επιφυλλιδα

Ελευθερία επιλογής και κατανόησης

O επισκέπτης των μουσείων λαμβάνεται σήμερα σοβαρά υπόψη. Καθοδηγείται παιδευτικά, αλλά αφήνεται ταυτόχρονα ελεύθερος να επιλέγει και να κατανοεί. Καθώς βιώνει τα αντικείμενα του παρελθόντος στο μουσειακό τους περιβάλλον, πρέπει να μπορεί να ξεπερνά το φράγμα του χρόνου από το σήμερα στο χθες και να αναπλάθει το παρελθόν μέσα από τις αποσπασματικές και επιλεγμένες εικόνες που του προσφέρονται.

Πρωτοπόρο στον κοινωνικό, παιδαγωγικό- εκπαιδευτικό ρόλο του και στη σύγχρονη εκθεσιακή πρακτική και πρότυπο στέκεται το Μουσείο Μπενάκη, γεγονός που οφείλεται και στον τεράστιο πλούτο και την ποικιλία των συλλογών του. Οι απόψεις της γενιάς του ΄30 για την αξία και του νεοελληνικού πολιτισμού και της σύγχρονης δημιουργίας βρήκαν συνεχιστές, οι οποίοι κατάφεραν με επιμονή, πίστη και αγώνες να κάνουν πράξη το όραμά τους, με κύριο εκπρόσωπο τον Άγγελο Δεληβορριά. Η πολιτιστική έκρηξη που χαρακτηρίζει σήμερα το Μουσείο Μπενάκη οφείλεται στην προσωπικότητά του.

Μέσα στο ίδιο κλίμα κινείται και το νεοσύστατο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης (γιορτάζει φέτος τα εικοστά του γενέθλια) με επικεφαλής την Ντόλλη Γουλανδρή και τον δραστήριο διευθυντή του Νίκο Σταμπολίδη. Μολονότι η συλλογή του είναι σχετικά περιορισμένη αριθμητικά και προσανατολισμένη προς το Αιγαίο και τις Κυκλάδες,

Το Βυζάντιο, η νεοελληνική τέχνη, η σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία, αντιμετωπίζονται ισότιμα με την αρχαιότητα (προϊστορική, αρχαϊκή, κλασική, ρωμαϊκή)

οι περιοδικές εκθέσεις (Πικάσο, Νταλί, Καραβάτζιο, η Μορφή της Αρχής κ.ά.) αποκαλύπτουν μια δυναμική που υπόσχεται ουσιαστικότερα ανοίγματα στο εγγύς μέλλον. Το Βυζάντιο, η νεοελληνική τέχνη, η σύγχρονη καλλιτεχνική δημιουργία, αντιμετωπίζονται ισότιμα με την αρχαιότητα (προϊστορική, αρχαϊκή, κλασική, ρωμαϊκή). Τα μαρμάρινα κυκλαδικά ειδώλια με τις αφαιρετικές φόρμες δεν αποτελούν αντικείμενα αισθητικού αποκλειστικά ενδιαφέροντος, δεν περιγράφονται πια ως « ποιήματα σε μάρμαρο », αλλά αντιμετωπίζονται ως τέχνεργα με ανθρωπολογικό ενδιαφέρον μέσα στο ανασκαφικό- αρχαιολογικό τους περιβάλλον, φορείς πολύτιμων πληροφοριών, που, σε συνδυασμό με άλλα συμφραζόμενα, συμβάλλουν στην κατανόηση του πολιτισμού των Κυκλάδων την εποχή του Χαλκού.

Είναι προφανής η στροφή και του υπουργείου Πολιτισμού προς τις σύγχρονες τάσεις τόσο στο πνεύμα του νέου νόμου για την πολιτιστική κληρονομιά (ορίζεται μεταξύ άλλων ότι « το μουσείο εκθέτει για μελέτη,παιδεία και ψυχαγωγία »), όσο και στην πράξη, με τις εκθέσεις και τις καλλιτεχνικές εκδηλώσεις στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο με διευθυντή τον Δημήτρη Κωνστάντιο, καθώς και σε άλλα κρατικά μουσεία. Οι αρχαιολόγοι δεν είναι πια μονόπλευροι κλασικιστές, έχουν διευρύνει τον ορίζοντά τους στην εκτίμηση των μνημείων, κινητών και ακίνητων, όλων των εποχών.

Ο Πέτρος Θέμελης είναι καθηγητής Κλασικής Αρχαιολογίας