Υβρίδια θεωρητικής σοβαροφάνειας

Κοινή και στους δύο συγγραφείς είναι μια αξιοπρόσεκτη ιδιομορφία. Στα μυθιστορήματά τους ο συγγραφέας παραγκωνίζεται κατά καιρούς από τον ακαδημαϊκό ή τον θεωρητικό. Η κύρια απασχόληση επιβάλλεται στη δευτερεύουσα, που είναι το μυθιστόρημα.

Στο Ένα κρανίο για τον Γιόρικ το διαπιστώνει κανείς αυτό από τον πακτωλό των θεατρικών αναφορών που περιέχει το μυθιστόρημα.

Δεν ξέρω αν οφείλονται στον ίδιο τον συγγραφέα ή αν προστέθηκαν από την επιμελήτρια, αλλά ακόμα και αν ισχύει η πρώτη περίπτωση, η επιμελήτρια όφειλε να είχε την τόλμη να τις αφαιρέσει γιατί κουράζουν τον αναγνώστη και εν τέλει κάνουν κακό στο μυθιστόρημα. Δεν μιλάμε για κάποιες υποσημειώσεις, αλλά (έλεος!) για μετρημένες ογδόντα δύο παραπομπές. Εν τοιαύτη περιπτώσει, πόσες θα έπρεπε να υπάρχουν στο Όνομα του Ρόδου, που είναι μια πολιτική και θρησκευτική τοιχογραφία του Μεσαίωνα;

Και όμως δεν υπάρχει καμία.

Και στον Χάλκινο οφθαλμό ωστόσο, ο πανεπιστημιακός Παναγιώτης Αγαπητός σπρώχνει κατά διαστήματα τον μυθιστοριογράφο στο περιθώριο. Είναι τα σημεία όπου κυριαρχεί η γνωστική διάθεση για το Βυζάντιο με περιγραφές και λεπτομέρειες, οι οποίες ελάχιστα προσθέτουν στο μυθιστόρημα.

Αντιθέτως, στα σημεία αυτά η αφήγηση σκαλώνει και η εξέλιξη καθυστερεί χωρίς λόγο. Τι χρειάζεται, για παράδειγμα, το επίμετρο; Το μυθιστόρημα είναι πεντακάθαρο και χωρίς αυτό.

Έχω την εντύπωση ότι η πρακτική αυτή εγκαθίσταται σταδιακά ως γενικότερη αντίληψη εν μέρει των Ελλήνων συγγραφέων, κυρίως όμως των μεταφραστών και των επιμελητών: να φορτώνουν τα αστυνομικά μυθιστορήματα με παραπομπές. Τα μυθιστορήματα του Μονταλμπάν στα ελληνικά βρίθουν παραπομπών. Αντίθετα, στις αντίστοιχες γερμανικές μεταφράσεις δεν υπάρχει ούτε μία. Αυτή η φιλολογίζουσα αντίληψη κάνει κακό στο μυθιστόρημα, γιατί το μετατρέπει σε υβρίδιο θεωρητικής σοβαροφάνειας και δημιουργεί στον αναγνώστη την αρνητική εντύπωση ότι χρειάζεται ειδικές γνώσεις για να κατανοήσει ένα παραμύθι.

Βάιος Παγκουρέλης

ΕΝΑ ΚΡΑΝΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΓΙΟΡΙΚ

ΕΚΔ. ΝΕΦΕΛΗ, 2006, ΣΕΛ. 270, ΤΙΜΗ: 15,50 #