«Μπήκα στο πετσί ενός δήμιου»

«Η γραφή είναι ζαριά. Στην πραγματικότητα δεν ξέρεις ποτέ τι θα συμβεί την ώρα που γράφεις», λέει ο 39χρονος Τζόναθαν Λίτελ που σχεδίαζε τις «Ευμενίδες» του από 20 ετών

«Ένας συγγραφέας θέτει ερωτήματα και επιχειρεί να προχωρήσει στο σκοτάδι. Όχι
προς το φως, αλλά πηγαίνοντας ακόμη πιο μακριά στο σκοτάδι για να βρει ένα
σκοτάδι ακόμα πιο βαθύ από αυτό απ’ όπου ξεκίνησε», λέει ο Αμερικανός Τζόναθαν
Λίτελ. Τα ερωτήματα που ο ίδιος προσπάθησε να ανιχνεύσει είναι πράγματι
σκοτεινά.

Για να γράψει το «Les Bienveillantes» («Οι Ευμενίδες», θα κυκλοφορήσει στα
Ελληνικά από τις Εκδόσεις Λιβάνη) που πήρε το Βραβείο Γκονκούρ και έχει
πουλήσει σε δύο μήνες 280.000 αντίτυπα στη Γαλλία, χρειάστηκε να δουλέψει
πέντε χρόνια, πληρώνοντας από την τσέπη του (ήταν παντελώς άγνωστος πριν από
τη δημοσίευση του έργου) και, κυρίως, να μπει στο πετσί ενός δήμιου.

Πρόκειται για την εξομολόγηση ενός ναζί που εξηγεί πώς σχεδίαζε τους θανάτους
των Εβραίων. Ο Λίτελ τούς ήξερε τους δήμιους γιατί δούλεψε για λογαριασμό μιας
Μη Κυβερνητικής Οργάνωσης σε καυτά πολεμικά μέτωπα. «Γνώρισα δήμιους στη
Βοσνία, στην Τσετσενία, στο Αφγανιστάν, στην Αφρική – Κονγκό και Ρουάντα.
Έσκυψα και σε κείμενά τους. Ο μόνος τρόπος όμως για να μιλήσεις γι’ αυτούς
είναι να μπεις στο πετσί τους. Και μπήκα στο πετσί ενός ναζί. Αφού τελείωσα το
βιβλίο, ανακάλυψα και τη φράση του Ζορζ Μπατάιγ: “Οι δήμιοι δεν μιλούν και
όταν μιλούν, μιλούν με το στόμα του κράτους”».

Το αποτέλεσμα, ένα βιβλίο 900 σελίδων, με απρόσμενη επιτυχία. «Εγώ δεν πίστευα
πως θα περάσει τα 5.000 αντίτυπα. Όταν είχε πια περάσει τον πήχυ των 150.000
αντιτύπων, και συζητώντας για τα αίτια αυτής της επιτυχίας, ο εκδότης μου είπε
τη φράση: “Σε αυτό το επίπεδο, ούτε ο εκδότης ούτε ο συγγραφέας μπορούν να
καταλάβουν. Μόνο ένας ιστορικός μπορεί”. Υποθέσεις πάντως γίνονται: είναι ίσως
το μεγάλο ενδιαφέρον των Γάλλων για αυτή την περίοδο αλλά και το ενδιαφέρον
που από καιρό έχει διαπιστώσει, όπως μου είπαν, ο οίκος Γκαλιμάρ, για πολύ
μεγάλα σε όγκο λογοτεχνικά έργα».

Στην ανακοίνωση της βράβευσής του δεν ήταν παρών, έμεινε στο σπίτι του στη
Βαρκελώνη. «Ένα βιβλίο πολύ κακογραμμένο μπορεί να είναι μεγάλη λογοτεχνία και
ένα καλογραμμένο μπορεί να μην είναι. Πρέπει να κρίνεις κάθε βιβλίο σε σχέση
με τους σκοπούς και τις ιδιαίτερες απαιτήσεις του και όχι σε σχέση με άλλα
βιβλία. Γι’ αυτό και δεν μ’ αρέσουν τα βραβεία. Δεν είμαι εναντίον των άλλων
συγγραφέων. Το βιβλίο μου είναι εναντίον του εαυτού του, των δικών του στόχων
που, φυσικά, δεν θα τους πετύχει ποτέ».

Επιμέλεια: Μανώλης Πιμπλής