«Μια μεγαλειώδης αποτυχία…»

Θα ήταν διαφορετική η έκβαση του Ισπανικού Εμφυλίου αν Βρετανοί και Γάλλοι δεν είχαν ακολουθήσει πολιτική «μη επέμβασης»;

Κατανοώ την πικρία της Αριστεράς. Είναι οι χαμένοι της ιστορίας, αλλά ο εμφύλιος ήταν έναν συνονθύλευμα πραγμάτων, δεν ήταν άσπρο και μαύρο. Η Γαλλία συμπαθούσε την ισπανική κυβέρνηση, αλλά απειλή εμφυλίου υπήρχε και στη Γαλλία, οπότε σκέφτηκε ότι θα είχε πρόβλημα αν εμπλεκόταν στον ισπανικό εμφύλιο. Οι Βρετανοί πάλι τήρησαν υποκριτική στάση, γιατί ενθάρρυναν τη Γαλλία να υιοθετήσει την πολιτική της μη επέμβασης. Βέβαια, αυτό που ξεχνούν στην Ισπανία είναι ότι όταν τον Ιούλιο του 1936 αναπτυσσόταν η πολιτική της μη επέμβασης, η ισπανική κυβέρνηση δεν έμοιαζε καθόλου με κυβέρνηση. Η γενική κατάσταση έμοιαζε με κοινωνική επανάσταση. Οι Βρετανοί δεν την έβλεπαν σαν δημοκρατία κι έτσι δεν σκέφτονταν να βοηθήσουν. Επιπλέον, εκείνη την εποχή, ο Χίτλερ δεν εθεωρείτο μεγάλη απειλή. Εκείνη η γενιά πολιτικών και κυρίως ο΄Αντονι Ίντεν που ήταν αξιωματικός στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τρόμαζε στην πιθανότητα να ξεσπάσει ακόμη ένας πόλεμος. Όσο λοιπόν η κατάσταση γινόταν πιο ζοφερή, τόσο αυτή η πολιτική γινόταν πιο υποκριτική».

Δίνετε την εντύπωση ότι συμπαθείτε τους αναρχικούς. Είναι αλήθεια;

Οι αναρχικοί ήταν κάτι μεγαλειώδες. Τα μηνύματά τους ήταν πολύ ισχυρά και γνήσια. Ο τρόπος για παράδειγμα με τον οποίο άφησαν την εξουσία που κατέλαβαν στην Καταλωνία. Οι Κομμουνιστές φυσικά, όπως δείχνουν τα σοβιετικά αρχεία, το εκμεταλλεύθηκαν αυτό. Κατά κάποιο τρόπο ήταν μια μεγαλοπρεπής αποτυχία, στην οποία βεβαίως υπήρχαν και σκοτεινές πλευρές. Όταν έχεις έναν εμφύλιο πόλεμο, δεν έχεις μορφές κεντρικού ελέγχου. Αυτή είναι η αντίφαση του αναρχισμού. Οι αναρχικοί ήταν καταδικασμένοι από την αρχή.