Τα ένστικτα τον εξόντωσαν

ΣΤΑ 21 ΤΟΥ Ο ΤΟΜΑΣ ΜΑΝ ΓΡΑΦΕΙ ΜΙΑ ΝΟΥΒΕΛΑ ΠΟΥ ΣΗΜΑΤΟΔΟΤΕΙ ΤΗΝ
ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΕΠΙΠΟΝΗΣ ΠΟΡΕΙΑΣ ΤΟΥ. ΤΗΝ ΑΡΧΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ ΕΝΟΣ ΑΤΟΜΟΥ
ΠΟΥ ΕΖΗΣΕ ΠΟΛΕΜΟΥΣ, ΠΛΗΘΩΡΙΣΜΟΥΣ, ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΕΣ ΚΡΙΣΕΙΣ, ΚΙΝΗΜΑΤΑ
ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΙΣ, ΚΑΙ ΣΤΑΔΙΑΚΑ ΜΕΤΑΣΤΡΑΦΗΚΕ: ΑΠΟ ΤΟΝ
ΑΣΤΙΚΟ ΑΤΟΜΙΚΙΣΜΟ ΚΑΙ ΤΟΝ ΟΥΜΑΝΙΣΤΙΚΟ ΠΕΣΙΜΙΣΜΟ ΤΟΥ ΣΟΠΕΝΧΑΟΥΕΡ
ΣΕ ΜΙΑ ΝΕΑ ΦΑΣΗ ΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΥ ΠΟΥ ΚΟΙΤΑΖΕΙ ΠΡΟΣ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ
Το 1875, στη χανσεατική πόλη του Λίμπεκ, γεννήθηκε ο Πολ Τόμας Μαν. Δευτερότοκος γιος ενός εμπόρου δημητριακών και μιας κρεολής, γεννημένης στη Βραζιλία, της Χούλιας ντα Σίλβα-Μπρουνς. Υπήρξε κακός μαθητής. Το 1894 τελειώνει τις γυμνασιακές του σπουδές χωρίς να τις ολοκληρώσει και πηγαίνει στο Μόναχο, όπου έχουν ήδη εγκατασταθεί η μητέρα και τα τρία μικρότερα αδέλφια του, μετά τον θάνατο του πατέρα τους. Παρακολουθεί πανεπιστημιακά μαθήματα ως ακροατής, αφού δεν έχει τα προσόντα για κανονική εγγραφή και έχει την πρόθεση να ασχοληθεί με τη δημοσιογραφία. Στα είκοσι ένα του χρόνια δημοσιεύει μια νουβέλα, στο περίφημο σατιρικό περιοδικό «Σιμπλιτσίμους» και ύστερα από ένα ταξίδι στη Βιέννη γράφει το « Ο μικρός κύριος Φρίντεμαν ». Την επόμενη χρονιά (1898) η νουβέλα εκδίδεται από τον εκδοτικό οίκο Fischer και ο Μαν αρχίζει να γράφει τους « Μπούντεμπροκ », το έπος μιας αστικής οικογένειας σ΄ έναν κόσμο που παρακμάζει.

Ο Γιοχάνες Φρίντεμαν, είναι ένας κομψός νεαρός άνδρας με ελαφριά σωματική αναπηρία, το κεφάλι του αξιοθρήνητα χωμένο ανάμεσα στους ώμους. Ο πατέρας του υπήρξε πρόξενος της Ολλανδίας, όπως κι ο πατέρας Μαν, και ζει γαλήνια και με ασφάλεια, σε ένα γκρίζο αστικό σπίτι, σε μια εμπορική πόλη (το Λίμπεκ;), περιστοιχισμένος από τις τρεις μεγαλύτερες, ανύπαντρες αδελφές του. Σοβαροφανής και ελαφρώς ματαιόδοξος, πιστεύει ότι όλα αξίζουν να τα απολαμβάνει κανείς και είναι ανόητη η διάκριση ανάμεσα σε θλιβερά και ευχάριστα βιώματα. Παίζει αρκετά καλά βιολί, παρά το τραγελαφικό θέαμα που παρουσίαζε, διψά για λογοτεχνία και έχει πάθος για το θέατρο. Απολαμβάνει τις χάρες που του είναι προσιτές: το άρωμα του λουλουδιού, έναν περίπατο, τον ρυθμό του ποιήματος, αφού είχε «παραιτηθεί από τη μεγαλύτερη ευτυχία που μας προσφέρει η ζωή». Ο σχεδόν επικούρειος, μικρός κύριος Φρίντεμαν έχει αποκηρύξει τον έρωτα από τον «ευτυχισμένο» κόσμο του. Ο αδύναμος οχυρώνεται ενάντια στη λύπη και τον βαθύ πόνο της απόρριψης πίσω από την ασπίδα της παραίτησης, της μη πράξης. Οι σκέψεις του υπάρχουν για να υπηρετούν τη βούλησή του, να καλύπτουν τις επιθυμίες του.

Αλλά η ζωή εισβάλλει, άπληστη και αμείλικτη, διαλύει τις αυταπάτες και η αναπότρεπτη μοίρα καταδικάζει τον ήρωα σε φυσική εξόντωση. Στο τοπικό φρουραρχείο έρχεται ο νέος αντισυνταγματάρχης φον Ρίνλινγκεν, εξαιρετικά εύπορος, με άλογα ιππασίας και υπηρέτες και με τη γοητευτική γυναίκα του, την Γκέρντα. Τα πάθη και τα ένστικτα ξυπνούν όταν ο Φρίντεμαν συναντά την Γκέρντα. Τυχαία στο θέατρο, θα αφήσει τη βεντάλια της να γλιστρήσει και να πέσει στα πόδια του μικρού καμπούρη. «Έσκυψαν κι οι δύο ταυτόχρονα, την έπιασε όμως η ίδια και είπε με ένα χαμόγελο που ήταν κοροϊδευτικό: “Ευχαριστώ”.Τα κεφάλια τους είχαν έρθει πολύ κοντά κι εκείνος αναγκάστηκε να εισπνεύσει για μια στιγμή το ζεστό άρωμα του στήθους της.Το πρόσωπό του παραμορφώθηκε,όλο του το σώμα συσπόνταν και η καρδιά του χτυπούσε τόσο άγρια, βαριά και βίαια, που του κόπηκε η ανάσα».

Το ζεστό άρωμα του στήθους της, η προφορά για πρώτη φορά του ονόματός της, και ο Φρίντεμαν είναι τελειωτικά νικημένος. Με απόγνωση και απελπισία μουρμουρίζει: «Θεέ μου, Θεέ μου!». Δεν θα προσπαθήσει να υπερασπίσει τη γαλήνη του. Δεν θα παίξει ποτέ μουσική με την Γκέρντα, δεν θα τη συνοδεύσει ποτέ με το βιολί του. Επαναστατούν μέσα του τα νιάτα που είχε καταπνίξει, τα ένστικτα τον αρπάζουν βίαια και τον εξοντώνουν. Η σχέση της λογικής και του ενστίκτου. Πώς να στρώσει το χιόνι πάνω στο νερό;

Ο Τόμας Μαν το 1938, καθώς αποφασίζει να μετοικήσει στις Ηνωμένες Πολιτείες, γράφει μια εισαγωγή για τον Σοπενχάουερ που θεωρεί τη φιλοσοφία του δημιουργική και κατ΄ εξοχήν καλλιτεχνική. Αναφέρεται στο μυθιστόρημα του Γκαίτε «Εκλεκτικές συγγένειες», στην πρώτη συνάντηση του Έντουαρντ με την Οττίλιε που τη βρίσκει διασκεδαστική ενώ αυτή δεν έχει ανοίξει το στόμα της, και συμπληρώνει: «Ο Σοπενχάουερ θα πρέπει σίγουρα να χάρηκε αυτό το εδάφιο. Αποτελεί μια ευχάριστη, φαιδρά, κλασική απεικόνιση της δικής του άποψης ότι δεν επιθυμεί κανείς κάτι επειδή είναι καλό,αλλά, αντιστρόφως, το βρίσκει καλό επειδή το επιθυμεί» (Τόμας Μαν. Σοπενχάουερ , σελ 67, μτφ. Γ. Λυκιαρδόπουλος, Εκδ. Έρασμος, 2006).

Τόμας Μαν

Ο ΜΙΚΡΟΣ ΚΥΡΙΟΣ ΦΡΙΝΤΕΜΑΝ ΣΚΥΛΟΣ ΚΑΙ ΑΦΕΝΤΗΣ

ΜΤΦ. ΓΙΩΡΓΟΣ ΔΕΠΑΣΤΑΣ, ΕΚΔ. ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ, 2006 ΣΕΛ. 178, ΤΙΜΗ: 13 #