«Ηττήθηκαν γιατί ήσαν διχασμένοι»

ΜΕ ΚΑΙΝΟΥΡΓΙΕΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΣΟΒΙΕΤΙΚΑ
ΑΡΧΕΙΑ Ο ΒΡΕΤΑΝΟΣ ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ
ΑΝΤΟΝΙ ΜΠΙΒΟΡ ΡΙΧΝΕΙ ΝΕΟ ΦΩΣ ΣΤΟΝ
ΙΣΠΑΝΙΚΟ ΕΜΦΥΛΙΟ, ΔΙΑΛΥΟΝΤΑΣ ΠΟΛΛΟΥΣ
ΜΥΘΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟΥΣ. ΚΑΙ ΜΙΛΑΕΙ
ΣΤΟ «ΒΙΒΛΙΟΔΡΟΜΙΟ» ΓΙΑ ΤΟ ΤΙ ΜΠΟΡΕΙ
ΝΑ ΣΥΜΒΕΙ ΟΤΑΝ ΤΑ ΑΚΡΑ ΘΡΙΑΜΒΕΥΟΥΝ.
ΟΣΟ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΒΡΕΤΑΝΟΥΣ, ΑΥΤΟΙ, ΛΕΕΙ,
ΤΗΡΗΣΑΝ ΥΠΟΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ
«Η Ισπανία δεν συζητά αρκετά τις απαρχές, το πριν από τον πόλεμο. Θα μπορούσαμε να κατανοήσουμε περισσότερα αν αυτό το ζήτημα ήταν ανοιχτό. Ακόμη και σήμερα ο Θαπατέρο αποπειράται να ρυθμίσει την ιστορία του Ισπανικού Εμφυλίου (σ.σ. στην Ισπανία προωθείται νέος νόμος για την ιστορική μνήμη). Μα, τον παππού του Θαπατέρο τον είχε εκτελέσει η Δεξιά. Ο καθένας μπορεί να καταλάβει την πικρία της Αριστεράς που χρησιμοποιεί τον εμφύλιο ως ακόμη ένα όπλο στο πολιτικό οπλοστάσιο. Είναι τραγική η εμμονή των Ισπανών με τον εμφύλιο! Θα χρειαστεί ακόμη μια γενιά για να ξεπεραστούν όλ΄ αυτά, μια γενιά που δεν θα γνωρίζει κανέναν που να είχε εμπλακεί στον εμφύλιο. Κι αυτό είναι θλιβερό. Κάτι πάει να γίνει, αλλά η Ισπανία είναι κολλημένη στο παρελθόν της».

Αφού φώτισε τα θέατρα επιχειρήσεων του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, τις δυσκολίες των στρατιωτών, τα πάθη τους, ακόμη και τα ανέκδοτά τους, ο πολυβραβευμένος συγγραφέας του Στάλινγκραντ και του Βερολίνο.Η πτώση 1945, βιβλίων που έχουν μεταφραστεί σε 25 γλώσσες κι έχουν πουλήσει εκατομμύρια αντίτυπα σε όλον τον κόσμο, στρέφεται τώρα σε έναν ακόμη πιο περίπλοκο και δύσκολο πόλεμο, τον Ισπανικό Εμφύλιο.

Το βιβλίο του Άντονι Μπίβορ Ο Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος.1936-1939

(Γκοβόστης) έχει γίνει δεκτό με αμφιθυμία στην Ισπανία. Από τη μια οι διθυραμβικές κριτικές και το βραβείο La Vanguardia το 2005 κι από την άλλη ένα μέρος της Αριστεράς που φαίνεται ιδιαίτερα ενοχλημένο από τη στάση του συγγραφέα· ο Μπίβορ γκρεμίζει πολλούς μύθους για τους Δημοκρατικούς και μέσα από τα σοβιετικά αρχεία υποστηρίζει πως η Δημοκρατία ήταν ανίκανη και διχασμένη· πως τον πόλεμο δεν τον κέρδισαν οι Εθνικιστές του Φράνκο, αλλά τον έχασαν οι Δημοκρατικοί και μάλιστα πως χωρίς τη σοβιετική συνδρομή θα τον είχαν χάσει νωρίτερα. Αποδέχεται το μέγεθος και τη φρίκη της τρομοκρατίας του Φράνκο, όχι όμως χωρίς να περιγράψει και τις παράλληλες ακρότητες των Δημοκρατικών, υπονομεύοντας τους, ομολογουμένως, ελκυστικότατους μύθους της Αριστεράς.

Διότι για τον Μπίβορ, ο Ισπανικός Εμφύλιος είναι από τις περιπτώσεις που την ιστορία την έγραψαν οι χαμένοι και όχι οι νικητές. Δεν είναι λίγοι ωστόσο όσοι τον επέκριναν ότι δεν είναι ειδικός και καλύτερα θα ήταν να μην είχε ασχοληθεί με την Ισπανία. Το ενδιαφέρον του για τον συγκεκριμένο πόλεμο όμως είναι σύνθετο. Όπως εξομολογείται στο «Βιβλιοδρόμιο»: «Η ισπανική περίπτωση με είχε γοητεύσει από το 1982 για πολλούς λόγους. Ο πρώτος ήταν η σχέση του εμφυλίου με τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Επειδή ήταν το στάδιο ανάμεσα στους δύο πολέμους, αλλά κι επειδή ήταν διεθνής και εμφύλιος πόλεμος ταυτόχρονα. Για μένα ο Ισπανικός Εμφύλιος είχε σημασία για να κατανοήσω τον ίδιο τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Αλλά και ο Ισπανός εκδότης μου επέμενε, αφού οι Ισπανοί δεν έχουν γράψει καμία «γενική ιστορία» του εμφυλίου. Άλλωστε, τα τελευταία 20 χρόνια έχουν βγει στην επιφάνεια πολλά νέα στοιχεία και αρχεία για τον πόλεμο και αυτό είναι πρόκληση για τους ιστορικούς».

Ο λευκός τρόμος, ο κόκκινος τρόμος, η επανάσταση, οι πολιτικές και ιδεολογικές έριδες, η ξένη επέμβαση, και κυρίως η αναλυτική περιγραφή των στρατιωτικών επιχειρήσεων (κάτι που ήδη από το Στάλινγκραντ έχει κάνει διάσημο τον Μπίβορ), γίνονται μέρος ενός βιβλίου με ιστορική μνήμη που δεν υποπίπτει στη λογική της σέχτας, που καλύπτει όλες τις πλευρές του προβλήματος, χρησιμοποιώντας μάλιστα τα σοβιετικά αρχεία, αλλά και πληθώρα μεταφρανκικού υλικού που είναι διαθέσιμο στην Ισπανία. Το σημαντικότερο:

ο Μπίβορ τοποθετεί τον εμφύλιο στο πλαίσιο της ισπανικής ιστορίας και της διεθνούς πολιτικήςόπως άλλωστε και ο Γκαμπριέλε Ραντσάτο στον Ισπανικό εμφύλιο πόλεμο(Κέδρος), ο οποίος θεωρεί αυτόν τον πόλεμο προάγγελο του Β΄ Παγκόσμιου και της αντιπαράθεσης δημοκρατίας, κομμουνισμού και φασισμού. «Η τραγωδία με τον Ισπανικό Εμφύλιο είναι ότι η ευκαιρία για μεταρρύθμιση χάθηκε το 1932, μερικά χρόνια αφού οι Ρώσοι είχαν κερδίσει τη δική τους επανάσταση», σημειώνει ο Άντονι Μπίβορ. «Η σκληρότητα, ο τρόμος που επέβαλαν και οι δύο πλευρές ήταν απερίγραπτα. Από τη μια πλευρά το τεράστιο μίσος της Αριστεράς, κι από την άλλη ο τρόμος της Δεξιάς. Όλα αυτά δημιούργησαν ένα απειλητικό σύννεφο πάνω από την Ισπανία, η οποία έκανε την απόπειρα για δημοκρατική μεταρρύθμιση εκείνη την εποχή, μεσούσης μιας οικονομικής κρίσης. Τραγωδία!». Ο Βρετανός ιστορικός, μάλιστα, πιστεύει: «Αν όλα αυτά είχαν συμβεί πριν από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ίσως να υπήρχε πιθανότητα μεταρρύθμισης χωρίς εμφύλιο πόλεμο».

Βέβαια, ερώτημα παραμένει κατά τον Μπίβορ σε ποιο βαθμό ο εμφύλιος ήταν ζήτημα ανάμεσα σε δύο πλευρές, αφού η ανταρσία των στρατηγών είχε κατακερματίσει τη χώρα με πλήθος τοπικών εμφύλιων πολέμων. «Αυτός όμως δεν ήταν ο κύριος λόγος για την κατάρρευση του δημοκρατικού κράτους. Ένας σημαντικός παράγοντας υπήρξε η ολέθρια αντίδραση της κεντρικής κυβέρνησης την περίοδο της κρίσης. Ίσως ο κύριος λόγος να ήταν η αναπόφευκτη παράλυση μιας κεντροαριστεΓράφει

Ο ΙΣΠΑΝΙΚΟΣ ΕΜΦΥΛΙΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ

Αnthony Βeevor

1936- 1939

ΜΤΦ. ΓΙΑΝΝΗΣ ΚΑΣΤΑΝΑΡΑΣ, ΕΚΔ. ΓΚΟΒΟΣΤΗ, ΣΕΛ. 664, ΤΙΜΗ: 33 #

ρής κυβέρνησης που αφενός αντιμετώπιζε μια ανταρσία της Δεξιάς και αφετέρου μια επανάσταση της Αριστεράς», γράφει.

«Οι ιδέες της Αριστεράς ήταν πιο ελκυστικές. Η Δημοκρατία συντρίφτηκε από τους φασίστες, αλλά στον κύκλο φόβου που δημιουργήθηκε συνέβαλε και η Αριστερά. Πρέπει κανείς να κατανοήσει τον κύκλο του φόβου που οδήγησε στον Ισπανικό Εμφύλιο. Η Αριστερά φέρει τη μεγαλύτερη ευθύνη, γιατί αυτή πρώτη δημιούργησε κλίμα φόβου, για το τι θα συνέβαινε αν δεν κέρδιζε τις εκλογές του 1936. Και μη φανταστείτε ότι σεβόταν τους κανόνες της δημοκρατίας. Όπως δείχνουν τα σοβιετικά αρχεία, οι Σοβιετικοί ήταν αποφασισμένοι εξ αρχής να συνταχθούν με τους Δημοκρατικούς σε περίπτωση που κέρδιζαν τις εκλογές κι αυτό επιβεβαιώνει την υποψία τους ότι θα γινόταν πόλεμος», τονίζει ο Μπίβορ.