«Ανάσταση» στο Δαφνί

Μόλις 6 τ.μ. των ψηφιδωτών (από τα 192 τ.μ.), χρειάστηκε να αποκολληθούν για να συντηρηθούν. Θα επανέλθουν στη θέση τους τον Απρίλιο που θα φύγουν οι σκαλωσιές

Μισογκρεμισμένα κτίρια, ρωγμές και ψηφίδες σκόρπιες στο πάτωμα αντίκρυσαν οι
επιστήμονες στη Μονή Δαφνίου – κηρυγμένο μνημείο Παγκόσμιας Πολιτιστικής
Κληρονομιάς από την Unesco – την επομένη του σεισμού του 1999. Επτά χρόνια
μετά, αν και το μνημείο παραμένει κλειστό, «αναστήθηκε» χάρη σε πρωτοποριακές
επιστημονικές μεθόδους.

Τα «τραυματισμένα» διάσημα ψηφιδωτά του «θεραπεύονται» και το μνημείο αυξάνει
τις αντοχές του στο διπλάσιο – έργα που κόστισαν περί τα τέσσερα εκατομμύρια
ευρώ – ενώ ταυτοχρόνως ετοιμάζεται να ανοίξει και πάλι το καλοκαίρι, χωρίς να
απαλλαγεί όμως από τις σκαλωσιές, αφού θα έχει ολοκληρωθεί μόνο η πρώτη φάση
των έργων.

«Το καθολικό της Μονής χτυπήθηκε άσχημα και οι πτέρυγες σχεδόν γκρεμίστηκαν»,
λέει στα «ΝΕΑ» η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Τεχνικών Ερευνών Αναστήλωσης του
υπουργείου Πολιτισμού, Ανδρονίκη Μιλτιάδου, εξηγώντας γιατί περιδέθηκε ο
τρούλος και μπήκαν υποστυλώματα. «Χωρίς μεταλλική ενίσχυση δεν θα άντεχε νέο
σεισμό», εξηγεί ο αρχιτέκτων-αναστηλωτής της 1ης Εφορείας Βυζαντινών
Αρχαιοτήτων, Νίκος Δεληνικόλας.

Τυχερά στάθηκαν τα ψηφιδωτά του 11ου αιώνα και κυρίως ο διάσημος
χρυσοποίκιλτος Παντοκράτορας του τρούλου, που γλίτωσε με τριχοειδείς ρωγμές.
«Δεν χτυπήθηκαν πολύ, επειδή είχαν αποκολληθεί και ξαναμπεί στη θέση τους στις
αρχές του 20ού αιώνα», εξηγεί ο Δημήτρης Χρυσόπουλος, εκ μέρους της Διεύθυνσης
Συντήρησης. «Τα στερεώνουμε όπου υπάρχει ανάγκη και μετά θα προχωρήσουμε σε
αισθητική αποκατάσταση».

Τρεις πρωτοποριακές μέθοδοι έχουν επιστρατευτεί ώστε να σωθεί η Μονή
Δαφνίου. Στην πρώτη οι επιστήμονες με ραντάρ «σάρωσαν» τις πέτρες που
αποτελούσαν τους τοίχους, ώστε να κτίσουν αντίστοιχους «ντυμένους» με ψηφιδωτά
και τους… έσπασαν σε ειδική πρέσα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου. Στη
συνέχεια τους ξαναέκτισαν, ενισχύοντάς τους με ειδικά κονιάματα και τους
έβαλαν ξανά στην πρέσα. Η αντοχή των τοίχων έχει διπλασιαστεί!

Η τεχνική ποιοτικού ελέγχου της ασφάλτου (σε συνεργασία με το γαλλικό
ερευνητικό κέντρο Laboratoire Central des Ponts et Chaussees) «επιστρατεύθηκε»
για να ανακαλυφθεί τι υπάρχει πίσω από τα χρυσά ψηφιδωτά. Με νέο ραντάρ
«είδαν» αν υπάρχουν κενά πίσω από τα ψηφιδωτά, ενώ μέχρι σήμερα το διαπίστωναν
εμπειρικά, μόνο από τον «κούφιο» ήχο. Τέλος, τα κενά θα συμπληρωθούν χάρη σε
λεπτά σωληνάκια, που θα τοποθετηθούν χωρίς να αφαιρεθούν τα ψηφιδωτά – μέθοδος
που είχε εφαρμοστεί για πρώτη φορά στον οπισθόναο του Παρθενώνα.

Παράλληλα αναδεικνύεται η βυζαντινή φάση της Μονής, που «πνιγόταν» από
νεώτερες επεμβάσεις. «Μοιάζει σαν να έχει κακό μακιγιάζ. Παλαιότερα συνήθιζαν
να προσθέτουν κονιάματα στις τοιχοποιίες, τα οποία έβαφαν. Τώρα οι
καθαρισμένοι τοίχοι από απόσταση θα φαίνονται ενοποιημένοι και από κοντά
αυθεντικοί», εξηγεί ο κ. Δεληνικόλας.

Ιστορία 14 αιώνων

Η Μονή Δαφνίου ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα μ.Χ. και είναι αφιερωμένη στην Κοίμηση
της Θεοτόκου.

Κτίστηκε στη θέση αρχαίου ιερού (αφιερωμένου στον Απόλλωνα Δαφναίο ή Δαφνείο).

Σώζεται μόνο ένας ιωνικός κίονας στον νάρθηκα. Οι υπόλοιποι κλάπηκαν από τον
λόρδο Έλγιν.

Παρά την ακμή της η Μονή εγκαταλείφθηκε και ανοικοδομήθηκε ξανά στο τέλος του
11ου αιώνα.