθεν αστεία, δήθεν μαύρη κωμωδία. Όλα δήθεν. Το διά ταύτα μελαγχολικό, απογοητευτικό και προσβλητικό. Και για τους λεβέντες του filmmaking και για τους πιτσιρικάδες θεατές. Τόσα ταλέντα να καταναλώνουν φαιά ουσία για τέτοιες ανεκδιήγητες χαλκομανίες. Δεν μπορεί, ο κατήφορος διάολε κάπου θα πιάσει πάτο. Ι hope!

Με δυο λόγια: Όλα μέσα. Από το FΒΙ μέχρι τον τελευταίο πληρωμένο killer και φυσικά τη Μαφία. Να χορτάσουν και οι άστεγοι. Σα να καταναλώνεις καμιά δεκαριά king size χάμπουργκερ, παρέα με άλλες τόσες Κing size κόκα κόλα και δέκα πλαστικά πιάτα τηγανητής πλαστικής πατάτας giant. Δηλαδή οι ομοσπονδιακοί με επικεφαλής τον Άντι Γκαρσία σπεύδουν να προφυλάξουν σαν μάρτυρα κατηγορίας της Μαφίας τρισάθλιο, νοσηρό μεγαλοκακοποιό τον οποίο η φαμίλια έχει επικηρύξει με ένα εκατομμύριο δολάρια. Επομένως και ταυτοχρόνως με το FΒΙ, στον τόπο του εγκλήματος, σε πολυτελή σουίτα του Λας Βέγκας ορμάει πλήθος πληρωμένων δολοφόνων. Η κατάληξη αναμενόμενη σαν πλαστική οπερέτα. Βlood bath!

«Άσος στο μανίκι»

Διασυρμός του Ταραντίνο Εξευτελισμός των ηθοποιών Πολτοποίηση της κινηματογραφικής

μηχανής

ΒΑΘΜΟΙ = 0

(πενταφυλλία)

Ασυναρτησίες του Τρίερ

«Το μεγάλο αφεντικό» (Τhe boss of it all). Από τα πρώτα λεπτά της φερόμενης ως κωμωδίας, τελευταίας ταινίας του Λαρς φον Τρίερ, κρατιόμουν να μην γκρεμιστώ! Κάποιος που υποτίθεται πως είναι μεγαλοϊδιοκτήτης μιας προς πώληση επιχείρησης πλασάρει στη θέση του έναν ανώνυμο ηθοποιό να παραστήσει τον αρχηγό. Ε, και; Ουδέν. Η φλυαρία πάει σύννεφο, η ασυναρτησία πέφτει σαν τους καταρράκτες του Νιαγάρα και τα αστειάκια μοιάζουν με δανέζικα κρύα λουκανικάκια. Πώς συνέβη αυτό; Το μεγάλο αφεντικό είμαι εγώ λέει ο πανύψηλος δημιουργός. Επομένως μπορώ να επιβάλλω τα πάντα. Ακόμα και τη βλακεία μου. Ενίοτε συμβαίνει. Όμως συμβαίνει και το άλλο. Ο θεατής να εκλάβει τον εαυτό του ως το μεγάλο αφεντικό και αντί για χειροκρότημα να εκτοξεύσει κανένα κεσεδάκι γιαούρτι στον μεγάλο δημιουργό!

ΒΑΘΜΟΙ = 1

(ένας το αφεντικό)