ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑ Η υπερκινητική θεία και το θαύμα του κόσμου

ΜΙΑ ΛΗΚΥΘΟΣ Η ΟΠΟΙΑ, ΕΚΤΟΣ ΑΠΟ ΤΙΣ ΣΤΑΧΤΕΣ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΤΟΥ ΠΕΡΙΕΙΧΕ ΚΑΙ ΙΚΑΝΗ ΠΟΣΟΤΗΤΑ ΙΝΔΙΚΗΣ ΚΑΝΝΑΒΗΣ, Ο ΜΑΥΡΟΣ ΥΠΗΡΕΤΗΣ ΚΑΙ ΜΑΛΛΟΝ ΣΥΝΤΡΟΦΟΣ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΤΟΥ ΑΥΓΟΥΣΤΑΣ, ΚΑΙ ΕΝΤΕΛΕΙ Η ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΤΗ ΘΕΙΑ ΑΥΓΟΥΣΤΑ ΣΤΗΝ ΚΗΔΕΙΑ ΤΗΣ ΜΗΤΕΡΑΣ ΤΟΥ ΘΑ ΑΝΑΤΡΕΨΟΥΝ ΤΑ ΔΕΔΟΜΕΝΑ ΤΗΣ ΖΩΗΣ ΤΟΥ ΣΥΝΤΑΞΙΟΥΧΟΥ ΤΡΑΠΕΖΙΚΟΥ ΧΕΝΡΙ ΠΟΥΛΙΝΓΚ
Μη φανταστείτε καμιά απ΄ αυτές τις κρίσεις συνειδήσεως που επιτέλους επιτρέπουν στον ήρωα να ανακαλύψει τον εαυτό του, την αλήθεια και τον κόσμο του. Βρισκόμαστε στον κόσμο του Γκράχαμ Γκριν και η μόνη κρίση που θα αντιμετωπίσει ο ήρωας ύστερα από την ανατροπή, είναι ότι θα αναγκαστεί να εγκαταλείψει τις ντάλιες που καλλιεργεί στον κήπο του.

Όσο για την αλήθεια, αυτή έχει να κάνει με την αποκάλυψη ότι η μητέρα του δεν υπήρξε η πραγματική του μητέρα, αλλά κάποια γυναίκα που πήρε τη θέση της φυσικής του μητέρας όταν αυτή η τελευταία αρνήθηκε να παντρευτεί τον πατέρα του. Όμως ούτε κι αυτή η αποκάλυψη μοιάζει να τον εντυπωσιάζει ιδιαίτερα. Σε αντίθεση με τη θεία του Αυγούστα, η οποία τον κερδίζει από την πρώτη κιόλας στιγμή.

Πρόκειται για μια γυναίκα η οποία αν και πλησιάζει τα ογδόντα δεν αρνείται τη συντροφιά του μαύρου υπηρέτη της, και δεν διστάζει να μπει στο Οριάν Εξπρές για μία αυθημερόν επίσκεψη στην άλλη άκρη της Ευρώπης, την Κωνσταντινούπολη. Το παρόν της είναι εξίσου υπερκινητικό με το παρελθόν της και οι αναμνήσεις της εξίσου ζωντανές με τις δραστηριότητές της. Η θεία Αυγούστα δεν διαψεύδει σε καμία στιγμή τις εντυπώσεις που προκαλεί: είναι ικανή να μεταφέρει μια ράβδο χρυσού μεταμφιεσμένη σε κερί ώς το δωμάτιο του «Πέρα Πάλας» και να εξακολουθεί να αισθάνεται ερωτευμένη με τον κύριο Βισκόντι, έναν Ιταλό δωσίλογο, συνεργάτη του Γκέρινγκ, και έμπορο πλαστών πινάκων όπως αποδεικνύεται. Μοιάζει σαν μαγνήτης που τραβάει πάνω της ό,τι παράξενο πλάσμα κυκλοφορεί στον πλανήτη και, το κυριότερο, όσο περισσότερο μπλεγμένη με τις πάσης φύσεως παρανομίες εμφανίζεται, μοιάζει να κερδίζει όλο και περισσότερο την αθωότητά της για τον απλούστατο λόγο ότι αγνοεί εντελώς το αίσθημα της ενοχής.

Γνώριμη κατάσταση για τους αναγνώστες του Γκράχαμ Γκριν. Το έπος της νεωτερικότητας, ή μάλλον η μεγάλη τοιχογραφία της νεωτερικότητας που συνθέτει ο συγγραφέας τού «Ο άνθρωπος μας στην Αβάνα» περιγράφει έναν κόσμο απαλλαγμένο από οποιοδήποτε βάρος θα μπορούσε να προκαλέσει η συνείδηση του διαχωρισμού ανάμεσα στο καλό και το κακό. Όλα ισχύουν, στον βαθμό που μπορούν να υπηρετήσουν το μεγάλο τελετουργικό της αφήγησης που λέγεται πλοκή. Ο κόσμος του Γκράχαμ Γκριν είναι μια απέραντη πλοκή. Χτισμένος από ανατροπές που παίζουν με τη συνεχή εναλλαγή των όψεων της αλήθειας και του ψέματος, υπερκινητικός, διψασμένος για παράδοξα τα οποία νομιμοποιούνται χάρη στην παραδοξότητά τους. Κάπου εκεί, νομίζω, εντοπίζεται και η συγγραφική ιδιοσυγκρασία- ή μεγαλοφυΐα- του Γκράχαμ Γκριν. Σε μια εποχή που η λογοτεχνία μοιάζει με μία ασταμάτητη διαχείριση κρίσεων οι οποίες διαδέχονται η μία την άλλη, κρίσεις μορφολογικές που αντανακλούν κρίσεις συνείδησης που κι αυτές με τη σειρά τους εκφράζουν την περιδίνηση ενός κόσμου σε συνεχή κρίση, ο Γκριν μοιάζει να απολαμβάνει το θέαμα του κόσμου του, να το εμπιστεύεται, να στέκεται απέναντί του μ΄ αυτό το χαμόγελο που αιωρείται ανάμεσα στον σαρκασμό και τον θαυμασμό.

Η μαγεία του μυθιστορήματος. Και τα Ταξίδια…; Τι είναι; Ψυχογράφημα; Σίγουρα όχι. Μάλλον με «ψυχρογράφημα» μοιάζει. Ο ήρωάς του τρέχει πίσω από τα επεισόδια που τον κυνηγούν σαν να παρακολουθεί τη ζωή που ζει κάποιος άλλος. Είναι ανίκανος να ερωτευτεί, και ανίκανος να πονέσει. Μια ωραιότατη αγγλοσαξονική εκδοχή του «Ξένου». Η οριστική αποκάλυψη της αλήθειας για τη θεία Αυγούστα σχεδόν στην τελευταία σελίδα του βιβλίου θα περάσει κι αυτή σαν ένα ακόμη επεισόδιο στη θαυματουργή αλυσσίδα της πλοκής.

Κατασκοπικό μυθιστόρημα; Όσο κατασκοπικό ήταν και «Ο άνθρωπός μας στην Αβάνα», μια κατασκοπική δράση στην υπηρεσία του μπουρλέσκ. Πολιτικό μυθιστόρημα; Ελαφρά τη καρδία. Ο Γκράχαμ Γκριν μπορεί να υπήρξε υποστηρικτής του Κάστρο, όμως μία από τις αρετές του μυθιστοριογράφου είναι ότι η ίδια η τέχνη του τού δίνει τα όπλα για να αντιμετωπίσει την πολιτική των πολιτικών σε όλο το μεγαλείο της σχετικότητας, σαν μία ακόμη υπόθεση που μαζί με όλες τις άλλες υποθέσεις συνθέτουν την πλοκή της ανθρώπινης ύπαρξης.

Ως γνωστόν ο Γκράχαμ Γκριν ήταν καθολικός. Για την ακρίβεια ενστερνίστηκε τον καθολικισμό ύστερα από μία σύντομη σταδιοδρομία αγνωστικιστή στα νιάτα του. Το 1969, όταν γράφει τα «Ταξίδια με τη θεία μου» αυτό που μοιάζει να κυριαρχεί πάνω απ΄ όλα στη συνείδησή του είναι η απόλυτη πίστη σε όλες τις εκδοχές της ανθρώπινης ύπαρξης, ίσως το πιο ενδιαφέρον, πάντως το πιο σύγχρονο στοιχείο της θρησκευτικής πίστης.