ΤΗΝ ΚΥΠΡΙΑΚΗ ΤΡΑΓΩΔΙΑ

Ένα λογοτεχνικό αφήγημα που τροφοδοτείται από την αναπόφευκτη σχέση-σύγκρουση ενός συγκαιρινού μας Έλληνα με την ιστορία-χαίνουσα πληγή της πατρίδας του, της Κύπρου, προσφέρει ένα αδέκαστο μέτρο για να κρίνουμε τη στάση της σύγχρονης ελλαδικής λογοτεχνίας απέναντι αφενός στην κυπριακή τραγωδία, αφετέρου στην ιστορία γενικότερα. Η ελλαδική λογοτεχνία μετά το 1974 και μέχρι τις μέρες μας αναφέρθηκε λίγο, σχεδόν ελάχιστα, στην κυπριακή τραγωδία. Πώς αιτιολογείται αυτή η έλλειψη; Η εθνική βαρύτητα του γεγονότος της τουρκικής εισβολής και κατοχής ήταν και παραμένει τόσο μεγάλη ώστε η παραπάνω έλλειψη δεν αφορά τόσο στη θεματική της ελλαδικής μεταπολιτευτικής λογοτεχνίας, όσο θίγει μιαν ηθική επιλογή της.

Υποψιάζομαι, δηλαδή, ότι η παράκαμψη της κυπριακής τραγωδίας, αν δεν δείχνει ασύγγνωστη αδιαφορία, υποκρύπτει την ενοχή των Ελλαδιτών λογοτεχνών έναντι του κυπριακού ελληνισμού για τα γεγονότα του ΄74 και για όσα τα ακολούθησαν μέχρι σήμερα. Η σχέση της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας με την ιστορία είναι ένα πολυσύνθετο ζήτημα. Η νεώτερη ελληνική λογοτεχνία, μέχρι τη δεκαετία του 1970, τράφηκε από τις ανατάσεις αλλά κυρίως τις συμφορές της ιστορίας: τη Μικρασιατική Καταστροφή, τον ελληνοϊταλικό πόλεμο, τον Εμφύλιο. Οι περισσότεροι άξιοι Έλληνες λογοτέχνες αναμετρήθηκαν με την επιτακτική ανάγκη του ατόμου-συγγραφικού υποκειμένου να εκφράσει, από τη δική του περιορισμένη σκοπιά, το ιστορικό βίωμα, με άλλα λόγια το πώς η ιστορία καθόρισε τη ζωή του, το σώμα και την ψυχή του, και στιγμάτισε τη μνήμη του. Στα χρόνια της μεταπολίτευσης και μέχρι σήμερα, η στάση αυτή φαίνεται να αλλάζει και συνέπεια αυτής της αλλαγής είναι η παράκαμψη της κυπριακής τραγωδίας.

Ο περαιτέρω σχολιασμός του ζητήματος της σχέσης της

Γιώργος Χαριτωνίδης

ΜΕ ΔΙΑΒΑΤΗΡΙΟ ΚΑΙ ΒΙΖΑ ΜΙΑΣ ΜΕΡΑΣ

ΕΚΔ.: ΚΕΔΡΟΣ 2006, ΣΕΛ.: 87, ΤΙΜΗ: 8,50 #

σύγχρονης ελλαδικής λογοτεχνίας, ιδίως της πεζογραφίας, με την ιστορική πραγματικότητα δεν μπορεί παρά να γίνει εδώ μέσω δύο, σχεδόν δημαγωγικών, ερωτημάτων: α) Μήπως η τόσο διαδεδομένη τις τελευταίες δεκαετίες τάση της ελληνικής πεζογραφίας για μυθιστορήματα με ιστορική θεματική, εντοπισμένη σε ένα λιγότερο ή περισσότερο μακρινό και κατ΄ ουσίαν άσχετο με το παρόν μας παρελθόν, υποκρύπτει τη φυγή από το παρόν και συνεπώς την απώθηση προς όσα διαμορφώνουν, στο επίπεδο της συγχρονίας, την (υπό αναζήτηση) ιστορική μας ταυτότητα; β) Ποια μπορεί να είναι η αντοχή στον χρόνο μιας λογοτεχνίας που δεν αντλεί το υλικό της αφενός από το παρόν, αφετέρου από εκείνα τα φλέγοντα σημεία της ιστορίας, όπως η συνεχιζόμενη κυπριακή τραγωδία, που επηρεάζουν το παρόν;

Αναρωτιέμαι, τέλος, αν η προσπάθεια να απαντηθούν τα παραπάνω ερωτήματα απολήγει στο διχαστικό αλλά και ηθικό δίλημμα που αφορά τους αναγνώστες της σύγχρονης πεζογραφικής παραγωγής: ή διαβάζουμε τη λογοτεχνία του Κύπριου Χαριτωνίδη ή διαβάζουμε τη σύγχρονη ευπώλητη ελλαδική πεζογραφία για αβροδίαιτες κυρίες των βορείων προαστίων, κάπου χαμένες στον ανιστορικό τους μικρόκοσμο.