Μετέωρο το Θέατρο Τέχνης

Μετά την απώλεια του Γ ιώργου Λαζάνη, τελευταίου από τους πρωτεργάτες του Θεάτρου Τ έχνης, έφτασε η ώρα της αλήθειας για το ιστορικό θέατρο, τους εμπλεκόμενους και την πολιτεία
Oριακή είναι η μετά Λαζάνη περίοδος για το Θέατρο Τέχνης . Ο τελευταίος κύκλος έκλεισε και το ιστορικό θέατρο περνάει κρίσιμη καμπή που θα το οδηγήσει στη συνέχεια και στη μετεξέλιξή του ή στον ενταφιασμό του. Η ώρα της αλήθειας βρίσκει το θέατρο που ίδρυσε ο Κουν και αποτέλεσε τον πυρήνα της θεατρικής παιδείας με ένα χρέος που ξεπερνάει τα 250.000 ευρώ, με τους εργαζόμενους διοικητικούς και καλλιτεχνικούς συνεργάτες του να αμείβονται έναντι, με το πολύτιμο αρχείο του να φθείρεται, με τα βασικά του στελέχη διασκορπισμένα αλλού, με την καλλιτεχνική του φυσιογνωμία διάτρητη και με το κοινό του να φθίνει ή να «γερνάει».

Αυτό που εγείρεται ως αίτημα απέναντι στην πολύτιμη και φορτισμένη ιστορία του είναι το μέλλον του και πώς το καινούργιο που θα συνεχιστεί θα έχει το ιδιαίτερο στίγμα του. Αυτό σημαίνει, αφενός, τη διασφάλιση του πολύτιμου αρχείου του, τη ανανέωση της Σχολής, που παραμένει αξιόπιστη, τη δημιουργία του Μουσείου Κουν.

Και αφετέρου, την ανανέωσή του ανταποκρινόμενο στα σύγχρονα κελεύσματα αναζήτησης νέων ιδεών και νέων δημιουργών. Όλα αυτά έχουν προκαλέσει το προσωπικό ενδιαφέρον του υπουργού Πολιτισμού Γ ιώργου Βουλγαράκη, που δείχνει να εκτιμά το θέ μα ως εθνικό.

«Η πορεία του Θεάτρου Τέχνης είναι συνυφασμένη όχι απλώς με την εξέλιξη της ελληνικής θεατρικής τέχνης τα τελευταία 60 χρόνια, αλλά και με τη διαμόρφωση της πνευματικής εικόνας της σύγχρονης Ελλάδας. Η πολιτιστική μας πραγματικότητα πέρασε ολόκληρη μέσα στο ρεπερτόριο του Θεάτρου Τέχνης, ενώ με το ίδιο ρεπερτόριο γίναμε κοινωνοί της οικουμενικής αλήθειας του θεάτρου. Είναι εύλογο, επομένως, μετά την απώλεια του Γιώργου Λαζάνη, το μέλλον του Θεάτρου Τ έχνης να αποτελεί αντικείμενο ιδιαίτερης μέριμνας του υπουργείου Πολιτισμού και εμένα του ιδίου προσωπικά. Στόχος μας είναι να διασφαλιστεί α φενός η ιστορική συνέχεια του Θεάτρου Τέχνης και αφετέρου η συνέχεια αυτή να συνδεθεί δημιουργικά με το ζωντανό παρόν του ελληνικού θεάτρου».

Στις άμεσες ενέργειές του είναι να εξετάσει τα παραχωρητήρια των δύο σκηνών του (Υπόγειο και Φρυνίχου), το νομικό πλαίσιο με το οποίο λειτουργεί, τα οικονομικά προβλήματα, τις υποχρεώσεις και τις εκκρεμότητές του και να ανοίξει διάλογο με τα ιστορικά στελέχη και τους βασικούς εμπλεκόμενους στη διαχείριση των καλλιτεχνικών, οικονομικών και διοι κητικών θεμάτων του θεάτρου.

Με δεδομένη αυτή την πρωτοβουλία και τις αναμενόμενες εξελίξεις, ανοίγουμε τον φάκελο του Θεάτρου Τέχνης , τις συνθήκες λειτουργίας του, τους προβληματισμούς για τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να διασφαλισθεί η υλική και άυλη κληρονομιά του και τις πιθανότητες να μπορέσει να ανταποκριθεί ως ζωντανός οργανισμός στη νέα εποχή, θωρακίζοντας την καλλιτεχνική του υπόσταση.

Το Θέατρο της Οδού Φρυνίχου παραχωρήθηκε στο Θέατρο Τέχνης έναντι συμβολικού ενοικίου και το Υπόγειο παραχωρείται από τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία έναντι ελαχίστου ποσού

Τέσσερα σενάρια

Δεκαπέντε μέρες μετά τον θάνατο του Γιώργου Λαζάνη, με το ενδεχόμενο να παρουσιαστεί από συμβολαιογράφο κάποια διαθήκη, τηρείται στάση αναμονής. Αν και θεωρείται απίθανο να παρουσιαστεί κληρονομητήριο, και με το δεδομένο ότι ο Γιώργος Αρμένης , παρά τις πρώτες αυθόρμητες δηλώσεις του, δεν θα διεκδικήσει τη διεύθυνση, τα ερωτήματα εγείρονται υπό μορφή σεναρίου:

● Το μεγάλο και φλέγον ζήτημα είναι η πιθανότητα να επανέλθουν ιστορικά στελέχη του Θεάτρου Τέχνης που θα επιχειρήσουν να δημιουργήσουν μαζί με νεώτερους καλλιτέχνες κοινής καταγωγής έναν δυναμικό πυρήνα που θα αναθερμάνει τις προσδοκίες της θεατρικής κοινότητας για ένα καινούργιο ξεκίνημα. Πώς θα οριοθετηθεί ο νέος κύκλος διοικητικά αλλά και ιδεολογικά, ώστε να μεταστραφεί σε εύφορη γη για καλλιτεχνική δημιουργία, μέλλει να διερευνηθεί.

● Η διατήρηση του ισχύοντος καθεστώτος υποστηρίζεται εύλογα από όσους το υπηρετούν τα τελευταία χρόνια. Έχει όμως άλλα περιθώρια αυτή η φθίνουσα πορεία; Η εμπειρία των τελευταίων ετών δεν δείχνει να υπάρχουν προϋποθέσεις καλλιτεχνικής ανάκαμψης. Μέχρι στιγμής αυτό που φαίνεται να είναι καινούργιο είναι η μέθοδος διοίκησης, που εμφανίζει το θέατρο ως εύρωστο μηχανισμό παραγωγών. Έτσι μπορεί να διεκδικεί μεν υψηλές επιχορηγήσεις, αλλά το αποτέλεσμα ελάχιστα δείχνει να ανταποκρίνεται στο ανήσυχο και πρωτοπόρο πνεύμα του Θεάτρου Τέχνης, όπως το εξέφρασε ο Κ ουν. Αντίθετα, τόσο η ποσότητα των παραγωγών όσο και το έντονο παρασκήνιο που τις συνοδεύει προκάλεσαν το ευρέως διαδεδομένο παρατσούκλι «Θέατρο Τέχνης- Καθόλου Κουν».

● Η περίπτωση να τεθεί υπό κρατικό έλεγχο σημαίνει μια μορφή κρατικοποίησης, η οποία όμως δεν συνάδει με την πολιτιστική πολιτική της κυβέρνησης, όπου όλο και λιγότερο υπάρχει το κράτος στον πολιτισμό.

● Κοινό μυστικό είναι το ενδιαφέρον του Δήμου Αθηναίων. Αλλά η τοπική αυτοδιοίκηση όχι μόνο δεν έχει δραστηριοποιηθεί στον τομέα του πολιτισμού και μάλιστα σε μια τόσο απαιτητική πτυχή όπως το θέατρο, αλλά σέρνει πίσω της και όλες τις γνωστές αμαρτίες της (μαγαζάκια, διευκολύνσεις, παραγοντισμοί).


Ζητείται διευθύνων σύμβουλος

Ως προς τη νομική πλευρά, η κατοχή και διαχείριση του τίτλου είναι εσωτερική υπόθεση της Αστικής Μη Κ ερδοσκοπικής Ελληνικής Εταιρείας Θεάτρου «Θέατρο Τέχνης- Κάρολος Κουν», που διαθέτει δύο σκηνές, το Υπόγειο και το Θέατρο της Οδού Φρυνίχου και λειτουργεί με δύο όργανα: το διοικητικό συμβούλιο (μετά τον θάνατο του αρχαιότερου μέλους Γ ιώργου Λαζάνη έμεινε τετραμελές, με τους Πάνο Σακελλαριάδη, Κάτια Γ έρου, Κωστή Καπελώνη, Θόδωρο Γράμψα) και την Εταιρεία που αριθμεί σήμερα 23 εταίρους, ανάμεσά τους και τα ιστορικά μέλη Βίκτωρα Μελά, Μάριο Πλωρίτη, Ρένη Πιττακή, Μάγια Λυμπεροπούλου. Εκκρεμεί η συνεδρίαση του Δ.Σ. για την εκλογή ενός, τριών ή πέντε νέων μελών, που προτείνουν πλειοψηφικά οι εταίροι. Το νέο Δ.Σ. θα εκλέξει τον επόμενο μετά τον Λαζάνη διευθύνοντα σύμβουλο.

Το Θέατρο Τέχνης δεν αντιμετωπίζει πρόβλημα στέγης, καθώς το Θέατρο της Οδού Φρυνίχου είναι κληροδότημα του Ιδρύματος Κουτλίδη, που περιήλθε στην Κτηματική Εταιρεία του Δημοσίου και παραχωρήθηκε επί υπουργίας Μελίνας Μερκούρη στον Κάρολο Κ ουν έναντι συμβολικού ενοικίου. Το Υπόγειο παραχωρείται από τη Φιλεκπαιδευτική Εταιρεία έναντι αντίστοιχου ελαχίστου ποσού.


Παραχώρηση της Φρυνίχου;

Ένα επιμέρους σενάριο είναι να παραχωρηθεί το Θέατρο της Οδού Φρυνίχου στον Λευτέρη Βογιατζή, ο οποίος είχε βρει, είχε κάνει τις διαπραγματεύσεις με το Ίδρυμα Κ ουτλίδη και είχε προχωρήσει με τον Κ υριάκο Κρόκο στον αρχιτεκτονικό σχεδιασμό του χώρου σε θέατρο. Στην περίπτωση αυτή το Θέατρο Τέχνης χάνει τυπικά μία αί θουσα, ουσιαστικά όμως ανακουφίζεται από την αγωνία και το κόστος της οργάνωσης ρεπερτορίου, καταφεύγοντας σε λύσεις υπενοικίασης του χώρου.


Δέκα σταθμοί

1942:  Ο Κάρολος Κουν ιδρύει το Θέατρο Τ έχνης. 1980:  Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, με προεδρικό διάταγμα, το επιχορηγεί με «30 εκατ. δραχμές ετησίως, όσο θα υπάρχει και λειτουργεί».

1985:  Η Μελίνα Μερκούρη παραχωρεί το Θέατρο της Οδού Φρυνίχου στον Κάρολο Κουν.

1987:  Πεθαίνει ο Κάρολος Κουν. Σε επιστολή- διαθήκη του αφήνει το θέατρο «στον Γιώργο Λαζάνη και στους νεώτερους σκηνοθέτες». Ο Λαζάνης επιλέγει μοντέλο δυαρχίας με τον Μίμη Κουγιουμτζή.

2003: Πεθαίνει ο Μίμης Κουγιουμτζής. 2003:  Αποχωρεί η Ρένη Πιττακή, ύστερα από απόρριψη της πρότασής της για ανανέωση και επάνδρωση με παλιά στελέχη και νεώτερους καλλιτέχνες. 2003:  Ο Γιώργος Λαζάνης σε συνέντευξή του στα «ΝΕΑ» δηλώνει την επιθυμία του να αναλάβουν έπειτα από εκείνον η Ρένη Πιττακή και η Κάτια Γέρου.

2003:  2003:  Η Επιτροπή Επιχορηγήσεων «κόβει» την έξτρα επιχορήγη ση των 30 εκατ. δρχ. 2005:  Ο Γιώργος Λαζάνης, έπειτα α πό εγκεφαλικό που πλήττει το κέντρο ομιλίας του, αναθέτει τη διεύθυνση στον Διαγόρα Χρονόπουλο.

2006:  Πεθαίνει ο Γιώργος Λαζάνης.