Κολλημένοι με τα στερεότυπα

ΕΙΝΑΙ ΓΕΝΙΚΑ ΠΑΡΑΔΕΚΤΟ ΟΤΙ, ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, Η ΠΑΙΔΙΚΗ ΚΑΙ Η ΝΕΑΝΙΚΗ
ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΕΞΥΠΗΡΕΤΟΥΣΕ ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ ΝΑ ΕΞΥΠΗΡΕΤΕΙ ΔΙΔΑΚΤΙΚΟΥΣ
ΣΤΟΧΟΥΣ, ΕΜΜΕΣΟΥΣ Ή ΑΜΕΣΟΥΣ. ΜΟΝΟ ΠΟΥ ΣΗΜΕΡΑ
Ο ΑΞΟΝΑΣ ΤΟΥ ΔΙΔΑΚΤΙΣΜΟΥ ΕΧΕΙ ΜΕΤΑΤΟΠΙΣΤΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ
ΣΤΗΝ ΚΟΙΝΩΝΙΑ, ΠΡΙΜΟΔΟΤΩΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΟΛΙΤΙΚΑ ΟΡΘΗ ΗΘΙΚΗ ΣΥΜΠΕΡΙΦΟΡΑ
ΚΑΙ ΚΑΛΛΙΕΡΓΩΝΤΑΣ ΝΕΑ ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΑ
Παλιότερα, στα καθ΄ ημάς ο στόχος αυτός εξυπηρετούνταν από τα ιστορικά μυθιστορήματα, άλλοτε για να τονωθεί το εθνικό αίσθημα κι άλλοτε για να γίνουν γνωστές ιστορικές περίοδοι, καταστάσεις και γεγονότα που επισήμως αποσιωπούνταν. Τελευταία, λίγα μυθιστορήματα έχουν ιστορικό προσανατολισμό και περισσότερο αναπλάθουν εποχές, παρά διδάσκουν, όπως Τα χρώματα της Ίριδας της Ζ. Σπυροπούλου που εξιστορεί τα της ζωής στη μεταπολεμική Ελλάδα, Το σεντούκι με τ΄ αμύθητα σεντέφια της Τζ. Τασάκου με θέμα τη Μικρασιατική Καταστροφή ή Η χαμένη πόλη της Μ. Λυρατζή, μια ιστορία που διαδραματίζεται σε δυο εποχές, στο σήμερα και στην αρχαιότητα (όλα στον Κέδρο).

Σήμερα, ο άξονας του διδακτισμού έχει μετατοπιστεί και το βάρος δίνεται στα βιβλία με κοινωνικό περιεχόμενο, μέσα από τα οποία τα παιδιά και οι νέοι καλούνται να κοινωνικοποιηθούν και να διαμορφώσουν τη στάση τους προς τη ζωή. Η θεματολογία ποικίλλει και παρακολουθεί στενά το σήμερα και τα θέματα που προκύπτουν. Κάποια είναι γνωστά και καθιερωμένα στα νεανικά βιβλία: τα οικογενειακά προβλήματα, το ερωτικό ξύπνημα, οι σχέσεις ενηλίκων/παιδιών, το σχολείο, ο θάνατος, το περιβάλλον και ό,τι σχετίζεται μ΄ αυτό, η μετακίνηση από την πόλη στην επαρχία. Άλλα είναι καινούργια. Ενδεικτικά αναφέρουμε μυθιστορήματα για τις πολύπλοκες διαπροσωπικές σχέσεις σε οικογένειες που απλώνουν παρακλάδια εξαιτίας διαζυγίων, νέων γάμων και γεννήσεων, όπως διαβάζουμε στο Η αδελφή της αδελφής της αδελφής μου της Α. Αθανασιάδου, (Κέδρος), για τις διακρίσεις μεταξύ αδελφών στο Κολυμπώντας στα βαθιά της Μ. Ρουσάκη (Παπαδόπουλος), για τα όνειρα της εφηβείας και την έλλειψη ερωτικών σχέσεων στο Μπλιαχ της Χ. Γιαννακοπούλου (Ελληνικά Γράμματα), τη σεξουαλική παρενόχληση στο Φιλί της ζωής της Λ. Ψαραύτη (Πατάκης). Οι ξένοι
Ο ξένος και η θέση του στην ελληνική κοινωνία απαντάται σε πολλά πρόσφατα μυθιστορήματα, αλλά και σε παλαιότερα όπως το Καφέ αηδιαστικό μπαλάκι του Β. Ηλιόπουλου (Πατάκης), Τα τέρατα του λόφου της Λ. Πέτροβιτς-Ανδρουτσοπούλου (Πατάκης), το οποίο αναπτύσσεται με άξονα τις νεανικές ομάδες νεοναζί, το Γνώρισα τη Ρουθ του Α. Δελώνη (Ψυχογιός). Άξια προσοχής είναι τα μυθιστορήματα της Λ. Μερίκα, η οποία ασχολείται με θέματα πιο προκλητικά, ανεξάρτητα από τις ενστάσεις που έχουμε για το πώς τα επεξεργάζεται. Ο Νοικοκυρός αναφέρεται στην αλλαγή των ρόλων στην οικογένεια, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις στο Οι γιατροί του Νέου Κόσμου, η πιθανή ομοφυλοφιλία ενός ήρωα στο Λάκης,ο ντριν, οι ελληνοτουρκικές σχέσεις στο Με κύμινο και αγάπη. Στο Κόρη σε τιμή ευκαιρίας θίγεται υπαινικτικά, ανάμεσα σ΄ άλλα, το θέμα της παιδεραστίας (όλα στον Κέδρο).

Η πολιτική ορθότητα
Ομολογουμένως η διεύρυνση της θεματολογίας είναι θετική, μόνο που στα περισσότερα μυθιστορήματα ελλοχεύει ο νέου τύπου διδακτισμός παράλληλα με τον παλιό που ήταν γνωστικά προσανατολισμένος: η πολιτικά ορθή ηθική στάση και συμπεριφορά. Στο Ένας ξένος στην οικογένειά μας της Ελ. Χωρεάνθη (Παπαδόπουλος), με θέμα την υιοθεσία ενός ορφανού από τη Σερβία, το εξαιρετικά επίκαιρο αυτό ζήτημα πνίγεται από μια τετριμμένη ηθικολογία για τα κακά του πολέμου που προξενούν τα συμφέροντα των μεγάλων, καθώς και έναν διδακτικό ελληνοκεντρισμό παλαιού τύπου που περιέχει πολύ ελληνικό πολιτισμό, αρχαιότητα, Βυζάντιο, ήρωες του ΄40 μαζί με ιστορικές, λαογραφικές και άλλες πληροφορίες. Το ίδιο στυλ και στο Με άγκυρα την καρδιά της Σ. Παράσχου (Πατάκης), η οποία αφιερώνει πολλές σελίδες σε εγκυκλοπαιδικά θέματα που αφορούν τον χώρο στον οποίο διαδραματίζεται η ιστορία.