Στίχος καταγγελίας κόντρα στα νερόβραστα σουξέ

«Στη λεωφόρο Ν.Α.Τ.Ο. πεθαίνουν τα αυτοκίνητα / ψυχορραγούν κι αιμορραγούν και βενζινορραγούν / αντανακλούν τον ήλιο και τρέχουνε ακίνητα / χιλιόμετρα ονειρεύονται χωρίς να τα οδηγούν…» (Ρόδες)

Με την πρώτη ματιά, το τοπίο είναι απογοητευτικό. Τα σουξέ έχουν συγκεκριμένο
άρωμα «ερωτικό», η τηλεόραση παράγει μαζικά προϊόντα πίστας, και το χειρότερο
θεωρούμε πλέον φυσικό να λειτουργεί το ραδιόφωνο με playlist. Κι όμως, σε ώρες
δύσκολες, που η ελληνική δισκογραφία παραδίδεται αμαχητί στο ρεύμα των
«σουξεδοκατασκευών» – που η ίδια γιγάντωσε – πληθαίνουν οι παρουσίες δίσκων
που αδιαφορούν γι’ αυτές τις συνταγές. Και οι στίχοι των τραγουδιών διηγούνται
τη δική τους ιστορία, καταγγέλλουν, εξομολογούνται.

Στα CD που κυκλοφόρησαν τελευταία διακρίνουμε ένα κοινό νήμα. Μαχαιρίτσας
(«Ήρωες με καρμπόν»), Πορτοκάλογλου («Ένα βήμα πιο κοντά»), Κούτρας με
Μικρούτσικο («Χωρίς βαλίτσα και παλτό»), Ξυδάκης με Ελευθερία («Γρήγορα η ώρα
πέρασε»), Ανδρέου και Θηβαίος, Αγγελάκας, Παυλίδης, Θανάσης Παπακωνσταντίνου
φαίνεται ότι πολέμησαν με άλλους δαίμονες πριν φτάσουν στα ραδιόφωνα – και
καθόλου με τoν δαίμονα «τι θέλει φέτος το κοινό;».

Δεν θα μπορούσαμε να ονομάσουμε τα τραγούδια τους πολιτικά. Δεν είναι όμως
πολιτική πράξη να μελοποιείς στίχους της Σαπφούς, ενώ ξέρεις ότι θα σε
αποκλείσουν τα ραδιόφωνα; Δεν είναι τελικά πολιτικό να κάνεις ένα δίσκο με
παραδοσιακά τραγούδια (όπως έκανε ο Αλκίνοος Ιωαννίδης) ή να ακολουθείς δρόμο
προσωπικών αναζητήσεων, τη στιγμή που η αγορά απαιτεί να παίξεις με όρους του
σουξέ; Δεν είναι πολιτική πράξη να φτιάχνεις δισκογραφικό label, με επίκεντρο
τη δουλειά του στιχουργού, «του πιο ταπεινού επαγγέλματος», όπως έλεγε ο
Λευτέρης Παπαδόπουλος (το «Καμπανάκι» των Γιώργου Νταλάρα, Μιχάλη Κουμπιού) ή
όταν ένα ραδιόφωνο (το Δεύτερο Πρόγραμμα 103.7) οργανώνει αφιέρωμα στους
στιχουργούς σε ένα βιβλιοπωλείο;

Μήπως έφτασε η εποχή που αχνοφαίνεται πάλι η ανάγκη μας να ακούμε «αληθινούς»,
«βιωμένους», «ανθρώπινους» στίχους; Τραγούδια που δεν έχουν σχέση με την
βιομηχανία παραγωγής λάιφσταϊλ και σουξέ; «Μπορεί και να πρόκειται για μια νέα
αρχή» λέει ο Μάνος Ελευθερίου, «αλλά ποτέ δεν ξέρουμε πότε αρχίζει μια
αλλαγή».

Βλέπετε νέους ανθρώπους που έχουν κάτι να πουν – και στιχουργικά;

«Μα, γράφονται πολλά ωραία τραγούδια, αλλά το θέμα είναι πότε θα τα ανακαλύψει
ο κόσμος. Και σ’ αυτό παίζει μεγάλο ρόλο και το ραδιόφωνο. Μόνο τα κρατικά και
άντε ένα δυο ακόμα είναι που παίζουν ελεύθερα. Δεν είναι εύκολα τα πράγματα,
κυρίως για τους νέους».

«Η δισκογραφία είναι σε τέλμα» επισήμανε ο Λευτέρης Παπαδόπουλος όταν τον
ρωτήσαμε αν γράφονται στην εποχή μας ενδιαφέροντα (έστω) τραγούδια. «Κι αυτό
οφείλεται στην ίδια, γιατί παραμέρισε το τραγούδι που ήθελε ο κόσμος και
επικεντρώθηκε στις ανοησίες της μιας εβδομάδας. Με τι κίνητρο να γράψει μετά
κανείς;».

Η δισκογραφία και η τηλεόραση συνέβαλαν στην άλωση του μέσου ακροατή, που δεν
έχει πλέον αντιστάσεις να πει όχι σε ό,τι του σερβίρουν. Κι όμως, οι
μειοψηφίες (που δεν είναι και τόσο μειοψηφίες τελικά) μαρτυρούν ότι κάτι
κινείται πάλι στον ορίζοντα. Και με αιχμή και πολιτική διάσταση όπως λέει ο
Οδυσσέας Ιωάννου, στιχουργός και διευθυντής του Μελωδία. «Οτιδήποτε μπορεί να
σε συγκινήσει παίρνει θέση στα πράγματα. Αισιόδοξα δεν είναι τα τραγούδια που
έχουν χαρούμενο τόνο. Αισιόδοξα είναι τα τραγούδια που έχουν αισθητική και
μπορούν να σε αγγίξουν. Πέρα δε απ’ το βασικό πρόβλημα που είναι να βρουν τις
διόδους να περάσουν από τις ατραπούς, να βγουν προς τα έξω και να τα ακούσουμε
– γιατί υπάρχει έλλειμμα δημοκρατίας στα ραδιόφωνα – το θέμα είναι το ίδιο το
τραγούδι. Ας γράψουμε εμείς τραγουδάρες, και δεν υπάρχει περίπτωση, θα το
βρουν το κοινό».

«Να αντιδράσουμε στους “άλλους”»

Επέμεινε στο ύφος και στον στίχο του νέου και, όπως λέει, του «πιο πολιτικού δίσκου της καριέρας του» ο Λαυρέντης Μαχαιρίτσας

Στους «Ήρωες με καρμπόν», τον ολοκαίνουργιο δίσκο του Λαυρέντη Μαχαιρίτσα, το
στίγμα είναι σαφές: «Τρέχω από πίσω να προλάβω/ τον οδηγό, τον εργολάβο/
λειώνουν τα πόδια μου στις σκάλες /σέρνοντας φιάλες/ Δεν κατεβαίνω σ’
απεργίες, δουλεύω αργίες/ το βράδυ όμως που γυρνάω /μες στο σπιτάκι μου
ξεσκάω» («Η φάλαινα» σε στίχους Ισαάκ Σούση). «Έκανα τον πιο πολιτικό δίσκο
όλης μου της καριέρας» είπε πριν βγει το CD. «Πρέπει να το πάρουμε απόφαση.
Υπάρχουν οι “άλλοι” κι εμείς. Και σιγά σιγά οι “άλλοι” έχουν καταλάβει όλο τον
χώρο, και κάπως πρέπει να αντιδράσουμε». Η στάση του, όταν του ζήτησαν να
αλλάξει το ύφος των τραγουδιών του (γιατί «ειδικοί» της δισκογραφίας, έκριναν
ότι δεν θα πουλήσει) ήταν επίσης ξεκάθαρη: πήρε πίσω τον δίσκο και ένα χρόνο
μετά τον επέστρεψε ίδιο κι απαράλλαχτο.

«Και η ποιότητα ένα κομμάτι πάτου είναι…»

«Μια ανακύκλωση είναι όλα», λέει ο στιχουργός Ισαάκ Σούσης. «Δεν αποκλείεται,
λοιπόν, να ξαναγίνει η ποιότητα τρέντι. Διανύουμε ένα τέτοιο στάδιο
καπιταλισμού που και η ποιότητα ένα κομμάτι του πάτου θα είναι… Τα πράγματα
θα έχουν αλλάξει επί της ουσίας όταν θα ακούσουμε τα πρώτα καλά τραγούδια από
ένα νέο ρεύμα δημιουργών που θα επιτρέψουν και σε μας να έχουμε ένα πιο σοβαρό
άλλοθι για να είμαστε στον χώρο».

INFO

«Οι στίχοι του Δευτέρου… στον Ιανό». Αφιέρωμα στον στίχο στο βιβλιοπωλείο
«Ιανός» (Σταδίου), πρώτα στον ποιητή Λευτέρη Παπαδόπουλο, την Τετάρτη 8
Νοεμβρίου, στις 19.30. Μιλούν Γιάννης Ευσταθιάδης, Δημήτρης Δανίκας, Ελένη
Ζιώγα, Νίκος Μωραΐτης. Τραγουδούν Γιώργος Νταλάρας, Μελίνα Ασλανίδου. Τηλ.
κρατήσεων 210-3217.917.