Σκηνοθεσία διαλόγου

Θα μπορούσε να είναι μια ωραία εικόνα δημοκρατίας με μακρά εμπειρία διαλόγου. Αλλά είναι μόνον τηλεόραση

Μπροστά στην κάμερα των «Φακέλων» (Mega) και με αόρατη ασπίδα το αυστηρό
τελετουργικό μιας τηλεοπτικής εκπομπής (όρια χρόνου, αυστηρή σκηνοθεσία,
μοντάζ) η υπουργός Παιδείας κ. Μαριέττα Γιαννάκου επιχείρησε να αποποιηθεί την
εικόνα της αυταρχικής, που η ίδια διαμόρφωσε αρνούμενη τον έγκαιρο διάλογο με
τους εκπαιδευτικούς, και ενδύθηκε τον μανδύα της ένθερμης οπαδού των
δημοκρατικών διεργασιών και δη του διαλόγου. Αυτή τη φορά με φοιτητές που
έχουν πάρει τη σκυτάλη από τους δασκάλους εν όψει της κατάθεσης του
νομοσχεδίου για τις μεταρρυθμίσεις στην Παιδεία.

Εκείνη καθισμένη στη διδασκαλική έδρα, καλοχτενισμένη, γελαστή –
τουλάχιστον στην αρχή. Απέναντί της οι φοιτητές. Εκείνοι έθεταν ερωτήσεις και
εκείνη απαντούσε. Οι φοιτητές σε ορισμένες στιγμές πιεστικοί. Η απάντηση δεν
ικανοποιούσε. Η υπουργός με ολύμπια ψυχραιμία και κατανόηση για το «ατίθασο
των νιάτων» επαναλάμβανε. Οι φοιτητές είχαν άγνοια των κανόνων της τηλεόρασης,
που απαιτεί ετοιμότητα και οργανωμένο επιχείρημα. Η υπουργός έδειξε
προετοιμασμένη να αντικρούσει τα σημεία που θα επισήμαιναν οι φοιτητές. Με
συνοπτικές διαδικασίες. Με ελαφρύ εκνευρισμό, όπως φαινόταν από τη
χαρακτηριστική κίνηση των ώμων της, αλλά σίγουρη απέναντι στην κάμερα.

Θα μπορούσε όλο αυτό να είναι μια ωραία εικόνα δημοκρατίας. Ήταν όμως, μόνον
μια τηλεοπτική εικόνα. Θα μπορούσε να είναι σκηνή η οποία αντανακλά την
εμπειρία μιας δημοκρατίας, που κάποτε στηρίχτηκε και στους φοιτητές για να
αναγεννηθεί. Αντιθέτως ήταν μια σκηνή που αντανακλούσε την έλλειψη ακριβώς
αυτής της εμπειρίας. Την έλλειψη κουλτούρας διαλόγου. Και από τις δυο πλευρές.
Γιατί η μεν υπουργός ήταν πασιφανές ότι είχε επίγνωση των όρων της εικόνας και
προσήλθε στον διάλογο έτοιμη γι’ αυτήν – και ως προς την εμφάνιση και ως προς
την άσκηση ψυχραιμίας.

Οι δε φοιτητές, αγνοώντας τους κανόνες μια τηλεοπτικής συζήτησης,
καθισμένοι απέναντι από την κ. Γιαννάκου σαν μαθητές στα έδρανα σε ώρα
παράδοσης δεν κατάφεραν να υπερβούν τον ρόλο που τους είχε αναθέσει εκ των
προτέρων το θέαμα. Η σκηνοθεσία του διαλόγου επιβλήθηκε στην ουσία του.

Στην πραγματικότητα σαν να μην έγινε καν διάλογος. Το θέαμα στο σύνολό του
έμοιαζε με φωτογραφικό ενσταντανέ μιας πολύπλοκης, πολυσύνθετης και ευαίσθητης
στιγμής της παιδείας, όπου ορισμένοι εκ των πρωταγωνιστών «στήθηκαν» μπροστά
στην κάμερα για μια «αναμνηστική» φωτογραφία.

Όλοι «παγωμένοι» στους ρόλους τους. Καθισμένοι στα έδρανα οι φοιτητές
παρέμεναν στον ρόλο του μαθητή, που για τη μεγάλη κατηγορία του μικροαστικού
τηλεοπτικού κοινού οφείλει να χαρακτηρίζεται από την ευγένεια προς τον
δάσκαλο. Και για να μπορεί ο «μαθητής» να αντικρούσει τον «δάσκαλο» οφείλει να
επιδείξει μεγαλύτερη γνώση και σαφήνεια επιχειρημάτων από εκείνον.

Σε δυσμενέστερη θέση οι φοιτητές απέναντι στην έμπειρη σε τηλεοπτικές
εμφανίσεις υπουργό, είχαν να διανύσουν μεγαλύτερη απόσταση από εκείνη για να
επιβεβαιώσουν το δίκαιο της αντίρρησής τους για σημεία του νομοσχεδίου. Η
επιλογή τους – τα κριτήρια με τα οποία έγινε είναι αρμοδιότητα της ομάδας των
«Φακέλων» – καθοριστικό στοιχείο για την «εικόνα» ενός χώρου, ιδίως όταν αυτή
απευθύνεται σε κοινό που δεν έχει καμία, κάθε άλλο παρά ευνόησε την αίσθηση
ωριμότητας αιτημάτων.

Η οργισμένη στάση ορισμένων είναι εύκολο να «καταχωρηθεί» (από τον θεατή) στη
«φυσική αντίδραση των νιάτων» ή στην «προσήλωση σε κομματική γραμμή» γεγονός
που ακυρώνει εκεί μπροστά στην κάμερα την αξία του διαλόγου. Άλλο αν ο εν λόγω
«διάλογος» ήταν μόνον τηλεοπτικός.

Κουλτούρα τηλεοπτικής πολιτικής

Η αλήθεια είναι ότι η δημοκρατική κουλτούρα απαιτεί μακρό χρόνο αφοσίωσης στις
δημοκρατικές αρχές, εμπιστοσύνη σε αυτές, ενώ η τηλεόραση που την σκηνοθετεί
προσφέρει την ταχύτητα της μιας στιγμής.

Άλλωστε, δεν είναι τυχαίο που τη στιγμή της κορύφωσης του τηλεοπτικού
εκλογικού θεάματος, με ντεκόρ τη «γιορτή της δημοκρατίας» ανακοίνωσε ο
Πρωθυπουργός την απόφασή του να παρέμβει προσωπικώς για την επίλυση του
προβλήματος των δασκάλων. Ήταν η ιδανική στιγμή. Ύστερα από τόσες εβδομάδες
αναστάτωσης της ελληνικής κοινωνίας, η δημοκρατία κινήθηκε υπό το βάρος ή υπό
την ελαφρότητα της γιορτινής τηλεοπτικής της σκηνοθεσίας.

Στην πραγματικότητα η εκπομπή που έφερε φοιτητές απέναντι στην υπουργό σε μια
αναπαράσταση δημοκρατικής ευρυθμίας και εντιμότητας, δεν θα μπορούσε παρά να
διαμορφωθεί αποκλειστικώς με όρους θεάματος και όχι ουσίας των προβλημάτων της
παιδείας. Άλλο αν η πολιτική επιτρέπει στην τηλεόραση, όλο και συχνότερα, να
καλύψει το δικό της κενό στην παραγωγή δημοκρατικής κουλτούρας. Προτιμά να
παράγει κουλτούρα τηλεοπτικής πολιτικής. Και σε αυτήν διαπρέπει.