Σαρκοφάγα κρίνα

ΠΡΙΝ ΑΦΗΣΕΙ ΤΟΝ ΜΑΤΑΙΟ ΤΟΥΤΟ ΚΟΣΜΟ ΤΟ 1923, ΣΕ
ΗΛΙΚΙΑ ΜΟΛΙΣ ΕΙΚΟΣΙ ΠΕΝΤΕ ΕΤΩΝ, Η ΜΙΚΡΗ ΝΕΟΖΗΛΑΝΔΗ
ΕΙΧΕ ΚΙΟΛΑΣ ΠΡΟΛΑΒΕΙ ΝΑ ΣΗΜΑΔΕΨΕΙ ΤΗΝ ΑΓΓΛΟΣΑΞΟΝΙΚΗ
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΜΕ ΤΑ ΛΙΛΙΠΟΥΤΕΙΑ ΔΙΗΓΗΓράφει
ΤΗΣ
Η αγγλική γλώσσα στο ζενίθ των δυνατοτήτων της. Λέξεις απόλυτης ακριβείας, και δομή σύνταξης ικανή να καταλήξει σε λογοτέχνημα με τον αυτόματο πιλότο. Πίσω από αυτό το μίνιμαλ chef d΄ oeuvre κρύβεται το λεπτό χεράκι της φθισικής δεσποινίδας Μάνσφηλντ. Μέχρι πρότινος έβαζα το χέρι μου στη φωτιά ότι το αριστούργημα αυτό του μοντερνισμού δεν μπορεί να διαβαστεί παρά μόνο από το πρωτότυπο. Ευτυχώς που «Το Γκάρντεν Πάρτι» είχε την τύχη να μεταφραστεί από την ποιήτρια Μαρία Λαϊνά, οπότε δεν υπάρχει καμιά δικαιολογία σε όσους δεν το έχουν διαβάσει ακόμη.

Εγγλέζικος κήπος
Ο λεξικογραφημένος όρος «εγγλέζικος κήπος» δεν αποτελεί μια ακόμη εκδοχή αρχιτεκτονικής κήπων αλλά μια ολόκληρη κοσμοθεωρία έτσι όπως μιμείται την ατημελησία της ίδιας της φύσης: παρτέρια που ανθίζουν κατά βούληση χωρίς τη φορμαλιστική περί κήπων αντίληψη των Γάλλων και θάμνοι που αναπτύσσονται άναρχα αψηφώντας την ψαλίδα του κηπουρού. Μέσα σ΄ αυτή την ιδιωτική Εδέμαποκλειστικό προνόμιο των αστών της εποχής- η γνώση του θανάτου έχει μαρξιστική μάλλον παρά τελεολογική χροιά και έρχεται από εκεί που δεν την περιμένεις. Στο ομότιτλο διήγημα της συλλογής, η νεαρή Λάουρα εν όψει του γκάρντεν πάρτι παρακολουθεί τους εργάτες που στήνουν την εξέδρα για την ορχήστρα και σκέφτεται «γιατί να μην έχει φίλους εργάτες αντί για τα ανόητα αγόρια με τα οποία χόρευε και έτρωγε μαζί τις Κυριακές το βράδυ». Ξαφνικά η τρυφερή μας ντεπιτάντ μαθαίνει ότι ένας αγωγιάτης σκοτώθηκε εν ώρα εργασίας τη στιγμή που εκείνη τακτοποιούσε στο βάζο μια αγκαλιά κρίνα. Η είδηση του θανάτου προκαλεί στο κορίτσι την πρώτη του συνειδησιακή (πολιτική;) ρωγμή αλλά δυστυχώς κανείς δεν συμφωνεί μαζί της να αναβληθεί η βεγγέρα επειδή στο διπλανό φτωχόσπιτο έχουν πένθος. Οι «άξεστοι» αστοί της Μάνσφηλντ δεν διστάζουν μάλιστα να προσβάλουν τους εργατικούς και τους ακτήμονες πετώντας τους τα αποφάγια τους σε συσκευασία δώρου. Ένα πεσκέσι με τα απομεινάρια της γιορτής θα πληγώσουν το πένθος και την αισθητική της απορφανισμένης οικογένειας. «Στάσου, πάρε και τα κρίνα. Άνθρωποι αυτής της τάξης εντυπωσιάζονται πολύ με τα κρίνα».

Στα «Περιστέρια» η πρώτη γνώση του θανάτου ή της ματαίωσης χτυπάει από αλλού την ανυπότακτη Αν η οποία συναινεί σε ένα γάμο που ουδέποτε επιθύμησε υπακούοντας σε ασυνείδητες περί του προορισμού των γυναικών εγγραφές. Στις «Κόρες του αείμνηστου Συνταγματάρχη» αι δυο ορφαναί ενηλικιώνονται ανεπιτυχώς και οψίμως όταν ο πατέρας τους φεύγει από τη ζωή χωρίς να πάρει μαζί του ούτε καν το αγαπημένο του ημίψηλο.

Βαρβαρότητα
Η βαρβαρότητα που κρύβεται πίσω από τη φιλανθρωπία των αστών είναι ό,τι θυμώνει περισσότερο τη νεαρή συγγραφέα. Για την αισθητική των φτωχών και των αλλοπαρμένων αντίθετα, τρέφει μεγάλο θαυμασμό και πλησιάζει με θρησκευτική σχεδόν ευλάβεια τον αλλόκοτο πολιτισμό τους. Στο εκπληκτικής ψυχογραφικής ακρίβειας διήγημα «Μια νεαρή κοπέλα» βάζει στο στόμα της καταθλιπτικής ηρωίδας της την ασήκωτη ατάκα «Σας παρακαλώ αφήστε με. Μου αρέσει να περιμένω. Αλήθεια… αλήθεια, μ΄ αρέσει, σ΄ ό,τι μέρος και να ΄ναι», ενώ στο «Ταξίδι» αφήνει χωρίς λόγια τη θλίψη της γιαγιάς που συνοδεύει το ορφανό εγγόνι της, με μοναδική επεξήγηση την περιγραφή ενός λασπωμένου χωματόδρομου «που δεξιά κι αριστερά του κοιμόντουσαν μουσκεμένα άνθη».

Για τη μάγισσα του μοντερνισμού η ηθική λειτουργία της αισθητικής είναι εκ των ων ουκ άνευ. Εξ ίσου απαραίτητο θεωρώ ότι είναι για τον σύγχρονο αναγνώστη να έρθει σε επαφή με το «Γκάρντεν Πάρτι».