Ο Ιβανόης στον κόσμο του Όργουελ

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΤΩΝ ΚΟΜΙΚΣ ΑΝΑΖΩΠΥΡΩΝΕΤΑΙ.
ΗΔΗ ΑΡΧΙΣΑΝ ΝΑ ΜΕΤΑΦΡΑΖΟΝΤΑΙ ΚΑΙ ΝΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ
ΣΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΟΡΙΣΜΕΝΟΙ ΑΠΟ ΤΟΥΣ ΤΙΤΛΟΥΣ
ΠΟΥ ΘΕΩΡΕΙΤΑΙ ΟΤΙ ΕΠΗΡΕΑΣΑΝ ΒΑΘΥΤΑΤΑ ΤΗΝ ΤΕΧΝΗ
ΤΩΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΜΕΝΩΝ ΑΦΗΓΗΣΕΩΝ. ΑΝΑΜΕΣΑ ΤΟΥΣ, ΤΟ «V FΟR VΕΝΤΕΤΤΑ»- ΠΟΥ ΓΙΑ ΤΑ ΚΟΜΙΚΣ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΙΣΟΔΥΝΑΜΟ ΤΟΥ «1984» ΤΟΥ ΤΖΟΡΤΖ ΟΡΓΟΥΕΛ
Το «V for Victory» είναι το γνωστό σήμα της νίκης, που συνδέθηκε με τον Ουίνστον Τσώρτσιλ και την προσπάθεια των Βρετανών να αναχαιτίσουν τις ναζιστικές δυνάμεις κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η εξέλιξη των πραγμάτων στη Βρετανία, στην Ευρώπη και στη Δύση γενικότερα εδραίωσε τους συμβολισμούς του μεγάλου πολέμου, εξασφαλίζοντας την ανοικοδόμηση και την πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών του 20ού αιώνα. Τα πράγματα ήρθαν καλά, ιδίως για τον δυτικό κόσμο. Θα μπορούσαν να μην είναι έτσι καλά; Σαφώς- και εκεί χρειάζεται η δημιουργική φαντασία όσων ασχολούνται με τη μυθοπλασία. Τι θα μπορούσε να έχει συμβεί αν τα πράγματα δεν γίνονταν όπως έγιναν; «What if?»- όπως θα το ήθελε, μερικά χρόνια, μια πιασιάρικη τάση της ιστοριογραφίας, τις τεχνικές της οποίας συχνά υιοθετούν η λογοτεχνία και οι υπόλοιπες αφηγηματικές τέχνες.

Υποθέσεις
What if, λοιπόν, αν ο διπολισμός δεν είχε λήξει με την κατάρρευση του σοβιετικού μπλοκ αλλά με έναν, έστω περιορισμένης έκτασης, πυρηνικό πόλεμο, μια τεράστια οικολογική καταστροφή και την ανάληψη της διακυβέρνησης στη Βρετανία το 1988 όχι από τους Συντηρητικούς της Μάργκαρετ Θάτσερ (για τρίτη φορά) αλλά από μια φασιστικής έμπνευσης δικτατορία; Ο συγγραφέας ιστοριών κόμικς Άλαν Μουρ, στην πρώτη μεγάλη αφηγηματική του απόπειρα, επιχειρεί να κάνει μια σειρά αληθοφανείς υποθέσεις, περιγράφοντας ένα μοντέλο κοινωνικής οργάνωσης που αντλεί τα χαρακτηριστικά του από τον ναζισμό (στρατόπεδα συγκέντρωσης που θυμίζουν Άουσβιτς), τον κομμουνισμό (απόλυτος έλεγχος της πληροφόρησης και προπαγάνδα) αλλά και από τη λογοτεχνία, από το 1984 του Τζορτζ Όργουελ, από το Φαρενάιτ 451 του Ρέι Μπράντμπερι και τον Θαυμαστό καινούργιο κόσμο του Άλντους Χάξλεϊ. Ο απόλυτα υποταγμένος κόσμος που περιγράφεται με τις προδιαγραφές αυτές δεν φαίνεται να μπορεί να αλλάξει κάτι. Μόνο ένα πρόσωπο αντιστέκεται- που μοιάζει να μη φοβάται τίποτα, ούτε καν ότι θα του πέσει ο ουρανός στο κεφάλι. Είναι ένας μυστηριώδης μασκοφόρος που κηρύσσει την αναρχία, λατρεύει τον Σαίξπηρ και τον Γουίλιαμ Μπάτλερ Γέιτς, έχει φάει φλασιά με τους Βανίλα Σκάι και την Οβερτούρα του 1812, op. 49 του Τσαϊκόφσκι, μιλάει συνεχώς με τσιτάτα και προβαίνει σε μια σειρά εντυπωσιακές δολιοφθορές που σιγά σιγά αποδιαρθρώνουν το καθεστώς- έως την κατάλυσή του.

Η απόπειρα στέφθηκε από επιτυχία. Χρειάστηκε βέβαια η δημιουργική συνεργασία ενός σημαντικού σχεδιαστή, του Ντέιβιντ Λόιντ, το σχέδιο του οποίου, εμπνευσμένο σε μεγάλο βαθμό από τα κόμικς τρόμου της ΕC της δεκαετίας του 1960, αποδίδει ένα ψυχρό, έρημο Λονδίνο, σχεδόν νεκρό.

Εφιάλτης
Την αίσθηση της ερημιάς επιτείνει η έμφαση στις ώχρες και στα ψυχρά χρώματα, η απόλυτη απουσία του κόκκινου. Εφιάλτης; Αν ο εφιάλτης είναι η περιγραφή μιας άχαρης, γκρίζας πραγματικότητας, ασφαλώς. Οπωσδήποτε, πάντως, μια πολύ επεξεργασμένη εικαστική σύνθεση στο πλαίσιο της οποίας θα μπορούσε να τοποθετηθεί η τυπική ιστορία: ένας εναντίον όλων, το κλισέ του υπερηρωικού κόμικς.

Ο Μουρ και ο Λόιντ, που στην αρχή υιοθέτησαν αυτό το κλισέ, στην πορεία

Αlan Μoore

V FΟR VΕΝDΕΤΤΑ

ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΗΣΗ: DΑVΙD LLΟΥD ΜΤΦ. ΗΛ. ΚΑΤΙΡΤΖΙΓΙΑΝΝΟΓΛΟΥ, ΕΚΔ. ΑΝUΒΙS, 2007, ΣΕΛ. 288, ΤΙΜΗ: 44 #

αναγκάστηκαν να υποκύψουν στη συνθετότητα των πραγμάτων. Ο μασκοφόρος ήρωας που ονομάζεται «V», κάποια στιγμή, οφείλει να πάψει να είναι η καρικατούρα του τέλειου, του αψεγάδιαστου επαναστάτη, του άγγελου-τιμωρού. Στην πορεία της αφήγησης, αναδεικνύονται τα δικά του ελαττώματα, συχνά οδηγείται από τους δικούς του, τους προσωπικούς πειρασμούς απόδοσης δικαιοσύνης. Ο «V» είναι ένας ιππότης μιας αφήγησης του καιρού μας, ένας σύγχρονος Ιβανόης, ένας συγκαιρινός Ρομπέν των Δασών στο κατώφλι του ψυχαναλυτή, επειδή έχει αντιληφθεί ότι δεν επαρκεί η δική του υποκειμενική συνείδηση για να δικαιολογήσει την αυτοδικία. Αυτή η αντιφατικότητα τού κατά συνθήκην υπερήρωα είναι και το όντως καινούργιο που ο Μουρ και ο Λόιντ συνεισέφεραν στα κόμικς. Κατά τα άλλα, το V for Ventetta είναι μια τυπική ιστορία πολιτικής φαντασίας, γεμάτη λογοτεχνικές και ιστορικές παραπομπές, που εκμεταλλεύεται στο έπακρον έναν δημοφιλή δημοκρατικό θρύλο: τον θρύλο της «συνωμοσίας του μπαρουτιού», σύμφωνα με τον οποίο ο μασκοφόρος επαναστάτης Γκέι Φοκς, στις 5 Νοεμβρίου 1605, επιχείρησε να ανατινάξει τα ανάκτορα του Γουεστμίνστερ, ως αντίδραση για τις διώξεις των καθολικών από το προτεσταντικό καθεστώς της χώρας. Λόγω της αφηγηματικής του πυκνότητας, έμελλε να είναι και ένα οριακό αφήγημα για την τέχνη των κόμικς.